ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਦਾਧਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਮਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਾਨ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰੀਂ ਨਰਾਃ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਪ੍ਰਯਾਗਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਸਂਜ੍ਞਕਮ੍ ।। ੪੫.

ਗਦਾਧਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਮਰਨਗੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਙ੍ਗਾਸਾਗਰਸਂਜ੍ਞਞ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਿष੍ਠਤੁ ਫਲ੍ਗੁਨਿ। ਗਦਾਧਰਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਮृਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਤਃ ਸਦਾ ।। ੪੫.

ਫਾਲਗੁਨੀ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾਸਾਗਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਦਾਧਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।

ਜਰਾਯੁਜਾਣ੍ਡਜਾ ਵਾਪਿ ਸ੍ਵੇਦਜਾ ਵਾਪਿ ਚੋਦ੍ਭਿਦਃ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾਨ੍ਤੇ ਯਾਨ੍ਤੁ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਵਰੂਪਤਾਮ੍ ।। ੪੫.

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਜੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਅੰਡੇ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਜਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਦੇਹ ਛੱਡੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਰ੍ਚ੍ਚਿਤੇ ਹਰੌ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਾਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ। ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤਰ੍ਪਣਞ੍ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਮਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੪੫.

ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਕਰਮ, ਤਰਪਣ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਣ।

ਮਮ ਦੇਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਾਨਾਂ ਯੇ ਜਪਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਾਦਿਕਮ੍। ਅਚਿਰੇਣਾਪਿ ਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਭਾਜੋ ਭਵਨ੍ਤੁ ਵੈ ।। ੪੫.

ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਆਦਿਕ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀਓ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।

ਪਿਤॄਣਾਂ ਕੁਲਸਾਹਸ੍ਰਮਾਤ੍ਮਨਾ ਸਹਿਤਂ ਨਰਃ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਨਾ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਨਯੇਦ੍‌ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।। ੪੫.

ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਆਦਿ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯਾਵਤ੍ਯੋ ਹਿ ਸਰਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਾ ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ। ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਰੋਮੁਖ੍ਯਾ ਮਾਨਸਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਨृਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਦਧਤੋ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਨਿਵਸਨ੍ਤੁ ਮੇ ।। ੪੫.

ਜਿੰਨੀ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਮਾਨਸ ਆਦਿਕ ਦੈਵੀ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।

ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤੁ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੋ ਯਾਨ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਃ। ਏਕੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ।। ੪੫.

ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਆ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਜਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਾਵਚ੍ਛਿਲਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਣਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਹ ਦੈਵਤੈਃ। ਸਦਾ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਮੁਨਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਾਣਾਂ ਗਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ।। ੪੫.

ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਮੁਨੀ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਦੇ ਗਣ, ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿਣ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਦੇਵਸ੍ਵਰੂਪਾ ਚ ਨਾਮੇਯਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣੀ। ਯਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਤਾਵਤ੍ਤਿष੍ਠਤੁ ਵੈ ਸ਼ਿਲਾ। ਮਮ ਦੇਹੇऽਸ਼੍ਮਰੂਪੇ ਚ ਯੇ ਜਪਨ੍ਤਿ ਤਪਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੪੫.

ਇਹ ਪੱਥਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਪੱਥਰ ਵੀ ਰਹੇ। ਮੇਰੇ ਪੱਥਰ ਰੂਪ ਤੇ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਜਪ ਜਾਂ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ—

ਜੁਹੋਤ੍ਯਗ੍ਨੌ ਚ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਤਦਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯੋਪਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੁ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਜਪਹੋਮਤਪਾਂਸਿ ਚ। ਸ਼ਿਲਾਪਰ੍ਵ੍ਵਤਰੂਪੇਣ ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਦਾ ।। ੪੫.

—ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਕਦੇ ਘਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਮ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ ਆਦਿਕ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ। ਮੈਂ ਪੱਥਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸਾਂ।

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍। ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍ ।। ੪੫.

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।"

ਗਯਾਸੁਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਭਵਿष੍ਯਸਿ ਯਦਾ ਸ੍ਥਿਰਾ। ਤਦਾ ਪਾਦਾਦਿਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾਃ। ਵਰਂ ਸ਼ਿਲਾਯੈ ਦਤ੍ਤ੍ਵੈਵਂ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਦਧੁਃ ਸੁਰਾਃ ।। ੪੫.

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗਯਾਸੁਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ, ਤਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।

ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਨਾਰਦ ਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍। ਯਸ੍ਯਾ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ ।। ੪੬.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿਲਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਾ ਦੇਵਰੂਪਾਤਿਪਾਵਨੀ। ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਿਲਾਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪੬.

ਉਹ ਪੱਥਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ। 'ਵਿਚਿਤ੍ਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪੱਥਰ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਲ੍ਲੋਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹਰਿਪੁਰਂ ਯਯੁਃ। ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਲੋਕਤ੍ਰਯੇ ਜਾਤੇ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਯਮਪੁਰੀ ਹ੍ਯਭੂਤ੍ ।। ੪੬.

ਉਸ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਰਿ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ; ਜਦ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਯਮਪੁਰੀ ਵੀ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਗਈ।

ਯਮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਊਚੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਅਧਿਕਾਰਂ ਗृਹਾਣਾਥ ਯਮਦਣ੍ਡਂ ਪਿਤਾਮਹ ।। ੪੬.

ਯਮ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਯਮ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਯਮਦੰਡ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਓ।"

ਯਮਮੂਚੇ ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਗृਹੇ ਧਾਰਯਸ੍ਵ ਤਾਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਤੁ ਗृਹੇ ਤਾਂ ਸਮਧਾਰਯਤ੍ ।। ੪੬.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਰੱਖ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਖਣ ਤੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।

ਯਮੋऽਧਿਕਾਰਂ ਸ੍ਵਂ ਚਕ੍ਰੇ ਪਾਪਿਨਾਂ ਸ਼ਾਸਨਾਦਿਕਮ੍। ਏਵਂਵਿਧਾ ਗੁਰੁਤਰਾ ਸ਼ਿਲਾ ਜਗਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ।। ੪੬.

ਯਮ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਭਾਰੀ ਪੱਥਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਨਾ ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਥਾ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਚ ਯਥਾ ਮੇਰੁ ਸ੍ਤਥੇਯਂ ਦੇਵਰੂਪਿਣੀ ।। ੪੬.

ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੇਵੀ ਪੱਥਰ ਵੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਗਯਾਸੁਰਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦ੍ਧਾਰਿਤਾ ਯਤਃ । ਅਤਃ ਪਵਿਤ੍ਰਯੋਰ੍ਯੋਗਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਾਯਕਃ ।। ੪੬.

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੱਥਰ ਗਯਾਸੁਰ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਪਵਿਤ੍ਰਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਯੋਗੇ ਹਯਮੇਧ ਮਜੋऽਕਰੋਤ੍। ਭਾਗਾਰ੍ਥਮਾਗਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦੀਨਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛਿਲਾ ।। ੪੬.

ਉਹ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਏ, ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—

ਸ਼ਿਲਾਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਯੇ। ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਲਾਯਾਨ੍ਤੇ ਦੇਵਾ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਦਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੪੬.

"ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੱਥਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿਓ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਏ।

ਸ਼ਿਲਾਰੂਪੇਣ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਪਦਰੂਪੇਣ ਦੇਵਤਾਃ। ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਮੂਰ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਯਾ ।। ੪੬.

ਪੱਥਰ ਰੂਪ, ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ—ਚਾਹੇ ਸਾਕਾਰ ਜਾਂ ਨਿਰਾਕਾਰ—ਪੁਰਾਣੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

ਦੈਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਣ੍ਡ ਪृष੍ਠੇ ਤੁ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸ਼ਿਲਾ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਾਦ੍ਰਿਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਦਃ ।। ੪੬.

ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੱਥਰ ਦੈਤ ਦੇ ਖੋਪੜੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਖੋਪੜੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਃ ਸ਼ਿਲਾਪਾਦਃ ਪ੍ਰਭਾਸੇਨਾਦ੍ਰਿਣਾ ਯਤਃ। ਭਾਸਿਤੋ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣੇਤਿ ਪ੍ਰਭਾਸਃ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਃ ।। ੪੬.

ਪੱਥਰ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ; ਜਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਨਾਮੀ ਹੋ ਗਈ।

ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਹਿ ਵਿਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਸ਼ਿਲਾਙ੍ਗੁष੍ਠੋ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ। ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੋਤ੍ਥਿਤ ਈਸ਼ੋऽਪਿ ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੪੬.

ਜਦ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ; ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਉੱਠੇ, ਓਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ੇਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਸ਼ਿਲਾਙ੍ਗੁष੍ਠੈਕਤੇਸ਼ੋ ਯਃ ਸਾ ਚ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ਿਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਾਦ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ ।। ੪੬.

ਜਿਹੜੀ ਪੱਥਰ ਅੰਗੂਠੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਪੱਥਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਨਦੀਪ੍ਰਬਾਸਾਦ੍ਯੋਃ ਸਙ੍ਗਮੇ ਸ੍ਨਾਨਕृਨ੍ਨਰਃ। ਰਾਮੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸਹ ਸ੍ਨਾਤੋ ਰਾਮਤੀਰ੍ਥਂ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੬.

ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨਦੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦਰਿਆ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਰਾਮ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।