ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਸੂਤ ਮਹਾਭਾਗ ਤ੍ਵਯਾ ਭਗਵਤਾ ਸਤਾ। ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸਾਦਾਧਿਗਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਬੋਧਨੇਨ ਚ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੇਤਿਹਾਸਾਨਿ ਚਾਨਘ। ਉਪਕ੍ਰਮੋਪਸਂਹਾਰ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ।। ੪੨.

ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਤਿਸ੍ਫੁਟਮ੍। ਤਤ੍ਸਂਖ੍ਯਕਂ ਭਵਿष੍ਯਞ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮਾਤਸਯ ਪੁਰਾਣਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਇਤਨੇ ਹੀ, ਪੰਜ ਸੌ ਵੱਧ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਮਹਾਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਵਸਹਸ੍ਰਕਮ੍। ਕਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤੋਤ੍ਤਰਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸੂਰ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਅਥ ਭਾਗਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੈਵੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਮਕਮ੍। ਅਯੁਤਸ਼੍ਲੋਕਘਟਿਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾਮਨਾਭਿਧਮ੍ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਥੈਵਾਯੁਤ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ षਟ੍ਸ਼ਤਾਧਿਕਮਾਦਿਕਮ੍। ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਮਨਿਲਂ ਤਦ੍ਗਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਛੇ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਨਿਲ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਂ ਨਾਰਦੀਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਵੈਨਤੇਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਕੂਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਸਤਰਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿ ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸੌਕਰਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਮੁਕ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਸੂਕਰ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਵਮष੍ਟਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਬृਹਨ੍ਤਿ ਚ। ਪੁਰਾਣੇष੍ਵੇषੁ ਬਹਵੋ ਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਵਿਨਿਰੂਪਿਤਾਃ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰਾਗਿਣਾਞ੍ਚ ਵਿਰਾਗਾਣਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪੨.

ਜੋ ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ,

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਕਰਜਾਤਯਃ। ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾ ਯਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਵ੍ਰਤਤਪਾਂਸਿ ਚ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਜੋ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਯਜਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ-ਕਰਮ,

ਅਨੇਕਵਿਧਦਾਨਾਨਿ ਯਮਾਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਃ ਸਹ। ਯੋਗਧਰ੍ਮਾ ਬਹੁਵਿਧਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਾ ਭਾਗਵਤਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੨.

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ, ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਤੇ ਭਗਵਤ ਮਾਰਗ ਵੀ,

ਭਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਾ ਜ੍ਞਾਨਮਾਰ੍ਗਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਨਿਲਨੀਰਜਾਃ। ਉਪਾਸਨਵਿਧਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਚੇਤਸਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਢੰਗ,

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਸ਼ੈਵਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਸੌਰਂ ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਤਥਾਰ੍ਹਤਮ੍। षਡ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਾਨਿ ਚ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਰਹਤ ਮਤ, ਅਤੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ,

ਏਤਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਨਿਰੁਪਿਤਮ੍। ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਿਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ,

ਨ ਜ੍ਞਾਯੇਤ ਯਦਿ ਵ੍ਯਾਸੋ ਗੋਪਯੇਦਥ ਵਾ ਭਵਾਨ੍ । ਅਤ੍ਰ ਨਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੌਰਾਣਿਕੋ ਯਤਃ ।। ੪੨.

ਜੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੁਕਾ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲੁਕਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ,

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਸ਼੍ਰृਣੁ ਸ਼ੌਨਕ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਮੇਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍। ਅਤਿਗੋਪ੍ਯਤਰਂ ਦਿਵ੍ਯਮਨਾਖ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਸ਼ੌਨਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਦਿਵਿਆ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ,

ਪਰਾਸ਼ਰਸੁਤੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪੌਰਾਣਿਕੀਂ ਕਥਾਮ੍। ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਰ੍ਥਘਟਿਤਾਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਚੇਤਸਿ ।। ੪੨.

ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਥਾ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸੋਚਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਹੈ,

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਤਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਗੁਦਾਹृਤਃ। ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਾ ਬਹੁਵਿਧਾ ਉਕ੍ਤਾ ਵੇਦਾਵਿਰੋਧਤਃ ।। ੪੨.

ਚਾਰ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਈ ਰਾਹ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਦੱਸੇ ਹਨ,

ਜੀਵੇਸ਼੍ਵਰਬ੍ਰਹ੍ਮਭੇਦੋ ਨਿਰਸ੍ਤਃ ਸੂਤ੍ਰਨਿਰ੍ਣਯੇ। ਨਿਰੂਪਿਤਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼੍ਰੁਤਿਯੁਕ੍ਤਵਿਚਾਰਤਃ ।। ੪੨.

ਜੀਵ, ਈਸ਼ਵਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,

ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਂ ਪਦਮ੍। ਯਦਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਦਿਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਯਤਿਵ੍ਰਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਅਕਸ਼ਰ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਵਨਵਾਸ ਤੇ ਯਤੀ ਵਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,

ਆਚਰਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਧਾਰਣਾਞ੍ਚ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਮ੍। ਆਸਨਂ ਪ੍ਰਾਣਰੋਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਸ਼੍ਚ ਧਾਰਣਾ ।। ੪੨.

ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਿਆਨ, ਆਸਨ, ਸਾਸ ਰੋਕਣ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਮਾਧਿਰੇਤਾਨਿ ਯਮੈਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਃ ਸਹ। ਅष੍ਟਾਙ੍ਗਾਨਿ ਯਦਰ੍ਥਞ੍ਚ ਚਰਨ੍ਤਿ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਾਃ ।। ੪੨.

ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਧੀ, ਇਹ ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਠ ਅੰਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਯਦਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਜ੍ਞਾਮਾਤ੍ਰਤਤ੍ਪਰਾਃ। ਪਰਾਰ੍ਪਣਧਿਯਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਨਿष੍ਕਾਮਾਃ ਕਲਿਲੋਜ੍ਝਿਤਾਃ ।। ੪੨.

ਉਸ ਲਈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ, ਪਰਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ,

ਯਜ੍ਜ੍ਞਪ੍ਤਯੇ ਨਿਰਾਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਪਾਪਾਚਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਗਙ੍ਗਾਦਿਤੀਰ੍ਥਚਰ੍ਯਾਣਿ ਨਿषੇਵਨ੍ਤੇ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੪੨.

ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,

ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਨਾਮਯਮ੍। ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਗਤਂ ਸ੍ਥਾਣੁ ਕੂਟਸ੍ਥਂ ਕੂਟਵਿਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਅਡੋਲ, ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ,

ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਚਰਾਭਾਸਂ ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।। ੪੨.

ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਚਲਣ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਦਿਸ਼ਾ, ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਚਿੱਤਮਾਤਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ,