ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਦਿਪਾਲੇਨ ਗਿਰਿਣਾ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਲੋਦਰਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਜਰੂਪੇਣ ਵਿਘ੍ਰੇਸ਼ੋ ਵਿਗ੍ਨਨਾਸ਼ਨਃ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਿਘ੍ਨੈਃ ਪਿਤॄਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਥਰ ਦਾ ਖੋਹ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਘਨੇਸ਼, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤਮ੍ਬੇ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਦਾਰੁਵਨਂ ਤ੍ਵਭੂਤ੍। ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਰਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਰੀ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍। ਗਯਾਨਾਭੌ ਸੁषੁਮ੍ਨਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਦੇਵਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਇੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਦੇ ਨਾਭੀ ਸਥਾਨ 'ਚ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਪਾਦੇ ਤੁ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵਤਃ। ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਗਿਰਿਃ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਯਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਪਰੇਤ ਪਹਾੜ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪਰੇਤ-ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਦੇਨ ਦੂਰੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਪਾਦਭਾਰਤਃ। ਗਤਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਕੂਟਃ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਦਾ ਭਾਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਰੇਤ-ਕੂਟ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰੇਤਕੁਣ੍ਡਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤਤ੍ਰ ਕੁਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੋਚਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਪਰੇਤ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਕੁੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਿਣ ਏਵ ਤੇ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਾਰਿਣਾਂ ਨॄਣਾਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਪਿਤृਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਪ੍ਰੇਤਾ ਧਾਨੁष੍ਕਰੂਪੇਣ ਕਰਗ੍ਰਹਣਕਾਰਕਾਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੇਤ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਦਾਙ੍ਕਿਤਾਂ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਂ ਮਹਾਦੇਵਨਿਵਾਸਿਨੀਮ੍। ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਾਪੋਪਪਾਤਕੈਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਗਯਾਸ਼ਿਰਸਿ ਪੁਣ੍ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਗ੍ਰੇਤਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤੋऽਤਿਪਾਵਨਂ ਵਰਮ੍ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਥੇ ਪਰੇਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਕੀਕਟੇषੁ ਗਯਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਰਾਜਗृਹਂ ਵਨਮ੍। ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਦੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਨਃਪੁਨਾ ।। ੪੬.

ਕੀਕਟ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਲੋਹਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਗृਧ੍ਰਕੂਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਕਃ। ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਵੈਕੁੰਠ, ਲੋਹਦੰਡ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਕੂਟ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਕ—ਇਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਰੂਪੇਣ ਹਿ ਮੁਨਿਰ੍ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠੇ ਤਪੋऽਕਰੋਤ੍। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਙ੍ਕਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਪਾਦਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੬.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਥਾਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੈਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ੍ਨਾਤੋ ਜਲਾਸ਼ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਨਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸ੍ਵਕਂ ਕੁਲਮ੍। ਬਲਿਃ ਕਾਕਸ਼ਿਲਾਯਾਞ੍ਚ ਕਾਕੇਭ੍ਯ ऋਣਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੀ ਨੇ ਕਾਕਸ਼ਿਲਾ 'ਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਸਾਨੌ ਹਿ ਲੋਮਸ਼ੋ ਲੋਮਹਰ੍षਣਃ। ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਪਰਮਂ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਃਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਂ ਗਤੌ ।। ੪੬.

ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ ਤਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

ਆਹੂਤਾਸ੍ਤੁ ਸਰਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਾ ਲੋਮਸ਼ੇਨ ਮਹਾਨਦੀ। ਸ਼ਰਾਵਤੀ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੪੬.

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਵਤੀ, ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਆ ਗਈਆਂ।

ਕਾਵੇਰੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰੀਰਾ ਚ ਚਨ੍ਦਨਾ ਚ ਸਰਿਦ੍ਵਰਾ। ਵਾਸਿष੍ਠੀ ਸਰਯੂਰ੍ਗਙ੍ਗਾ ਯਮੁਨਾ ਗਣ੍ਡਕੀਨ੍ਦਿਰਾ ।। ੪੬.

