ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਯਾਯਾਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਜਪਹੋਮਤਪਾਂਸਿ ਚ। ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਵੈ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਭਰਤਾਸ਼੍ਰਮੇ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਧ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਤਪ ਅਟੱਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਚਤਸ੍ਰੋ ਰਵਿਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਦृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਾਃ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤਾਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕਾਃ ।। ੪੬.

ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉਥੇ ਦਿੱਸਦੀਆਂ, ਛੂਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾਂਮਨ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਾਰਕਾਖ੍ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਪਰਃ। ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਨਾਵਾਵੇਤੌ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰੌ। ਤਾਰਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਮृਤਾਨਾਂ ਜੀਵਤਾਮਿਦਮ੍ ।। ੪੬.

ਮੁਕਤੀ ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ — ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੇ — ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਪੁਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਪਾਦੇऽਪਿ ਤਥਾਭ੍ਯੁਦ੍ਯਨ੍ਤਕੋ ਗਿਰਿਃ । ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਪਿਣ੍ਡਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਹਾੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਈਚੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰੈਃ ਸਹ। ਮੁਖ੍ਯਸਂਜ੍ਞਂ ਹਿ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੪੬.

ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਖਿਆ: 'ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹੈ', ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿषੁ ਤੇषੁ ਪਦੇष੍ਵੇਵ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ। ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਰਦ ।। ੪੬.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ! ਉਹ ਤਿੰਨ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਨ੍ਨੈਮਿषਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸੇਵਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਪੂਰੁषੈਃ। ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼ੁਕਃ ਪੈਲਃ ਕਣ੍ਵੋ ਵੇਧਾਃ ਸ਼ਿਵੋ ਹਰਿਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਵਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਆਸ, ਸ਼ੁਕ, ਪੈਲ, ਕਣਵ, ਵੇਧ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕੈਰ੍ਨਰਃ। ਵਾਮਹਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਕੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਸ ਪਰ੍ਵਤਃ ਸਮਾਨੀਤੋ ਹ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਹਰਸ਼੍ਚੈਵ ਤਪਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਞ੍ਚ ਚਕ੍ਰਤੁਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਪਹਾੜ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਗਸਤ ਨੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ; ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰਾ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਤਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਵਰਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਦੁਰ੍ਲਭਮ੍। ਯਤ੍ਰ ਮੁਨ੍ਯष੍ਟਕਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਂ ਗਤਮ੍। ਕੁਣ੍ਡੇ ਮੁਨ੍ਯष੍ਟਕਂ ਨਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਅਗਸਤ ਦਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਉਥੇ ਅੱਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ। ਕੁੰਡ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅੱਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨਾਥ ਦੇਵਰ੍षੇ ਹ੍ਯੁਦਯਾਦ੍ਰੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇऽਪਿ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋ ਗਿਰਿਰਾਟ੍ ਸ਼ੁਭਃ। ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯਗੀਤੈਰਾਢ੍ਯੋ ਵਾਦਿਤ੍ਰਕੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੬.

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਗਸਤ ਨੇ ਉਦਯਾਦ੍ਰਿ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸੁਭ ਪਹਾੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋ ਨਾਮ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸਾਙ੍ਗਣੈਃ। ਸਮੇਤੋऽਦ੍ਯਾਪਿ ਕੀਤਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸਹ ਗੀਯਤੇ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਜ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੋਹਨਸ਼੍ਚ ਸੁਨੀਥਸ਼੍ਚ ਸ਼ੈਲੂਜੋ ਮੋਹਨੋਤ੍ਤਮਃ। ਪਰ੍ਵਤੋ ਨਾਰਦਧ੍ਯਾਨੀ ਸਙ੍ਗੀਤੀ ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤਕਃ। ਹਾਹਾ ਹੂਹੂਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਗੀਤਦਾਨਂ ਪ੍ਰਜਕ੍ਰਿਰੇ ।। ੪੬.

