ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਵਰੈਃ षੋਡਸ਼ਭਿਃ ਕ੍ਲृਪ੍ਤ ਵਦਨਾਃ ਪ੍ਰਣਵਾਨ੍ਤਰਾਃ। ਕਚਵਰ੍ਗੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਞ੍ਚਾਵਯਵਪਾਣਯਃ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੋਲਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਓਮ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਕਾ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਪਵਰ੍ਗਦਕ੍ਸ਼ਚਰਣਾ ਵਾਮਪਾਦਾਸ੍ਤਵਰ੍ਗਤਃ। ਆਤਰਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇषਾਂ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕੌ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਪਵਰਗ ਤੋਂ, ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤਵਰਗ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਤਮ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਪਾਸੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੇਟ ਬਣਦੇ ਸਨ।

ਨਾਭਿਨਿਦ੍ਰਾਃ ਕਾਨ੍ਤਪृष੍ਠਾ ਮੋਦਰਾ ਯਰਲਵੋਤ੍ਕਚਾਃ। ਅਗ੍ਨਿਦਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼ਰੁਚਿਰਾ ਧਰਾਗ੍ਰੀਵਾ ਭृਤਾਸਕਾਃ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨਾਸਿਕ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ, ਪਿੱਠ ਕਵਰਗ ਤੋਂ, ਪੇਟ ਯਰਲਵ ਤੋਂ, ਗਲ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੋਢੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ।

ਅਨ੍ਤਸ੍ਥਸਨ੍ਧਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਵੈਖਰੀਵਾਗ੍ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਃ। ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਥੁਰਾਮੇषਾਂ ਹृਦਯਾਮ੍ਭੋਜਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋੜ ਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੈਖਰੀ ਵਾਂਗ ਖੁਲਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਹਰੇਰ੍ਭਗਵਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਾਵਿਰ੍ਭਾਵਸ੍ਥਲੀ ਹਿ ਸਾ। ਕਾਸ਼ੀਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਮਾਯਾਮਾਧਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਹ ਥਾਂ ਹਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸਥਲੀ ਹੈ। ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਤਤਃ ਕਾਞ੍ਚੀਮਵਨ੍ਤੀਂ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । ਕਣ੍ਠਸ੍ਥਾਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾਮੇषਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਪ੍ਰਾਣਗਂ ਤਥਾ ।। ੪੨.

ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਚੀ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਅਵੰਤੀ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁਵਾਰਕਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਸਵ੍ਯਾਪਸਵ੍ਯਯੋਸ੍ਤੇषਾਂ ਗਡ੍ਗਾऽਪਿ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ । ਮਧ੍ਯੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾਨਨੇ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਗਯਾ-ਖੇਤਰ ਸੀ।

ਹਨੁਗ੍ਰੀਵਾਮਧ੍ਯਗਤਂ ਪ੍ਰਭਾਸਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਬਦਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮੇਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।। ੪੨.

ਠੋਡੀ ਤੇ ਗਲ ਦੇ ਜੋੜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ, ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਮੂੜ 'ਤੇ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਵਰ੍ਧਨਨੇਪਾਲਪੀਠਂ ਨਯਨਯੋਰ੍ਯੁਗੇ। ਪੀਠਂ ਪੂਰ੍ਣਗਿਰਿਂਨਾਮ ਲਲਾਟੇ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੪੨.

ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਜੋੜ 'ਤੇ ਪੌੰਡਰਵਰਧਨ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਪੀਠ, ਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਪੂਰਨਗਿਰੀ ਦਾ ਪੀਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਮਥੁਰਾਪੀਠਂ ਕਾਞ੍ਚੀਪੀਠਂ ਕਟਿਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਜਾਲਨ੍ਧਰਂ ਤਥਾ ਪੀਠਂ ਸ੍ਤਨਦੇਸ਼ੇष੍ਵਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੪੨.

ਗਲ 'ਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਪੀਠ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਕਾਂਚੀ ਦਾ ਪੀਠ, ਤੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜਾਲੰਧਰ ਦਾ ਪੀਠ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।

ਭृਗੁਪੀਠਂ ਕਰ੍ਣਦੇਸ਼ੇ ਹ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਂ ਨਾਸਿਕਾਪੁਟੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ੈਵਂ ਸੀਮਨ੍ਤਸੀਮਨਿ ।। ੪੨.

ਕੰਨ ਦੇ ਥਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੀਠ, ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅਯੋਧਿਆ, ਸਿਰ ਦੇ ਮੂੜ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਪੀਠ, ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸੀਂਮਤ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪੀਠ ਸੀ।

ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰ ਧਿषਣਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਹृਦਯਾਮ੍ਬੁਜੇ। ਸੌਰਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਥਂ ਬੌਦ੍ਧਞ੍ਛਾਯਾਸੁ ਸਙ੍ਗਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ਾਕਤ ਪੀਠ, ਤਾਲੂ 'ਤੇ ਧਿਸ਼ਣ ਪੀਠ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੀਠ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਸੌਰ ਪੀਠ, ਤੇ ਛਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੌਧ ਪੀਠ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸੌਤ੍ਰਾਮਣਿਂ ਕਣ੍ਠਦੇਸ਼ੇ ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਮਥੋਰਸਿ। ਵਾਜਪੇਯਂ ਕਟਿਤਟੇ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾਨਨੇ ।। ੪੨.