ਕਾਵੇਰੀ, ਸਿੰਧੁਰੀ, ਚੰਦਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਹਨ—ਵਸੀਸ਼ਠੀ, ਸਰਯੂ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਇੰਦਿਰਾ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ।

ਮਹਾਵੈਤਰਣੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਰਾ ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਸਾਵਵ੍ਯਲਕਨਨ੍ਦਾ ਚ ਹ੍ਯੁਦੀਚੀ ਕਨ੍ਕਾਹ੍ਵਯਾ ।। ੪੬.

ਵੱਡੀ ਵੈਤਰਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਦਰਿਆ, ਨਿਕਸ਼ਰਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸਾਵਵ੍ਯਲਕਨੰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਦਰਿਆ ਵੀ ਆ ਗਈ।

ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਘਵਿਮੋਚਿਨੀ। ਕृष੍ਣਵਲ੍ਵਾ ਚਰ੍ਮ੍ਮਵਤੀ ਦ੍ਵੇ ਨਦ੍ਯੌ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਿਕੇ ।। ੪੬.

ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਬ੍ਰਹਮਦਾ, ਜੇਠ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਲਵਾ ਅਤੇ ਚਰਮਵਤੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰਿਆ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਆਹੂਤੇ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਲੋਮਹ੍ਰਰ੍षੇਣ ਸਾਹਸਾਤ੍ । ਤਪਸਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਨਰ੍ਮ੍ਮਦਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ। ਤਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਵੀ ਆ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਥ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵਃ। ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਯਾਤੀਹ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਯੋਨਿਸਙ੍ਕਟਾਤ੍ ।। ੪੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਕ੍ਸ਼ਰਾਯਾਂ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਨਰਃ। ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਪਦੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਨਿਯਮਾਦ੍ਵਾਸਰਤ੍ਰਯਮ੍। ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਨਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪਞ੍ਚਪਾਪਿਨ ਏਵ ਚ ।। ੪੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਿਕਸਰਾ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੰਜ ਪਾਪੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਨਾਰ੍ਦਨੋ ਭਸ੍ਮਕੂਟੇ ਤਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡਦਃ। ਆਤ੍ਮਨੋऽਪ੍ਯਥਵਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਸਵ੍ਯੇਨਾਪਿ ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਨਾ। ਜੀਵਤਾਂ ਦਧਿਸਂਮਿਸ਼੍ਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਗਾਃ ।। ੪੬.

ਭਸਮ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਜੇ ਜੀਵਤ ਮਨੁੱਖ ਦੁਧ ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਤਿਲ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਸ੍ਤੁ ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਵ ਹਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਯਦੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਯਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਿਣ੍ਡੋ ਮृਤੇ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੪੬.

ਜੋ ਪਿੰਡ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

ਏष ਪਿਣ੍ਡੋ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਸ੍ਤਵ ਹਸ੍ਤੇ ਜਨਾਰ੍ਦਨ। ਅਨ੍ਤਕਾਲੇ ਗਤੇ ਮਹ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਯੋ ਗਯਾਸ਼ਿਰੇ ।। ੪੬.

ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੋ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ; ਜਦ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਗਯਾ ਸ਼ਿਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਰੂਰ ਦੇਣਾ।

ਜਨਾਰ੍ਦਨ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਮੋਕ੍ਸ਼ਦ। ਪਿਤृਪਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਿਤृਰੂਪਿਣੇ ।। ੪੬.

ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਤृਰੂਪੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚ ऋਣਤ੍ਰਯਾਤ੍ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ऋਣਤ੍ਰਯਵਿਮੋਚਕ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਕਾਨ੍ਤ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦੋ ਭਵ ।। ੪੬.

ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾ।

ਵਾਮਜਾਨੁ ਸੁਸਂਪਾਤ੍ਯ ਨਤ੍ਵਾ ਭੀਮੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਭਾਕ੍। ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੁਲਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼ਤੇਨ ਚ ।। ੪੬.

ਭੀਮ ਨੇ ਖੱਬਾ ਘੁੱਟ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਤੇ ਸਪੀੰਡਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਧਰਮੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼ੋ ਵਿਭੁਧੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਮਯੀ ਸ਼ਿਲਾ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਖੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੱਥਰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਹੈ।

.ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ।। ਕਥਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਦਿਗਦਾਧਰਃ। ਕਥਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੪੭.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਆਦਿ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਸਵਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ?