ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਾਯਯਾ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰਿਣ੍ਯਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਗੁਣਸ਼ੀਲਯਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਚਿਤ੍ਰਮਤੁਲਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਿਤ੍ਤਾਵਿਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਮਾਇਆ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਕੰਧ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਧਾਵਤੋऽਨ੍ਯਾਨਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਦਤੋ ਵਾਗਗੋਚਰਮ੍ । ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਣੀਤਂ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦੇ ਨਿਸਚਿਆਂ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਟੱਲ ਹੈ।

ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸਾ ਕਾष੍ਠਾ ਸਾ ਪਰਾ ਗਤਿਃ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਵੇਦੇ ਬਹੁਧਾਪਿ ਵਿਚਾਰਿਤੇ ।। ੪੨.

ਅਟੱਲ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਆਖਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਰੂਪਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਸਨ੍ਦੋਹਰੂਪਮਾਨਨ੍ਦ ਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ ।। ੪੨.

ਅਟੱਲ ਤੇ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਜੋਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ।

ਲੀਲਾਵਿਲਾਸਰਸਿਕਂ ਬਲ੍ਲਵੀਯੂਥਮਧ੍ਯਗਮ੍। ਸ਼ਿਖਿਪਿਚ੍ਛਕਿਰੀਟੇਨ ਬਾਸ੍ਵਦ੍ਰਤ੍ਨਚਿਤੇਨ ਚ ।। ੪੨.

ਖੇਡ ਤੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

ਉਲ੍ਲਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦਾਟੋਪਕੁਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍। ਕਰ੍ਣੋਪਾਨ੍ਤਚਰਨ੍ਨੇਤ੍ਰਖਞ੍ਜਰੀਟਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਚਮਕਦਾਰ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ, ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੁੰਮਦੇ ਨੈਣ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਚੋਟੀ ਨਾਲ ਮਨਮੋਹਣ।

ਕੁਞ੍ਜਕੁਞ੍ਜਪ੍ਰਿਯਾਵृਨ੍ਦਵਿਲਾਸਰਤਿਲਮ੍ਪਟਮ੍। ਪੀਤਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਚਨ੍ਦਨਾਲੇਪਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਕੁੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਦੇ ਸਾਥ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਪੀਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ, ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ।

ਅਧਰਾਮृਤ ਸਂਸਿਕ੍ਤਵੇਣੁਨਾਦੇਨ ਵਲ੍ਲਵੀਃ। ਮੋਹਯਨ੍ਤਞ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਮਨਙ੍ਗਮਦਭਞ੍ਜਨਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਹੋਂਠ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੋਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਆਨੰਦ ਮਈ ਮੂਰਤ ਬਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

ਕੋਟਿਕਾਮਕਲਾਪੂਰ੍ਣਂ ਕੋਟਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਨਿਰ੍ਮਲਮ੍। ਤ੍ਰਿਰੇਖਕਮ੍ਠਵਿਲਸਦ੍ਰਤ੍ਨਗੁਞ੍ਜਾਮृਗਾ ਕੁਲਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਲੱਖਾਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਗਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ।

ਯਮੁਨਾਪੁਲਿਨੇ ਤੁਙ੍ਗੇ ਤਮਾਲਵਨਕਾਨਨੇ। ਕਦਮ੍ਬਚਮ੍ਪਕਾਸ਼ੋਕਪਾਰਿਜਾਤਮਨੋਹਰੇ ।। ੪੨.

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਤਮਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੰਬ, ਚੰਪਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਮਨਮੋਹਣੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿਖਿਪਾਰਾਵਤਸ਼ੁਕਪਿਕਕੋਲਾਹਲਾਕੁਲੇ। ਨਿਰੋਧਾਰ੍ਥਂ ਗਵਾਮੇਵ ਧਾਵਮਾਨਮਿਤਸ੍ਤਤਃ ।। ੪੨.

ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ, ਕਬੂਤਰ, ਤੋਤਾ ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇधर-ਉਧਰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।

ਰਾਧਾਵਿਲਾਸਰਸਿਕਂ ਕृष੍ਣਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਪਰਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਵੇਦੇਭ੍ਯੋ ਯਤਸ੍ਤਦ੍ਗੋਚਰੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪੨.

ਮੈਂ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਧਾ ਦੇ ਵਿਲਾਸ ਰਸ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ ਭੇਦਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਗੋਲੋਕਸਂਜ੍ਞਿਕੇ ਕृष੍ਣੋ ਦੀਵ੍ਯਤੀਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ, ਅਦਵੈਤ ਤੇ ਚਿੱਤਮਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਗਮਾਗਮਯੋਰਪਿ। ਤਥਾਪਿ ਨਿਗਮੋ ਵਕ੍ਤਿ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ ਪਰਤਃ ਪਰਃ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ; ਫਿਰ ਵੀ ਵੈਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਹੈ।

ਗੋਲੋਕਵਾਸੀ ਭਗਵਾਨਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਪਰ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਪਰਃ ਕੋऽਸੌ ਗੀਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਸਦਾ ।। ੪੨.

ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੌਣ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਉਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਵੇਦ ਵਚਨੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषੋ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਥਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਵਾਰ੍ਥੋऽਨ੍ਯਥਾ ਬੋਧ੍ਯਃ ਪਰਤਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰਾਦਿਤਿ ।। ੪੨.

ਵੈਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਪੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਰ੍ਥੇ ਸਂਸ਼ਯਾਪਨ੍ਨੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ। ਵਿਚਾਰਯਾਮਾਸ ਚਿਰਂ ਨ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਯਥਾਤਥਮ੍ ।। ੪੨.

ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਵਿਚਾਰਯਨ੍ਨਪਿ ਮੁਨਿਰ੍ਨਾਪ ਵੇਦਾਰ੍ਥਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍। ਵੇਦੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਤ੍ਰ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਾਵੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵੈਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪੱਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਵੈਦ ਸਿੱਧਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾਪਿ ਮਹਤੀਮਾਰ੍ਤ੍ਤਿਂ ਸਤਾਂ ਹृਦਯਤਾਪਿਨੀਮ੍। ਪੁਨਰ੍ਵਿਚਾਰਯਾਮਾਸ ਕਂ ਵ੍ਰਜਾਮਿ ਕਰੋਮਿ ਕਿਮ੍ ।। ੪੨.

ਫਿਰ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂ? ਕੀ ਕਰਾਂ?'

ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਅਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾऽਨ੍ਯਤਮਂ ਲੋਕੇ ਸਨ੍ਦੇਹਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕੇ।

ਮੇਰੋਃ ਕੁਹਰਿਣੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਚਚਾਰ ਪਰਮਂ ਤਪਃ। ਯਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਵਰਕ੍ਫੂਰ੍ਜਜ੍ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਜਾਲੈਰ੍ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾਲ ਰੁੱਖ ਸਦਾ ਚੰਦਨੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਸਦਾ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ ਵਿष੍ਵਕ੍ਤਮਃਸ੍ਤੋਮਂ ਦृਸ਼ਨ੍ਤੁਦਮ੍। ਚਕਾਸ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਪਰਮਂ ਕਾਨ੍ਤਾਰਮਤਿਸੁਨ੍ਦਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਉੱਥੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਦ੍ਰੁਮਲਤ ---ਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਨਿਨਾਦਿਤਮ੍। ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਭਯਕ੍ਰੋਧਤਾਪਗ੍ਲਾਨਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਭੁੱਖ, ਪਿਆਸ, ਡਰ, ਗੁੱਸਾ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਮਲਾਲ ਨਹੀਂ।

ਜਲਾਸ਼ਯੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਖਣ੍ਡਮਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਜਾਤਰੂਪਸ਼ਿਲਾਨਦ੍ਧਤਟਸਞ੍ਚਾਰਪਾਕ੍ਸ਼ ।। ੪੨.

ਉਹ ਥਾਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੰਢੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਭੋਜ ਪਵਨੈਃ ਸੇਵ੍ਯਮਾਨਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਸ਼ਿਵੈਰਧ੍ਯਾਸਿਤਮ੍ਭਾਵੈਰ੍ਹਿਂਸ੍ਰੈਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਸਮੁਜ੍ਝਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਦਿਵ੍ਯਲਤਿਕਾਪ੍ਰਿਯਖਣ੍ਡਵਰਾਜਿਤਮ੍। ਸ਼ੂਕੈਃ ਪਾਰਾਵਤੈ ਰ੍ਹृਦ੍ਯੈਰੁਨ੍ਮਦਨ੍ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਮ੍ ।। ੪੨.

ਇੱਕ ਸੁੰਨ-ਸੁਆਲੇ ਜਗ੍ਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੀਤੀਆਂ ਤੇ ਕਬੂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਉਤ੍ਪਤਤ੍ਪਦ੍ਮਰਜਸਾਂ ਪਟਲਾਮੋਦਦਿਙ੍‌ਮੁਖਮ੍। ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਞ੍ਚਿਨੀ ਦਿਵ੍ਯਾ ਗੁਹਾ ਪਰਮਸ਼ੋਭਨਾ ।। ੪੨.

ਉਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਚੌਂਫੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਅਜੋਈ, ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ ਗੁਫਾ ਵੀ ਸੀ।

ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਜਿਤਾ ਹਾਰੋ ਜਿਤਚਿਤ੍ਤੋ ਜਿਤਾਸਨਃ। ਸਸ੍ਮਾਰ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤਦੇਕਾਗ੍ਰਮਨਾ ਮੁਨਿਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਆਸਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮুনি ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਤ੍ਰਯੀ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਤੋऽਸ੍ਯ ਹਿ । ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸਂਸ੍ਤਤੋ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚਾਰੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ ।। ੪੨.

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਸੌ ਸਰਦੀਆਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਚਾਰੇ ਵੇਦ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ।