ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਖਿਪਾਰਾਵਤਸ਼ੁਕਪਿਕਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲੇ। ਨਿਰੋਧਾਰ੍ਥਂ ਗਵਾਮੇਵ ਧਾਵਮਾਨਮਿਤਸ੍ਤਤਃ ।। ੪੨.

ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ, ਕਬੂਤਰ, ਤੋਤਾ ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇधर-ਉਧਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।

ਰਾਧਾਵਿਲਾਸਰਸਿਕਂ ਕृष੍ਣਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਵੇਦੇਭ੍ਯੋ ਯਤਸ੍ਤਦ੍ਗੋਚਰੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪੨.

ਮੈਂ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਧਾ ਦੇ ਵਿਲਾਸ ਰਸ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ ਭੇਦਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਗੋਲੋਕਸਂਜ੍ਞਿਕੇ ਕृष੍ਣੋ ਦੀਵ੍ਯਤੀਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ ਤੇ ਚਿੱਤਮਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਗਮਾਗਮਯੋਰਪਿ। ਤਥਾਪਿ ਨਿਗਮੋ ਵਕ੍ਤਿ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ ਪਰਤਃ ਪਰਃ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਵੀ ਵੈਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਹੈ।

ਗੋਲੋਕਵਾਸੀ ਭਗਵਾਨਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਪਰ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਪਰਃ ਕੋऽਸੌ ਗੀਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਸਦਾ ।। ੪੨.

ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੌਣ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਉਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਵੇਦ ਵਚਨੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਥਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋऽਨ੍ਯਥਾ ਬੋਧ੍ਯਃ ਪਰਤਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਾਦਿਤਿ ।। ੪੨.

ਵੈਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸਂਸ਼ਯਾਪਨ੍ਨੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ। ਵਿਚਾਰਯਾਮਾਸ ਚਿਰਂ ਨ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਯਥਾਤਥਮ੍ ।। ੪੨.

ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਵਿਚਾਰਯਨ੍ਨਪਿ ਮੁਨਿਰ੍ਨਾਪ ਵੇਦਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍। ਵੇਦੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਵੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵੈਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਵੈਦ ਸਿੱਧਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾਪਿ ਮਹਤੀਮਾਰ੍ਤ੍ਤਿਂ ਸਤਾਂ ਹृਦਯਤਾਪਿਨੀਮ੍। ਪੁਨਰ੍ਵਿਚਾਰਯਾਮਾਸ ਕਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਕਰੋਮਿ ਕਿਮ੍ ।। ੪੨.

ਫਿਰ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ? ਕੀ ਕਰਾਂ?'

ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾऽਨ੍ਯਤਮਂ ਲੋਕੇ ਸਨ੍ਦੇਹਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇ।

ਮੇਰੋਃ ਕੁਹਰਿਣੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚਚਾਰ ਪਰਮਂ ਤਪਃ। ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਵਰਕ੍ਫੂਰ੍ਜਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਜਾਲੈਰ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾਲ ਰੁੱਖ ਸਦਾ ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਸਦਾ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ ਵਿष੍ਵਕ੍ਤਮਃਸ੍ਤੋਮਂ ਦृਸ਼ਨ੍ਤੁਦਮ੍। ਚਕਾਸ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਪਰਮਂ ਕਾਨ੍ਤਾਰਮਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਉੱਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤ ---ਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਨਿਨਾਦਿਤਮ੍। ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਭਯਕ੍ਰੋਧਤਾਪਗ੍ਲਾਨਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਮਲਾਲ ਨਹੀਂ।

ਜਲਾਸ਼ਯੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਖਣ੍ਡਮਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਜਾਤਰੂਪਸ਼ਿਲਾਨਦ੍ਧਤਟਸਞ੍ਚਾਰਪਾਕ੍ਸ਼ ।। ੪੨.

ਉਹ ਥਾਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਢੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਭੋਜ ਪਵਨੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਸ਼ਿਵੈਰਧ੍ਯਾਸਿਤਮ੍ਭਾਵੈਰ੍ਹਿਂਸ੍ਰੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਸਮੁਜ੍ਝਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਦਿਵ੍ਯਲਤਿਕਾਪ੍ਰਿਯਖਣ੍ਡਵਰਾਜਿਤਮ੍। ਸ਼ੂਕੈਃ ਪਾਰਾਵਤੈ ਰ੍ਹृਦ੍ਯੈਰੁਨ੍ਮਦਨ੍ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਮ੍ ।। ੪੨.

ਇੱਕ ਸੁੰਨ-ਸੁਆਲੇ ਜਗ੍ਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੀਤੀਆਂ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਉਤ੍ਪਤਤ੍ਪਦ੍ਮਰਜਸਾਂ ਪਟਲਾਮੋਦਦਿਙ੍‌ਮੁਖਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਞ੍ਚਿਨੀ ਦਿਵ੍ਯਾ ਗੁਹਾ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਾ ।। ੪੨.

ਉਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਚੌਂਫੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅਜੋਈ, ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਗੁਫਾ ਵੀ ਸੀ।

ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਜਿਤਾ ਹਾਰੋ ਜਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਜਿਤਾਸਨਃ। ਸਸ੍ਮਾਰ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤਦੇਕਾਗ੍ਰਮਨਾ ਮੁਨਿਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮুনি ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਤ੍ਰਯੀ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤੋऽਸ੍ਯ ਹਿ । ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸਂਸ੍ਤਤੋ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।

ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਾ ਜਟਾਮੁਕੁਟਧਾਰਿਣਃ। ਕੁਸ਼ਮੁष੍ਟਿਕਰਾਮ੍ਭੋਜਾ ਮृਗਤ੍ਵਙ੍ਮਣ੍ਡਿਤਾਂਸਕਾਃ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਟਾਵਾਂ ਮੋੜ ਕੇ ਮੂੜ 'ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਗੁੱਛੀ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸ੍ਵਰੈਃ षੋਡਸ਼ਭਿਃ ਕ੍ਲृਪ੍ਤ ਵਦਨਾਃ ਪ੍ਰਣਵਾਨ੍ਤਰਾਃ। ਕਚਵਰ੍ਗੋਦ੍ਭਵੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਃ ਪਞ੍ਚਾਵਯਵਪਾਣਯਃ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸੋਲਾਂ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'ਓਮ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਕਾ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਪਵਰ੍ਗਦਕ੍ਸ਼ਚਰਣਾ ਵਾਮਪਾਦਾਸ੍ਤਵਰ੍ਗਤਃ। ਆਤਰਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇषਾਂ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮਕੌ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਪਵਰਗ ਤੋਂ, ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤਵਰਗ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਤਮ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਪਾਸੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪੇਟ ਬਣਦੇ ਸਨ।

ਨਾਭਿਨਿਦ੍ਰਾਃ ਕਾਨ੍ਤਪृष੍ਠਾ ਮੋਦਰਾ ਯਰਲਵੋਤ੍ਕਚਾਃ। ਅਗ੍ਨਿਦਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼ਰੁਚਿਰਾ ਧਰਾਗ੍ਰੀਵਾ ਭृਤਾਸਕਾਃ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਨਾਸਿਕ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ, ਪਿੱਠ ਕਵਰਗ ਤੋਂ, ਪੇਟ ਯਰਲਵ ਤੋਂ, ਗਲ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੋਢੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ।

ਅਨ੍ਤਸ੍ਥਸਨ੍ਧਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਵੈਖਰੀਵਾਗ੍ਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਾਃ। ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਥੁਰਾਮੇषਾਂ ਹृਦਯਾਮ੍ਭੋਜਕਲ੍ਪਿਤਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੋੜ ਤੇ ਉਚਾਰਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੈਖਰੀ ਵਾਂਗ ਖੁਲਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਨੂੰ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਹਰੇਰ੍ਭਗਵਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਾਵਿਰ੍ਭਾਵਸ੍ਥਲੀ ਹਿ ਸਾ। ਕਾਸ਼ੀਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯੇ ਮਾਯਾਮਾਧਾਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਹ ਥਾਂ ਹਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਗਟ ਸਥਲੀ ਹੈ। ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਲਿਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਤਤਃ ਕਾਞ੍ਚੀਮਵਨ੍ਤੀਂ ਨਾਭਿਮਣ੍ਡਲੇ । ਕਣ੍ਠਸ੍ਥਾਂ ਦ੍ਵਾਰਕਾਮੇषਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਪ੍ਰਾਣਗਂ ਤਥਾ ।। ੪੨.

ਫਿਰ ਲਿੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਂਚੀ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਅਵੰਤੀ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਦੁਵਾਰਕਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਸਵ੍ਯਾਪਸਵ੍ਯਯੋਸ੍ਤੇषਾਂ ਗਡ੍ਗਾऽਪਿ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ । ਮਧ੍ਯੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਗਯਾਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਥਾਨਨੇ ।। ੪੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਤੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਗਯਾ-ਖੇਤਰ ਸੀ।

ਹਨੁਗ੍ਰੀਵਾਮਧ੍ਯਗਤਂ ਪ੍ਰਭਾਸਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਬਦਰ੍ਯ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਮੇਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਨ੍ਧ੍ਰੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।। ੪੨.

ਠੋਡੀ ਤੇ ਗਲ ਦੇ ਜੋੜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ, ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਮੂੜ 'ਤੇ ਬਦਰੀ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਵਰ੍ਧਨਨੇਪਾਲਪੀਠਂ ਨਯਨਯੋਰ੍ਯੁਗੇ। ਪੀਠਂ ਪੂਰ੍ਣਗਿਰਿਂਨਾਮ ਲਲਾਟੇ ਸਮਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੪੨.

ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਜੋੜ 'ਤੇ ਪੌੰਡਰਵਰਧਨ ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਪੀਠ, ਤੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਪੂਰਨਗਿਰੀ ਦਾ ਪੀਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।