ਮੋਹਨ, ਸੁਨੀਥ, ਸ਼ੈਲੂਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੋਹਨ, ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦਧਿਆਨੀ, ਸੰਗੀਤੀ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤਕ, ਹਾਹਾ, ਹੂਹੂ ਤੇ ਹੋਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ।

ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਰਰਥੋ ਨਾਮ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸਂਵृਤਃ। ਗਾਯਤਿ ਮਧੁਰਾਣ੍ਯੇਵ ਗੀਤਾਨ੍ਯਦ੍ਰੌ ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍ ।। ੪੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿਤਰਰਥ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤਃ ਸ ਪਰ੍ਵਤੋ ਦੇਵੈਃ ਸੇਵ੍ਯਤੇऽਦ੍ਯਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਧਰ੍ਮਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਹਰੋ ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਰਾਗਵਾਨ੍ ।। ੪੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ, ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਰਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯਾ ਸਹਿਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਪਰ੍ਵਤੇ ਗੀਤਨਾਦਿਤੇ। ਮੋਦਤੇ ਪੂਜਿਤੋਦ੍ਯੇਯਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ, ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗਯਾਯਾਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਹਿ ਗੋਪਤਿਰ੍ਵਾ ਗਦਾਧਰਃ। ਹੀਯਤੇ ਵੈष੍ਣਵੀ ਮਾਯਾ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਚਯਾ ਮੁਨੇ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਵਿਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੋਪਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਦਾਧਰ, ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਮਾਇਆ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੋਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਹਸ੍ਤੇ ਭਸ੍ਮਕੂਟੋ ਗਿਰਿਰ੍ਧृਤਃ। ਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜੇਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਗਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਯਾ ।। ੪੬.

ਪੱਥਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਭਸਮਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਅਗਸਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਿਣ੍ਡਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਵਰਂ ਲੇਭੇ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਭੁਵਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੋ ਅਗਸਤ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਐਸਾ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁਲਭ ਹੈ।

ਲੋਪਾਮੁਦ੍ਰਾਂ ਤਥਾ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਗਸ੍ਤ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ ।। ੪੬.

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਗਸਤਿਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸਭਾਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍। ਦਣ੍ਡਿਨਾਥ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੀਤਾਦ੍ਰੇਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਿਰੌ ।। ੪੬.

ਜੋ ਅਗਸਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਦੰਡਿਨਾਥ ਨੇ ਸੀਤਾਦ੍ਰਿ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਵਟੋ ਵਟੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ। ਤਦਗ੍ਰੇ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਕੁਣ੍ਡਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ। ਕਪਿਲੇਸ਼ੋ ਨਦੀਤੀਰੇ ਹ੍ਯਮਾਸੋਮਸਮਾਗਮੇ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖ, ਵਟੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੁਕਮਣੀ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਪਿਲਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕਪਿਲੇਸ਼, ਅਮਾਵੱਸ ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਮੇਲ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਲਾਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲੇਸ਼ਂ ਸਮਰ੍ਚ੍ਯ ਚ। ਕृਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨੇ ਪਿਤਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯੁਃ ।। ੪੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਪਿਲਾ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਕਪਿਲੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਧਾਰਾ ਗਿਰਿਵਰਾਦਾਗਤੋਦ੍ਯਨ੍ਤਕਾਦਨੁ। ਤਤ੍ਰ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਕੁਣ੍ਡਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਧਾਰ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਾਰਸਵਤ ਕੁੰਡ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਤੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ षਣ੍ਡਾਮਰ੍ਕ੍ਕਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪਦੇषੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਤਃ ਪਿਤॄਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਕਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਡਾ, ਮਰੁਤ ਆਦਿਕ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇऽਪਿ ਗृਦ੍ਰਕੂਟੋ ਗਿਰਿਰ੍ਧृਤਃ। ਗृਧ੍ਰਰੂਪੇਣ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪੬.

ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿੱਧ ਬਣ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

ਅਤੋ ਗਿਰਿਰ੍ਗृਧ੍ਰਕੂਟਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗृਧ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਤ੍ਵਾ ਯਾਯਾਚ੍ਛਮ੍ਭੋਃ ਪਦਂ ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਥੇ ਗ੍ਰਿਧਰੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗ੍ਰਿਧਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇ ਗੁਹਾਯਾਞ੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਦਃ ਸ਼ਿਵਲੋਕਭਾਕ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗृਧ੍ਰੇ ਵਟਂ ਨਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਉੱਥੇ ਗਿੱਧ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਿੱਧ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਵਟਵ੍ਰਿਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।