ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਯਾਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪੩.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਯਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਸਨਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮ੍ਮਹਾਭਾਗੈਰ੍ਦੇਵਰ੍षਿਃ ਸ ਚ ਨਾਰਦਃ। ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵ੍ਵਕਮ੍ ।। ੪੩.

ਸਨਕ ਆਦਿ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ।। ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਤਾਰਕਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪਠਤਾਂ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਂ ਤਥਾ ।। ੪੩.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਦੱਸੋ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ।'

ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰ ਉਵਾਚ।। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤੀਰ੍ਥਵਰਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦੌ ਸਰ੍ਵਤਾਰਕਮ੍। ਗਯਾਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਤੀਰ੍ਥੇਭ੍ਯੋऽਪ੍ਯਧਿਕਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ।। ੪੩.

ਸਨਤਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ, ਦੱਸਾਂਗਾ; ਗਯਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ, ਸੁਣੋ।'

ਗਯਾਸੁਰਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਕ੍ਰਤਵੇऽਰ੍ਥਿਤਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ਼ਿਲਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯਧਾਰਯਤ੍ ।। ੪੩.

ਗਯਾਸੁਰ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਕਰਤਵ' ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਕਰੋਦ੍ਯਾਗਂ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗਦਾਧਰਃ। ਫਲ੍ਗੁਤੀਰ੍ਥਾਦਿਰੂਪੇਣ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਰ੍ਥਮਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍। ਗਯਾਸੁਰਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ ।। ੪੩.

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਗਦਾਧਰ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦਿਨ-ਰਾਤ ਫਲਗੂ ਤੀਰਥ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਡੋਲਤਾ ਲਈ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

ਕृਤਯਜ੍ਞੋ ਦਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਗृਹਾਦਿਕਮ੍। ਸ੍ਵੇਤਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਵਾਰਾਹੇ ਗਯਾਯਾਗਮਕਾਰਯਤ੍ ।। ੪੩.

ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਵੇਤ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾਹ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਗਯਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।

ਗਯਾਨਾਮ੍ਨਾ ਗਯਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਨਮਭਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍। ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਨਰਕਾਦ੍ਭਯਭੀਰਵਃ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਣ, ਨਰਕ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ।

ਗਯਾਂ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਨਸ੍ਤ੍ਰਾਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਗਯਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਸੁਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮੁਤ੍ਸਵੋ ਭਵੇਤ੍। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਪਿ ਜਲਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੋऽਸ੍ਮਭ੍ਯਂ ਕਿਂ ਨ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੪੩.

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਤਾਰਣਹਾਰ ਬਣੇਗਾ; ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਗਯਾ ਪਹੁੰਚੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ?

ਗਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾਨ੍ਨਦਾਤਾ ਯਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰਿਣਃ । ਪਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਯਨਿਵਾਸੀ ਚ ਪੁਨਾਤ੍ਯਾਸਪ੍ਤਮਂ ਕੁਲਮ੍। ਨੋ ਚੇਤ੍ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਿਕਮ੍ ।। ੪੩.

ਜੋ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਕੁਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਕਲ੍ਪਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਗਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਰਾਦੇਰਾਤ੍ਮਨੋऽਪਿ ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਨਾ ।। ੪੩.

ਜੋ ਪਾਪ ਮਹਾਂਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਗਯਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ, ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੁਰਾਪਾਨਂ ਸ੍ਤੇਯਂ ਗੁਰ੍ਵ੍ਵਙ੍ਗਨਾਗਮਃ। ਪਾਪਂਤਤ੍ਸਙ੍ਗਜਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਚੋਰੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪਾਪ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਤ੍ਮਜੋऽਪ੍ਯਨ੍ਯਜੋ ਵਾਪਿ ਗਯਾਭੂਮੌ ਯਦਾ ਤਦਾ। ਯਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪਾਤਯੇਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਤਂ ਨਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੪੩.

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਗਯਾ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਗੋਗृਹੇ ਮਰਣਂ ਤਥਾ। ਵਾਸਃ ਪੁਂਸਾਂ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਮੁਕ੍ਤਿਰੇषਾ ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਵਿਧਾ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ, ਗੋ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ, ਅਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ—ਇਹ ਚਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇਨ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਗੋਗृਹੇ ਮਰਣੇਨ ਕਿਮ੍। ਵਾਸੇਨ ਕਿਂ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਯਦਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਗਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੪੩.

ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ, ਗੋ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਜਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ।

ਗਯਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਲੇषੁ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਅਧਿਮਾਸੇ ਜਨ੍ਮਦਿਨੇ ਚਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਗੁਰੁਸ਼ੁਕ੍ਰਯੋਃ ।। ੪੩.

ਸਿਆਣਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇਵੇ; ਅਧਿਕ ਮਹੀਨੇ, ਜਨਮ ਦਿਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਵੀ।

ਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਿਂਹਸ੍ਥੇऽਪਿ ਬृਹਸ੍ਪਤੌ। ਤਥਾ ਦੈਵਪ੍ਰਮਾਦੇਨ ਪ੍ਰਹਤੇषੁ ਵ੍ਰਣੇषੁ ਚ। ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਧਿਕਾਰੀ ਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਭਾਕ੍ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾਈ ਭੁੱਲ, ਜਖਮ ਜਾਂ ਘਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਕृਦ੍ਗਯਾਭਿਗਮਨਂ ਸਕृਤ੍ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਪਾਤਨਮ੍। ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਿਃ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਿੰਡ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਇਸ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਣਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਾਦਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੇਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਯਥਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਲਭ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪੩.

ਜੇ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਐਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਵੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਕੀਟਕਾਦਿਮृਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਾਰਣਾਯ ਚ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ।। ੪੩.

ਜੋ ਪਿਤਰ ਕੀੜੇ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਾਦਿਨਾऽਰ੍ਚ੍ਚਯੇਤ੍। ਤੈਸ੍ਤੁष੍ਟੈਸ੍ਤੋषਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ, ਕਵਨ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮੁਣ੍ਡਨਂ ਚੋਪਵਾਸਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥੇष੍ਵਯਂ ਵਿਧਿਃ। ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਵਿਰਜਾਂ ਗਯਾਮ੍ ।। ੪੩.

ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਵਿਰਜਾ ਅਤੇ ਗਯਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਦਣ੍ਡਂਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਗਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਪਿਣ੍ਡਦਃ। ਦਣ੍ਡਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਵਿष੍ਣੁਪਦੇ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪੩.

ਜੋ ਭਿਕਖੂ ਗਯਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਡੰਡਾ ਦਿਖਾਏ। ਜਦ ਡੰਡਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਦਣ੍ਡੀ ਕਿਲ੍ਬਿषਂ ਧਤ੍ਤੇ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਾ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ। ਅਤਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਭਾਵੁਕਃ ।। ੪੩.

ਡੰਡਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਂਨ੍ਯਸੇਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਵੇਦਮੇਕਂ ਨ ਸਂਨ੍ਯਸੇਤ੍। ਮੁਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ ।। ੪੩.

ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੇਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ। ਮੁੰਡਨ ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਦ੍ਵਯਂ ਮਾਨਂ ਗਯੇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਰਿਤਮ੍। ਪਞ੍ਚਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮੇਕਂ ਗਯਾਸ਼ਿਰਃ ।। ੪੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਯਾ ਦੀ ਮਾਪ ਸਵਾ ਦੋ ਕੋਸ ਹੈ; ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਕੋਸ ਹੈ ਅਤੇ ਗਯਾ ਦਾ ਸ਼ਿਰ ਇੱਕ ਕੋਸ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਵੈ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਦ੍ਯੋ ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਪਿਤॄਣਾਮਨृਣੋ ਹਿ ਸਃ ।। ੪੩.

ਇਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਜੋ ਗਯਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕृਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੁਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍। ਗृਹਾਚ੍ਚਲਿਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਗਯਾਯਾਂ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਾ ਰੋਹਣਸੋਪਾਨਂ ਪਿਤॄਣਾਞ੍ਚ ਪਦੇ ਪਦੇ ।। ੪੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਤੋਂ ਗਯਾ ਜਾਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕਰਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਦੇ ਪਦੇऽਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯ ਯਤ੍ਫਲਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਗਯਾਮ੍। ਤਤ੍ਫਲਞ੍ਚ ਭਵੇਨ੍ਨੂਨਂ ਸਮਗ੍ਰਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪੩.

ਗਯਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਪੈਰ ਤੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।