ਗਲ ਦੇ ਥਾਂ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਪੀਠ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਪਸ਼ੁਬੰਧ ਪੀਠ, ਕਮਰ 'ਤੇ ਵਾਜਪੇਯ ਪੀਠ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਪੀਠ ਸੀ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਕਟਿਤਟੇ ਨਰਮੇਧਮਥੋਦਰੇ। ਰਾਜਸੂਯਂ ਸ਼ਿਰੋਦੇਸ਼ੇ ਆਵਸਥ੍ਯਂ ਤਥਾऽਧਰੇ ।। ੪੨.

ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਗਲੇ ਤੇ, ਨਰਮੇਧ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸੂਯ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਆਵਸਥਿਆ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵੋष੍ਠੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਞ੍ਚ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਂ ਮੁਖਾਨ੍ਤਰੇ। ਹਵ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਰੋਮਸ੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਨ੍। ਭृਤ੍ਯੈਰਿਵ ਮਹਾਰਾਜਂ ਪੁਰਾਣੈਰ੍ਨ੍ਯਾਯਮਿਸ਼੍ਰਿਤੈਃ ।। ੪੨.

ਉਪਰਲੇ ਹੋਠ ਤੇ ਦਕਸ਼ਿਨਾਗਨੀ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰਹਪਤਿਆ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੰਨ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਮਾਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਰਾਜ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।

ਸਂਹਿਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪृਥਕ੍ਪृਥਗੁਪਾਸਿਤਾਨ੍। ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਞਾਨੋਪਾਸਨਾਭਿਰ੍ਜਨਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਾਨ੍ ।। ੪੨.

ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਤੇ ਤੰਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਨ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਮਨਾ ਮੁਨਿਃ ਕृष੍ਣੋ ਬਭੂਵ ਤਾਨ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੇਜੋਮਯਾਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਂਸ੍ਤਪਤੋऽਰ੍ਕਾਨਿਵਚ੍ਯੁਤਾਨ੍। ਜ੍ਲਤੋऽਗ੍ਨੀ ਨਿਵੋਦਰ੍ਕਾਨ੍ਕੋਟੀਨ੍ਦੁਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ ।। ੪੨.

ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਪ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ, ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਉੱਗੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਚੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ।

ਵਵਨ੍ਦੇ ਸਹਸੋਤ੍ਥਾਯ ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਪਤਿਤੋ ਮੁਨਿਃ। ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਹਂ ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਹਂ ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਹਮਿਤੀਰਯਨ੍ ।। ੪੨.

ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਕੇ, ਦੰਡਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ।'

ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਮਨਃ। ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਞ੍ਚਾਯੁਰ੍ਯਦ੍ਭਵਨ੍ਤੋऽਕ੍ਸ਼ਿਗੋਚਰਾਃ ।। ੪੨.

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ ਹੋ।

ਅਲੌਕਿਕਂਲੌਕਿਕਞ੍ਚ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨ ਤਦ੍ਵੋऽਵਿਦਿਤਂ ਵੇਦ੍ਯਂ ਭੂਤ ਭਵ੍ਯਂ ਭਵਚ੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੪੨.

ਦੁਨੀਆਵੀ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ।

ਨ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਫਲਾ ਯੂਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤੋऽਪਿ ਤਾਨ੍ਸਦਾ। ਯਦृਚ੍ਛਾਕਰਸਙ੍ਕੋਚਵਿਧਾਨਾਯੇਹ ਰਾਗਿਣਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਤੁਸੀਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਰਾਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਸ੍ਯਾਪਿ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵੇ ਵਾ ਨਿਧੀਤਰੌ। ਨ ਮृषਾਰਾਗਵਿषਯੌ ਤਤ੍ਸਙ੍ਕੋਚਵਿਧਿਕ੍ਸ਼ਯੌ ।। ੪੨.

ਚਾਹੇ ਸੰਸਾਰ ਝੂਠਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਝੂਠੇ ਰਾਗ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੇ ਨਾਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ।

ਅਤੋ ਲੋਕਹਿਤੈਰ੍ਨੂਨਂ ਪਰਮਾਰ੍ਥਨਿਰੂਪਣੇ। ਸ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਵਿषਯਾਃ ਨਸ਼੍ਵਰਾ ਇਤਿ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ ।। ੪੨.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਅਧਿਕਾਰਿਵਿਭੇਦੇਨ ਕਰ੍ਮਜ੍ਞਾਨੋਪਦੇਸ਼ਤਃ। ਤ੍ਰਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਨ੍ਨੂਨਂ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਭਿਃ ।। ੪੨.

ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਫਰਕ ਤੇ ਕਰਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਅਤੋऽਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਮਿ ਭਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕृਪਾਲਵਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮਾਦਿष੍ਟਂ ਸਰ੍ਗਃ ਕਾਮੈਕਚੇਤਸਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਲੂ ਹੋ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਲ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀ ਹੈ?

ਈਸ਼ਾਰ੍ਪਿਤਧਿਯਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਕृਤਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਕਰ੍ਮਣਃ। ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਗਿਆਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਮੇਵ ਯਤ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜ੍ਞਾਤੇ ਯਦ੍ਧਿ ਕृਤਾਕृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਮੁਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ, ਚਿੱਤ ਤੇ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਨ੍ਨਿਃਸਙ੍ਗਂ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਮਸਂਵृਤਮ੍। ਨਿਰੀਹਮਚਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਗੁਣਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਜੋ ਨਿਰਲੇਪ, ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਢੱਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਾਰੇषੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਯਥਾਨ੍ਧਤਮਸਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਲੋਕਸ੍ਯ ਰਵਿਰੋਜਸਾ ।। ੪੨.

ਜਦੋਂ ਬਦਲਾਵ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਰਬਦਲਾਵ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।