ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ। ਅਜ੍ਞਾਗੁਣੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੪੧.

ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਚਨਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਰਜ, ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਹਨ, ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਕਾਲੇ ਰਜਸਾਭਿਪਨ੍ਨਮਹਤ੍ਤ੍ਵਭੂਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇष੍ਯਤਾਞ੍ਚ। ਵਿਸ਼ੇषਤਾਂ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤਾਞ੍ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾਵਸਾਨੇ ਪਤਿਭਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯਾਃ ।। ੪੧.

ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਜ ਗੁਣ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ, ਖਾਸ ਹੋਣ ਤੇ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਯਿਨਃ ਸਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਮ੍। ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵਿਧਰ੍ਮ੍ਮਾਣਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੪੧.

ਜੋ ਸੱਚ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਸਮੇਤ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਜ, ਸਤ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੱਖਰੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਸਂਸਿਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯ੍ਯਕਰਣਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇऽਭਿਮਾਨਿਨਃ ।। ੪੧.

ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਸਤ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਚ। ਪ੍ਰਸੂਤੇ ਯਾ ਚ ਸੁਵਹਾਃ ਸਾਧਿਕਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸਾਧਿਕਾ ।। ੪੧.

ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਹੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਸਾਧਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਾਧਨ ਦੇ।

ਸਂਸਰਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਤਾਨਪ੍ਰਕਰਣੈਃ ਸਹ। ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੪੧.

ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਸਮੇਤ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੰਮਦੇ ਹਨ।

ਗੁਣਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਧਰ੍ਮ੍ਮੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਆਰਪ੍ਸਨ੍ਤੀਹ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਰੇਣਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ ।। ੪੧.

ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੋਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੀ।

ਸਰ੍ਵੇ ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸृष੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਗ੍ਗਦੌ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍। ਗੁਣਾਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਧਾਵਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ।। ੪੧.

ਸਭ ਜੀਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਗੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣਾਸ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਦृष੍ਟੇਃ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦਿਰੇ। ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸृष੍ਟਮਾਨਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੪੧.

ਜੋ ਗੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਚ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਿਂਸ੍ਰਾਹਿਂਸ੍ਰੇ ਮृਦੁਕ੍ਰੂਰੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਧਰ੍ਮ੍ਮਾਵृਤਾਨृਤੇ। ਤਦ੍ਭਾਵਿਤਾਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਤੇ ।। ੪੧.

ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਰੁਖਾ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸਚ ਜਾਂ ਝੂਠ—ਜੀਵ ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਗੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਨਾਨਾਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇषੁ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿषੁ। ਵਿਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੁਣੋਭ੍ਯਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੪੧.

ਪੰਜ ਮਹਾ-ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਵੋ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਃ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸਮਾਸਤਃ। ਸਮਾਸਾਦੇਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਥ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ।। ੪੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਤ੍ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕਾਤ੍। ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰੁषਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੪੧.

ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਤ-ਅਸਤ ਰੂਪ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਹਾਂ-ਇਸ਼ਵਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਭਾਵਯਿਤਾ ਜਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਸृਜਤੇ ਸ ਪੁਨਰ੍ਲੋਕਾਨਭਿਮਾਨਗੁਣਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ ।। ੪੧.

ਉਹੀ ਮੁੜ ਰਚਨਹਾਰ ਬਣ ਕੇ 'ਬ੍ਰਹਮਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਤੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤੁ ਮਹਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਃ। ਯੁਗਪਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਭੂਤਾਨ੍ਯੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ। ਭੂਤਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਭੂਤੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੪੧.

ਮਹਤ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੱਤ ਤੇ ਆਤਮਾ। ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤੱਤ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਵਯਵਸ੍ਤੇषਾਂ ਯਥਾਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ਵੋ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਥੈਵਾਭ੍ਯੁਪਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੪੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਅੰਗ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨੈਮਿषੇਯਾਸ੍ਤਦਾਨੀਂ ਲੋਕੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚ ਵ੍ਯਯਞ੍ਚ। ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਰੇऽਵਭृਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਲੋਕਮृषਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ।। ੪੧.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਿਕਾਅ ਤੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਯੂਯਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦੇਵਤਾਦੀਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਚੈਵਾਵਭृਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਃ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦੇਹਾਨਾਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਕृਤਾਰ੍ਥਾਨ੍ਪੁਣ੍ਯਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਯਥੇष੍ਟਂ ਚਰਿष੍ਯਥ ।। ੪੧.

ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਰਾਜੋਗੇ।

ਏਤੇ ਤੇ ਨੈਮਿषੇਯਾ ਵੈ ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਚ ਵੈ ਤਦਾ। ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚਾਵਭृਧਸ੍ਨਾਤਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵੇ ਤੁ ਸਤ੍ਰਿਣਃ ।। ੪੧.

ਉਹ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਜਨਾ ਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਯੂਯਮਪਿ ਚੇष੍ਟ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਮਖੈਃ । ਆਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਨ੍ਤਾਰਃ ਸ੍ਥ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੪੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੋਗੇ।

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਥਮੇ ਪਾਦੇ ਕਥਾਵਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਅਨੁषਙ੍ਗ ਉਪੋਦ੍ਵਾਤ ਉਪਸਂਹਾਰ ਏਵ ਚ ।। ੪੧.

ਕਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋੜ, ਆਰੰਭ ਤੇ ਸਮਾਪਤੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਗ ਹਨ।

ਏਵਮੇਤਚ੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਪੁਰਾਣਂ ਲੋਕਸਮ੍ਮਤਮ੍। ਉਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ ।। ੪੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਯੂ ਨੇ, ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ।

ਨੈਮਿषੇ ਸਤ੍ਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਭ੍ਯੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਸਂਦਿਗ੍ਧਂ ਭੂਤੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਲਯਾਨਿ ਚ ।। ੪੧.

ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਦੀ ਯਜਨਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸੰਦੇਹ ਦੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਲਿਆ।

ਪ੍ਰਾਧਾਨਿਕੀਮਿਮਾਂ ਸृष੍ਟਿਂ ਤਥੈਵੇਸ਼੍ਵਰਕਾਰਿਤਾਮ੍। ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਮੇਧਾਵੀ ਨ ਮੋਹਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੪੧.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਮੁੱਖ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

ਇਦਂ ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍। ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਤਥਾਧ੍ਯਾਪਯਤੇऽਪਿ ਚ ।। ੪੧.

ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ—

ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਸ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮੋਦਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਯੁਜ੍ਯਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੪੧.

ਉਹ ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਮਤਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਪ੍ਰਥਯਨ੍ਪृਥਿਵੀਸ਼ਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੪੧.

ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਮਤਮ੍। ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨੇਨੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾ ।। ੪੧.

ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ, ਯਸ਼, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਚ ਯਃ ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਥਯੇਦਿਮਾਮ੍। ਦੇਵਤਾਨਾਮृषੀਣਾਞ੍ਚ ਭੂਰਿਦ੍ਰਵਿਣਤੇਜਸਾਮ੍। ਸ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪੈਃ ਪੁਣ੍ਯਞ੍ਚ ਮਹਦਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੪੧.

ਜੋ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦੌਲਤ ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।