ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਦਿਨਾऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍। ਤੈਸ੍ਤੁष੍ਟੈਸ੍ਤੋषਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ, ਕਵਨ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਚੋਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ। ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿਰਜਾਂ ਗਯਾਮ੍ ।। ੪੩.

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਵਿਰਜਾ ਅਤੇ ਗਯਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਦਣ੍ਡਂਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਗਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਪਿਣ੍ਡਦਃ। ਦਣ੍ਡਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੇ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੩.

ਜੋ ਭਿਕਖੂ ਗਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਡੰਡਾ ਦਿਖਾਏ। ਜਦ ਡੰਡਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਦਣ੍ਡੀ ਕਿਲ੍ਬਿषਂ ਧਤ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ। ਅਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਭਾਵੁਕਃ ।। ੪੩.

ਡੰਡਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਂਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਵੇਦਮੇਕਂ ਨ ਸਂਨ੍ਯਸੇਤ੍। ਮੁਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ ।। ੪੩.

ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ। ਮੁੰਡਨ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਮਾਨਂ ਗਯੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਰਿਤਮ੍। ਪਞ੍ਚਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮੇਕਂ ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਯਾ ਦੀ ਮਾਪ ਸਵਾ ਦੋ ਕੋਸ ਹੈ; ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕੋਸ ਹੈ ਅਤੇ ਗਯਾ ਦਾ ਸ਼ਿਰ ਇੱਕ ਕੋਸ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਵੈ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਦ੍ਯੋ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਿਤॄਣਾਮਨृਣੋ ਹਿ ਸਃ ।। ੪੩.

ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜੋ ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍। ਗृਹਾਚ੍ਚਲਿਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਗਯਾਯਾਂ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਾ ਰੋਹਣਸੋਪਾਨਂ ਪਿਤॄਣਾਞ੍ਚ ਪਦੇ ਪਦੇ ।। ੪੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਤੋਂ ਗਯਾ ਜਾਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਦੇ ਪਦੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯ ਯਤ੍ਫਲਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਗਯਾਮ੍। ਤਤ੍ਫਲਞ੍ਚ ਭਵੇਨ੍ਨੂਨਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਪਾਯਸੇਨਾਪਿ ਚਰੁਣਾ ਸਕ੍ਤੁਨਾ ਪਿष੍ਟਕੇਨ ਵਾ। ਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਫਲਮੂਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨਮ੍ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਚਾਹੇ ਖੀਰ, ਚਰੂ, ਸਤੂ, ਪਿਠਾ, ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਫਲ-ਮੂਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਖਣ੍ਡੇਨ ਗੁਡੇਨ ਸਘृਤੇਨ ਵਾ। ਕੇਵਲੇਨੈਵ ਦਧ੍ਨਾ ਵਾ ਊਰ੍ਜੇਨ ਮਧੁਨਾऽਥ ਵਾ ।। ੪੩.

ਤਿਲ ਦੀ ਪੀਠ, ਖੰਡ, ਗੁੜ ਤੇ ਘੀ, ਕੇਵਲ ਦਹੀਂ, ਘੀ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਸਘृਤਂ ਖਣ੍ਡਂ ਪਿਤृਭ੍ਯੋऽਕ੍ਸ਼ਯਮਿਤ੍ਯੁਤ। ਇਜ੍ਯਤੇ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਵਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਹਵਿष੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਮੁਨੀਰਿਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ, ਖੰਡ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਿਸ਼ਯ ਅੰਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਇਹ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਏਕਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਵਸ੍ਤੂਨਿ ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਮਧੂਨਿ ਹਿ। ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਗਦਾਧਰਾਙਘ੍ਰ੍ਯਬ੍ਜਂ ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਾਮ੍ਬੁ ਚੈਕਤਃ ।। ੪੩.

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਲੇ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾਧਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਪਿਣ੍ਡਾਸਨਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਨੇਜਨਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਚਾਨ੍ਨ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇष੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ ।। ੪੩.

ਤੀਰਥ ਸ੍ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਹ ਹੈ: ਪਿੰਡ ਲਈ ਆਸਨ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਦਾਨ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਣਾ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਸੰਕਲਪ।

ਨਾਵਾਹਨਂ ਨ ਦਿਗ੍ਬਨ੍ਧੋ ਨ ਦੋषੋ ਦृष੍ਟਿਸਮ੍ਭਵਃ। ਸਕਾਰੁਣ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ।। ੪੩.

ਇੱਥੇ ਨ ਆਵਾਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨ ਦਿਸ਼ਾ ਬੰਨਣ ਦੀ, ਤੇ ਨ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਆਵੇ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਵਾਹਿਤਾਃ ਕਾਲੇ ਪਿਤਰੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਮੁਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਤੀਰ੍ਥੇ ਸਦਾ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਾਵਾਹਨਂ ਨ ਹਿ ।। ੪੩.

ਹੋਰ ਥਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਵਾਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਤੀਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁषੈਃ ਫਲਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ। ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਤਥਾ ਲੋਭਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾऽਨਿਸ਼ਮ੍ ।। ੪੩.

ਜੋ ਤੀਰਥ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰ੍ਯ੍ਯਕਭੋਜੀ ਚ ਭੂਸ਼ਾਯੀ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਛੁਚਿਃ। ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਹਿਤੇ ਰਕ੍ਤਃ ਸ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ।। ੪੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੈ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਨੁਸਰਨ੍ਧੀਰਃ ਪਾषਣ੍ਡਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਤਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍। ਪਾषਣ੍ਢਃ ਸ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ਕਾਮਕਾਰਤਃ ।। ੪੩.

ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਖੰਡ ਛੱਡਣ। ਪਾਖੰਡ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਯੇ ਨਰਾ ਧੀਰਾਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਘਤਾਃ। ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵੇਦ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਚਾਨਨ੍ਯਚੇਤਸਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਰੇਸ਼ਾਖ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਾਯਣਾਃ ।। ੪੩.

ਜੋ ਨਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਟਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਸ੍ਤੇ ਵੈਤਰਣੀ ਨਾਮ ਨਦੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਸਾऽਵਤੀਰ੍ਣਾ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਰਣਾਯ ਵੈ। ਸ੍ਨਾਤੋ ਗੋਦੋ ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤਕੁਲਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੪੩.

ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਆਈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਗਉ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੀ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥਾऽਕ੍ਸ਼ਯਵਟਂ ਗਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਸਨ੍ਤੋषਯਿष੍ਯਤਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਦਿਨਾऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍। ਤੈਸ੍ਤੁष੍ਟੈਸ੍ਤੋषਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੪੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਸ਼ੈ ਵਟ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਵਿ-ਕਵਿ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਯਾਯਾਂ ਨ ਹਿ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਗਯਾਤੀਰ੍ਥਂ ਤਤੋ ਵਰਮ੍ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਤੀਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਗਯਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਮੀਨੇ ਮੇषੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੇ ਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਕਾਰ੍ਮੁਕੇ ਘਟੇ। ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨਮ੍ ।। ੪੩.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੀਨ, ਮੇਸ਼, ਕਨਿਆ, ਧਨੂ ਜਾਂ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਹੀ ਦੁਲਭ ਚੀਜ਼ ਹੈ।

ਮਕਰੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇ ਚ ਗ੍ਰਹਣੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯ੍ਯਯੋਃ । ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍ ।। ੪੩.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।

ਗਯਾਯਾਂ ਪਿਣ੍ਡਦਾਨੇਨ ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ। ਨ ਤਚ੍ਛਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰਪਿ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਲਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਚਿਰ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਵੇ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ।। ਗਯਾਸੁਰਃ ਕਥਂ ਜਾਤਃ ਕਿਂਪ੍ਰਭਾਵਃ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਃ । ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕਥਂ ਤੇਨ ਕਥਂ ਦੇਹਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ।। ੪੪.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਗਯਾਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ?

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ।। ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭ੍ਯਮ੍ਬੁਜਾਜ੍ਜਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹਃ। ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਸਰ੍ਜ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਦੇਵੇਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ।। ੪੪.

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ।

ਆਸੁਰੇਣੈਵ ਭਾਵੇਨ ਹ੍ਯਸੁਰਾਨਸृਜਤ੍ਪੁਰਾ। ਸੌਮਨਸ੍ਯੇਨ ਭਾਵੇਨ ਦੇਵਾਨ੍ਸੁਮਨਸੋऽਸृਜਤ੍ ।। ੪੪.

ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ; ਤੇ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ।