ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾਂ ਤਥਾ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ ।। ੪੬.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਗਸਤਿਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸਭਾਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍। ਦਣ੍ਡਿਨਾਥ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੀਤਾਦ੍ਰੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਿਰੌ ।। ੪੬.

ਜੋ ਅਗਸਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੰਡਿਨਾਥ ਨੇ ਸੀਤਾਦ੍ਰਿ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਵਟੋ ਵਟੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ। ਤਦਗ੍ਰੇ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਕੁਣ੍ਡਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ। ਕਪਿਲੇਸ਼ੋ ਨਦੀਤੀਰੇ ਹ੍ਯਮਾਸੋਮਸਮਾਗਮੇ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖ, ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਪਿਲੇਸ਼, ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮੇਲ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਲਾਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲੇਸ਼ਂ ਸਮਰ੍ਚ੍ਯ ਚ। ਕृਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨੇ ਪਿਤਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ।। ੪੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਪਿਲਾ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਕਪਿਲੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਧਾਰਾ ਗਿਰਿਵਰਾਦਾਗਤੋਦ੍ਯਨ੍ਤਕਾਦਨੁ। ਤਤ੍ਰ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਾਰਸਵਤ ਕੁੰਡ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ षਣ੍ਡਾਮਰ੍ਕ੍ਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਦੇषੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਿਤॄਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਕਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਡਾ, ਮਰੁਤ ਆਦਿਕ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇऽਪਿ ਗृਦ੍ਰਕੂਟੋ ਗਿਰਿਰ੍ਧृਤਃ। ਗृਧ੍ਰਰੂਪੇਣ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪੬.

ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿੱਧ ਬਣ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਅਤੋ ਗਿਰਿਰ੍ਗृਧ੍ਰਕੂਟਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗृਧ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਤ੍ਵਾ ਯਾਯਾਚ੍ਛਮ੍ਭੋਃ ਪਦਂ ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਥੇ ਗ੍ਰਿਧਰੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰਿਧਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇ ਗੁਹਾਯਾਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ਼ਿਵਲੋਕਭਾਕ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇ ਵਟਂ ਨਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਗਿੱਧ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਧ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ऋਣਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪਾਪਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਿਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਸ਼ੂਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਕਰਜ਼ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੂਰ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਪਾਲੇਨ ਗਿਰਿਣਾ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਲੋਦਰਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਗਜਰੂਪੇਣ ਵਿਘ੍ਰੇਸ਼ੋ ਵਿਗ੍ਨਨਾਸ਼ਨਃ। ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਿਘ੍ਨੈਃ ਪਿਤॄਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੱਥਰ ਦਾ ਖੋਹ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਘਨੇਸ਼, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤਮ੍ਬੇ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਦਾਰੁਵਨਂ ਤ੍ਵਭੂਤ੍। ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਰਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦ੍ਰੀ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਾਪਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍। ਗਯਾਨਾਭੌ ਸੁषੁਮ੍ਨਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਦੇਵਦਾਰਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਇੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ ਦੇ ਨਾਭੀ ਸਥਾਨ 'ਚ, ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਪਾਦੇ ਤੁ ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਪ੍ਰੇਤਪਰ੍ਵਤਃ। ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਗਿਰਿਃ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾਹ੍ਵਯਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ 'ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਪਰੇਤ ਪਹਾੜ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਪਰੇਤ-ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਦੇਨ ਦੂਰੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਪਾਦਭਾਰਤਃ। ਗਤਃ ਸ਼ਿਲਾਯਾਃ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਕੂਟਃ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਦਾ ਭਾਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਰੇਤ-ਕੂਟ ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰੇਤਕੁਣ੍ਡਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤਤ੍ਰ ਕੁਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੋਚਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਪਰੇਤ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਕੁੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ਚ ਬਹਵੋ ਵਿਘ੍ਨਕਾਰਿਣ ਏਵ ਤੇ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਾਰਿਣਾਂ ਨॄਣਾਂ ਤੀਰ੍ਥੇ ਪਿਤृਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਪ੍ਰੇਤਾ ਧਾਨੁष੍ਕਰੂਪੇਣ ਕਰਗ੍ਰਹਣਕਾਰਕਾਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੇਤ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਦਾਙ੍ਕਿਤਾਂ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਂ ਮਹਾਦੇਵਨਿਵਾਸਿਨੀਮ੍। ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਃ ਪਾਪੋਪਪਾਤਕੈਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਗਯਾਸ਼ਿਰਸਿ ਪੁਣ੍ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਗ੍ਰੇਤਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤੋऽਤਿਪਾਵਨਂ ਵਰਮ੍ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਥੇ ਪਰੇਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਕੀਕਟੇषੁ ਗਯਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਰਾਜਗृਹਂ ਵਨਮ੍। ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਨਦੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਪੁਨਃਪੁਨਾ ।। ੪੬.

ਕੀਕਟ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਜੰਗਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਲੋਹਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਗृਧ੍ਰਕੂਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਣਕਃ। ਅਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਵੈਕੁੰਠ, ਲੋਹਦੰਡ, ਗ੍ਰਿਧ੍ਰਕੂਟ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਕ—ਇਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਰੂਪੇਣ ਹਿ ਮੁਨਿਰ੍ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠੇ ਤਪੋऽਕਰੋਤ੍। ਤਸ੍ਯ ਪਾਦਾਙ੍ਕਿਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਪਾਦਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੬.

ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਮੁਨੀ ਨੇ ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਜਿਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਥਾਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੈਰ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ੍ਨਾਤੋ ਜਲਾਸ਼ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਨਯੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸ੍ਵਕਂ ਕੁਲਮ੍। ਬਲਿਃ ਕਾਕਸ਼ਿਲਾਯਾਞ੍ਚ ਕਾਕੇਭ੍ਯ ऋਣਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੀ ਨੇ ਕਾਕਸ਼ਿਲਾ 'ਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਸਾਨੌ ਹਿ ਲੋਮਸ਼ੋ ਲੋਮਹਰ੍षਣਃ। ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਪਰਮਂ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਃਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਂ ਗਤੌ ।। ੪੬.

ਖੋਪੜੀ ਆਕਾਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਲੋਮਸ਼ ਅਤੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ ਤਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

ਆਹੂਤਾਸ੍ਤੁ ਸਰਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਾ ਲੋਮਸ਼ੇਨ ਮਹਾਨਦੀ। ਸ਼ਰਾਵਤੀ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੪੬.

ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਵਤੀ, ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਆ ਗਈਆਂ।

ਕਾਵੇਰੀ ਸਿਨ੍ਧੁਰੀਰਾ ਚ ਚਨ੍ਦਨਾ ਚ ਸਰਿਦ੍ਵਰਾ। ਵਾਸਿष੍ਠੀ ਸਰਯੂਰ੍ਗਙ੍ਗਾ ਯਮੁਨਾ ਗਣ੍ਡਕੀਨ੍ਦਿਰਾ ।। ੪੬.

ਕਾਵੇਰੀ, ਸਿੰਧੁਰੀ, ਚੰਦਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆ ਹਨ—ਵਸੀਸ਼ਠੀ, ਸਰਯੂ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਇੰਦਿਰਾ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ।

ਮਹਾਵੈਤਰਣੀ ਨਾਮ੍ਨਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਰਾ ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ । ਸਾਵਵ੍ਯਲਕਨਨ੍ਦਾ ਚ ਹ੍ਯੁਦੀਚੀ ਕਨ੍ਕਾਹ੍ਵਯਾ ।। ੪੬.

ਵੱਡੀ ਵੈਤਰਨੀ ਨਾਂ ਦੀ ਦਰਿਆ, ਨਿਕਸ਼ਰਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਸਾਵਵ੍ਯਲਕਨੰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਦਰਿਆ ਵੀ ਆ ਗਈ।

ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਘਵਿਮੋਚਿਨੀ। ਕृष੍ਣਵਲ੍ਵਾ ਚਰ੍ਮ੍ਮਵਤੀ ਦ੍ਵੇ ਨਦ੍ਯੌ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਿਕੇ ।। ੪੬.

ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਬ੍ਰਹਮਦਾ, ਜੇਠ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵਲਵਾ ਅਤੇ ਚਰਮਵਤੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰਿਆ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਆਹੂਤੇ ਸਰਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਲੋਮਹ੍ਰਰ੍षੇਣ ਸਾਹਸਾਤ੍ । ਤਪਸਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਨਰ੍ਮ੍ਮਦਾ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵ। ਤਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ੍ਵਰ੍ਨਯੇਤ੍ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਵੀ ਆ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਥ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵਃ। ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ ਯਾਤੀਹ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਯੋਨਿਸਙ੍ਕਟਾਤ੍ ।। ੪੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।