ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਿਰ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਤਥਾ ਵਾਜਸ਼੍ਰਵਾਯ ਚ। ਸ ਦਦੌ ਸੋਮਸ਼ੂष੍ਮਾਯ ਸ ਦਦੌ ਤृਣਬਿਨ੍ਦਵੇ ।। ੪੧.

ਨਿਰਯੰਤਰਾ ਨੇ ਵਾਜਸ਼ਰਵਾ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ, ਵਾਜਸ਼ਰਵਾ ਨੇ ਸੋਮਸ਼ੂਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ; ਸੋਮਸ਼ੂਸ਼ਮਾ ਨੇ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ।

ਤृਣਬਿਨ੍ਦੁਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯੇ। ਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਪਰਾਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨਿਦਮ੍ ।। ੪੧.

ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ; ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸੁਣੀ।

ਪਰਾਸ਼ਰਾਜ੍ਜਾਤੁਕਰ੍ਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਤ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੧.

ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਜਾਤੁਕਰਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਨੇ; ਅਤੇ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਤੋਂ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਦਵਿਜ, ਇਹ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਆਈ ਹੈ।

ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਉਵਾਚ ।। ਮਯਾ ਵੈ ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਾਯਾਮਿਤਬੁਦ੍ਧਯੇ। ਇਤ੍ਯੇਵ ਵਾਚਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਗੁਰੁਣਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ ।। ੪੧.

ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਬੇਹੱਦ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਆਖਿਆ ਸੀ।

ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਮਨੀषਿਭਿਃ। ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਮ੍ ।। ੪੧.

ਸਿਆਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗ, ਇਜ਼ਤ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਾਪਘ੍ਨਂ ਨਿਯਮੇਨੇਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਦਾ। ਨਾਸ਼ੁਚੌ ਨਾਪਿ ਪਾਪਾਯ ਨਾਪ੍ਯਸਂਵਤ੍ਸਰੋषਿਤੇ ।। ੪੧.

ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਗੰਦੇ, ਪਾਪੀ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਨਾਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਵਿਦੁषੇ ਨਾਪੁਤ੍ਰਾਯ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਨਾਹਿਤਾਯ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਿਦਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੧.

ਇਹ ਉੱਚਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਅਣਜਾਣ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਵੈ ਯਸ੍ਯ ਯੋਨਿਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਦੇਹਂ ਕਾਲਮਨ੍ਤਰ੍ਗਤਞ੍ਚ । ਵਹ੍ਨਿਂ ਵਕ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੌ ਚ ਨੇਤ੍ਰੇ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਘ੍ਰਾਣਮਾਹੁਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਮ੍ ।। ੪੧.

ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਸਮਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਹਵਾ ਉਸਦੀ ਨੱਕ ਹੈ।

ਵਾਯੋ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਂ ਪਾਦੌ ਤਾਰਕਾ ਰੋਮਕੂਪਾਨ੍ । ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਥੈਵ ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ।। ੪੧.

ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਜਨਨਂ ਜਨਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਞ੍ਚ। ਵਰਂ ਵਰਾਣਾਂ ਵਰਦਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਦਿਂ ਪ੍ਰਯਤੋ ਨਮਸ੍ਯੇ ।। ੪੧.

ਮੈਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ, ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਆਦਿ ਹੈ।

ਸੂਤ ਸੂਤ ਮਹਾਭਾਗ ਤ੍ਵਯਾ ਭਗਵਤਾ ਸਤਾ। ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸਾਦਾਧਿਗਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਬੋਧਨੇਨ ਚ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੇਤਿਹਾਸਾਨਿ ਚਾਨਘ। ਉਪਕ੍ਰਮੋਪਸਂਹਾਰ ਵਿਧਿਨੋਕ੍ਤਾਨਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ।। ੪੨.

ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਤਿਸ੍ਫੁਟਮ੍। ਤਤ੍ਸਂਖ੍ਯਕਂ ਭਵਿष੍ਯਞ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮਾਤਸਯ ਪੁਰਾਣਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਵਿਸ਼ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਇਤਨੇ ਹੀ, ਪੰਜ ਸੌ ਵੱਧ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਮਹਾਰਮ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਵਸਹਸ੍ਰਕਮ੍। ਕਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੈਵਰ੍ਤ੍ਤਮष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਤੋਤ੍ਤਰਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸੂਰ੍ਯਸਂਖ੍ਯਾਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ । ਅਥ ਭਾਗਵਤਂ ਦਿਵ੍ਯਮष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅਧਿਆਇ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ੈਵੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਾਮਕਮ੍। ਅਯੁਤਸ਼੍ਲੋਕਘਟਿਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾਮਨਾਭਿਧਮ੍ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣਾ ਵੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਥੈਵਾਯੁਤ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ षਟ੍ਸ਼ਤਾਧਿਕਮਾਦਿਕਮ੍। ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਮਨਿਲਂ ਤਦ੍ਗਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਛੇ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਨਿਲ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਸਾਹਸ੍ਰਂ ਨਾਰਦੀਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਵੈਨਤੇਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਨਾਰਦ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯ ਪੁਰਾਣਾ ਉੱਨੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਾਦ੍ਮਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਕੂਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੪੨.

ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਚਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਸਤਰਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿ ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਸੌਕਰਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਕਾਨ੍ਦਮੁਕ੍ਤਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ ।। ੪੨.

ਸੂਕਰ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਵਮष੍ਟਾਦਸ਼ੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਬृਹਨ੍ਤਿ ਚ। ਪੁਰਾਣੇष੍ਵੇषੁ ਬਹਵੋ ਧਰ੍ਮਾਸ੍ਤੇ ਵਿਨਿਰੂਪਿਤਾਃ ।। ੪੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਰਾਗਿਣਾਞ੍ਚ ਵਿਰਾਗਾਣਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਾਮ੍ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਨਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪੨.

ਜੋ ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਤੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ,

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਯੇ ਚ ਸਙ੍ਕਰਜਾਤਯਃ। ਗਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾ ਯਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞਵ੍ਰਤਤਪਾਂਸਿ ਚ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਜੋ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਯਜਨ, ਵਰਤ ਤੇ ਤਪ-ਕਰਮ,

ਅਨੇਕਵਿਧਦਾਨਾਨਿ ਯਮਾਸ਼੍ਚ ਨਿਯਮੈਃ ਸਹ। ਯੋਗਧਰ੍ਮਾ ਬਹੁਵਿਧਾਃ ਸਾਂਖ੍ਯਾ ਭਾਗਵਤਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪੨.

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ, ਯਮ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਤੇ ਭਗਵਤ ਮਾਰਗ ਵੀ,

ਭਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਾ ਜ੍ਞਾਨਮਾਰ੍ਗਾ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਨਿਲਨੀਰਜਾਃ। ਉਪਾਸਨਵਿਧਿਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਮਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਚੇਤਸਾਮ੍ ।। ੪੨.

ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਹ, ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੁੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਢੰਗ,

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਸ਼ੈਵਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਚ ਸੌਰਂ ਸ਼ਾਕ੍ਤਂ ਤਥਾਰ੍ਹਤਮ੍। षਡ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਤਾਨਿ ਚ ।। ੪੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਰਹਤ ਮਤ, ਅਤੇ ਛੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ,

ਏਤਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਪੁਰਾਣੇषੁ ਨਿਰੁਪਿਤਮ੍। ਅਤਃ ਪਰਂ ਕਿਮਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੪੨.

ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ,

ਨ ਜ੍ਞਾਯੇਤ ਯਦਿ ਵ੍ਯਾਸੋ ਗੋਪਯੇਦਥ ਵਾ ਭਵਾਨ੍ । ਅਤ੍ਰ ਨਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਣਃ ਪੌਰਾਣਿਕੋ ਯਤਃ ।। ੪੨.

ਜੇ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੁਕਾ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲੁਕਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ,

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਸ਼੍ਰृਣੁ ਸ਼ੌਨਕ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਮੇਨਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਮ੍। ਅਤਿਗੋਪ੍ਯਤਰਂ ਦਿਵ੍ਯਮਨਾਖ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੪੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਸ਼ੌਨਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਦਿਵਿਆ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ,