ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤਂ ਸਾਗ੍ਰਂ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਮਯਾ। ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤੁ ਰਾਮਤੀਰ੍ਥਾਭਿषੇਚਨਾਤ੍ ।। ੪੬.

ਜਨਮਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਾਨਵਃ। ਰਾਮਤੀਰ੍ਥੇ ਪਿਣ੍ਡਦਸ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯਸੌ। ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਮਃ ਸੀਤਯਾ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ।। ੪੬.

ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਭਰਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਰਹੇ।

ਰਾਮ ਰਾਮ ਮਹਾਬਾਹੋ ਦੇਵਾਨਾਮਭਯਙ੍ਕਰ। ਤ੍ਵਾਂ ਨਮਸ੍ਯੇऽਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਮਮ ਨਸ਼੍ਯਤੁ ਪਾਤਕਮ੍ ।। ੪੬.

ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਨੇਨ ਯਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡਕਮ੍ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤਰੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤृਤਾਂ ਯਯੁਃ ।। ੪੬.

ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਪਿਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਪਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਦੇਵੇਸ਼ ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਪਤਿਰੇਵ ਚ। ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਯ ਮੇ ਦੇਵ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਕਰ੍ਮਜਮ੍ ।। ੪੬.

ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਹੋ। ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ, ਮੇਰੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਓ।

ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਂ ਭਾਸਮਾਨਂ ਸ਼ਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਤਞ੍ਚ ਸ਼ਮ੍ਭੁਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਮਬਲਿਂ ਤਤਃ ।। ੪੬.

ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਗਤੇ ਸ਼ੈਲਮਾਗਤ੍ਯ ਭਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਪਿਤृਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਚ ।। ੪੬.

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਰਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕੇ। ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਰਾਮਂ ਸੀਤਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਞ੍ਚ ਮੁਨੀਨ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮੈਰ੍ਵृਤਮ੍। ਮਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਨੁषੈਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਤੰਗ ਦਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਧਰ੍ਮਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍। ਮਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੀ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੪੬.

ਉਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਤੰਗ ਦੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਮਤੀਰ੍ਥੇ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਸੀਤਾਂ ਸਮਰ੍ਚ੍ਯ ਚ। ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਥ ਨ ਦੇਹੀ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੪੬.

ਜੋ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਜਘਨਂ ਭੂਯਃ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਨਗੇਨ ਤੁ। ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤਿ ਨਗਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੁੜ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਪਹਾੜ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੋ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਮਨਾਹੀ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਰਾਜਧਰ੍ਮਰਾਜੌ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿ ਹੇਤਵੇ ।। ੪੬.

ਯਮ ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।

ਦ੍ਵੌ ਸ਼੍ਵਾਨੌ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਬਲੌ ਵੈਵਸ੍ਵਤਕੁਲੋਦ੍ਭਵੌ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਬਲਿਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਸ੍ਯਾਤਾਮੇਤਾਵਹਿਂਸਕੌ ।। ੪੬.

ਦੋ ਕੁੱਤੇ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟਾ-ਕਾਲਾ, ਜੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਨਾ ਹੋਣ।

ਐਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣ ਵਾਯਨ੍ਯਯਾਮ੍ਯਨੈऋਤ੍ਯਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਵਾਯਸਾਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਭੂਯੋ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੪੬.

ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ, ਯਮ ਤੇ ਨੈਰਤਿ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿੰਡ ਫਿਰੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।

ਯਮੋऽਸਿ ਯਮਦੂਤੋऽਸਿ ਵਾਯਸੋऽਸਿ ਮਹਾਬਲ। ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਬਲਿਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਨਾਸ਼ਯ ।। ੪੬.

ਤੂੰ ਹੀ ਯਮ ਹੈਂ, ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ, ਤੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਾਂ ਹੈਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਭੇਟ ਖਾ ਕੇ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇ।

ਰਾਮੇ ਵਨਂ ਗਤੇ ਸ਼ੈਲਮਾਗਤ੍ਯ ਭਰਤੇਨ ਹਿ। ਪਿਤੁਃ ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮੇਸ਼ਃ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋऽਤ੍ਰ ਵੈ ।। ੪੬.

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ, ਭਰਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਕੇ, ਓਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।

ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਤ੍ਵਾ ਚ ਰਾਮੇਸ਼ਂ ਰਾਮਸੀਤਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਪਿਣ੍ਡਞ੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍। ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੁਲਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼ਤੈਃਸਹ ।। ੪੬.

ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰਾਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਸ਼ਰਾਧ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂਪੁਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ।

ਰਾਮਂ ਸੀਤਾਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਞ੍ਚ ਮੁਨੀਨ੍ਸ੍ਥਾਪਿਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮੈਰ੍ਵृਤਮ੍। ਮਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਨੁषੈਃ ।। ੪੬.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ pavittar ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਤੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਦ੍ਵੌ ਵਰੁਣੌ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਿਤृਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਃ। ਭਰਤਾਸ਼੍ਰਮਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਾਨ੍ਨਮੇਤ੍ਪੂਜਯੇਨ੍ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਅੱਗ, ਦੋ ਵਰੁਣ, ਚਾਰ ਰੁਦਰ — ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ — ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪੂਜੇ।

ਪਾਪੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੋਪਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ। ਯਤ੍ਰ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਦੇਵਰ੍षੇ ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਨਰਃ । ਸ੍ਨਾਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਕਲ੍ਪੇऽਪਿ ਨ ਹੀਯਤੇ ।। ੪੬.

ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗਯਾਯਾਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਜਪਹੋਮਤਪਾਂਸਿ ਚ। ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਾਹੁਰ੍ਵੈ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਭਰਤਾਸ਼੍ਰਮੇ ।। ੪੬.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਧ, ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਤਪ ਅਟੱਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਰਤ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਚਤਸ੍ਰੋ ਰਵਿਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ । ਦृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਪृष੍ਟਾਃ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤਾਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕਾਃ ।। ੪੬.

ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉਥੇ ਦਿੱਸਦੀਆਂ, ਛੂਹੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾਂਮਨ ਇਤ੍ਯੇਵ ਤਾਰਕਾਖ੍ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਪਰਃ। ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਨਾਵਾਵੇਤੌ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰੌ। ਤਾਰਕਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵੇषਾਂ ਮृਤਾਨਾਂ ਜੀਵਤਾਮਿਦਮ੍ ।। ੪੬.

ਮੁਕਤੀ ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ — ਮਰੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦੇ — ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ।। ੪੬.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਪੁਰਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਵਾਮਪਾਦੇऽਪਿ ਤਥਾਭ੍ਯੁਦ੍ਯਨ੍ਤਕੋ ਗਿਰਿਃ । ਸ੍ਥਾਪਿਤਃ ਪਿਣ੍ਡਦਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਿਤॄਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰਂ ਨਯੇਤ੍ ।। ੪੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਹਾੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਈਚੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰੈਃ ਸਹ। ਮੁਖ੍ਯਸਂਜ੍ਞਂ ਹਿ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੪੬.

ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਖਿਆ: 'ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਹੈ', ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿषੁ ਤੇषੁ ਪਦੇष੍ਵੇਵ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ। ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮ ਤਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਰਦ ।। ੪੬.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ! ਉਹ ਤਿੰਨ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਨ੍ਨੈਮਿषਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸੇਵਿਤਂ ਪੁਣ੍ਯਪੂਰੁषੈਃ। ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼ੁਕਃ ਪੈਲਃ ਕਣ੍ਵੋ ਵੇਧਾਃ ਸ਼ਿਵੋ ਹਰਿਃ ।। ੪੬.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਵਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵਿਆਸ, ਸ਼ੁਕ, ਪੈਲ, ਕਣਵ, ਵੇਧ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕੈਰ੍ਨਰਃ। ਵਾਮਹਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਚੋਦ੍ਯਨ੍ਤਕੋ ਗਿਰਿਃ ।। ੪੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।