ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਕਲਾਨਾਨ੍ਤੁ षਟ੍‌ਸ਼ਤੀਤ੍ਯਧਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਰਵੇਰ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇषੁ ऋਤੁਮਿਚ੍ਛਤਃ ।। ੫.

ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਛੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਮਝੇ।

ਤਤੋ ਵੇਦਵਿਦਸ਼੍ਚੈਤਾਂ ਤਿਥਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਰ੍ਵਸੁ। ਅਵਿਸ਼ੇषੇषੁ ਕਾਲੇषੁ ਯੋਜ੍ਯਃ ਸ ਪਿਤृਦਾਨਤਃ ।। ੫.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਵਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਤਿਥੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦੇਣ ਲਈ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੌਦ੍ਰਃ ਸਾਰ੍ਵਸ੍ਤਥਾ ਮੈਤ੍ਰਃ ਪਿਣ੍ਡ੍ਯਵਾਸਵ ਏਵ ਚ। ਆਪ੍ਯੋऽਥ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ ।। ੫.

ਰੌਦ੍ਰ, ਸਾਰਵ, ਮੈਤ੍ਰ, ਪਿੰਡਿਆਵਾਸਵ, ਆਪ੍ਯ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਐਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਿऋਤਿਸ੍ਤਥਾ। ਵਾਰੁਣਸ਼੍ਚ ਤਥਾਰ੍ਯਮ੍ਣੋ ਭਾਗਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਿਨਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੫.

ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ, ਇੰਦ੍ਰ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ, ਵਾਰੁਣ, ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ — ਇਹ ਵੀ ਦਿਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।

ਏਤੇ ਦਿਨਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਕਰਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾਃ। ਸ਼ਙ੍ਕੁਚ੍ਛਾਯਾਨਿਸ਼ੇषੇਣ ਵੋਦੇਤਵ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੫.

ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਾਲ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਮਾਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਜਾਸ੍ਤਥਾਹਿਰ੍ਬੁਧ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂषਾ ਹਿ ਯਮਦੇਵਤਾਃ। ਆਗ੍ਨੇਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫.

ਅਜਾ, ਅਹਿਰਬੁਧਨ, ਪੂਸ਼ਾ, ਯਮ, ਅਗਨਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ — ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯੋ ਬਾਰ੍ਹਸ੍ਪਤ੍ਯੋऽਥ ਵੈष੍ਣਵਃ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੋऽਥ ਤਥਾ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੋ ਵਾਯਵ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਂਗ੍ਰਹਃ ।। ੫.

ਬ੍ਰਹਮਸੌਮ੍ਯ, ਆਦਿੱਤ, ਬਾਰਹਸਪਤ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਤਵਾਸ਼੍ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਯਵ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਏਕਰਾਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕ੍ਰਮੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ਇਨ੍ਦੋਰ੍ਗਤ੍ਯੁਦਯਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨਾਲਿਕਾਃ ਪਾਦਿਕਾਸ੍ਤਥਾ। ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਿਗਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੫.

ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਉਗਣ ਤੋਂ ਨਾਲਿਕਾ ਤੇ ਪਾਡਿਕਾ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਵ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਚ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਮਧ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੫.

ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਥਾਂ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ — ਦੱਖਣ, ਉੱਤਰ ਤੇ ਮੱਧਲਾ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣੋ।

ਸ੍ਥਾਨਂ ਜਾਰਦ੍ਗਵਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਥੈਰਾਵਤਮੁਤ੍ਤਰਮ੍। ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟਮਿਹ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੫.

ਮੱਧਲੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰਦਗਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਨੂੰ ਐਰਾਵਤ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ — ਇੱਥੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਯਾਮ੍ਯਾ ਨਾਗਵੀਥਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਾ । ਪੁष੍ਯੋऽਸ਼੍ਲੇषਾ ਪੁਨਰ੍ਵਸੂ ਵੀਥਿਰੈਰਾਵਤੀ ਮਤਾ। ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯੋ ਹ੍ਯੇਤਾ ਉਤ੍ਤਰੇ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਯਾਮਯਾ ਨੂੰ ਨਾਗ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਯ, ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਤੇ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨੂੰ ਐਰਾਵਤੀ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਮਾਰਗਾਂ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰੇ ਫਾਲ੍ਗੁਨ੍ਯੌ ਚ ਮਘਾ ਚੈਵਾਰ੍ਯਮੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਹਸ੍ਤਚਿਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਤੀ ਗੋਵੀਥੀਤ੍ਯਭਿਸ਼ਬ੍ਧਿਤਾ ।। ੫.

ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਫਾਲਗੁਨੀ ਤੇ ਮਘਾ ਨੂੰ ਅਰ੍ਯਮਨ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਸਤਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਨੂੰ ਗਉ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਵਿਸ਼ਾਖਾਨੁਰਾਧਾ ਵੀਥੀ ਜਾਰਦ੍ਗਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ। ਏਤਾਸ੍ਤੁ ਵੀਥਯਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮਾਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੫.

ਜੈਸ਼ਠਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਨੂੰ ਜਾਰਦਗਵੀ ਮਾਰਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਮੱਧਲੇ ਰਸਤੇ ਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੂਲਞ੍ਚਾषਾਢੇ ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਅਜਵੀਥ੍ਯਭਿਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾ । ਸ਼੍ਰਵਣਞ੍ਚ ਧਨਿष੍ਠਾ ਚ ਗਾਰ੍ਗੀ ਸ਼ਤਭਿषਕ੍ਤਥਾ ।। ੫.

ਮੂਲ ਅਤੇ ਦੋ ਆ਷ਾੜ੍ਹ ਨੂੰ ਅਜਾ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਵਣ, ਧਨਿਸ਼ਠਾ, ਗਾਰਗੀ ਤੇ ਸ਼ਤਭਿਸ਼ਕ ਵੀ।

ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੀ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਰੇਵਤੀ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਸ੍ਮृਤਾ ਵੀਥ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤਾ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਬੁਧੈਃ ।। ੫.

ਵੈਸ਼ਵਾਨਰੀ, ਭਾਦਰਪਦਾ ਤੇ ਰੇਵਤੀ ਵੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗ ਦੱਖਣੀ ਰਸਤੇ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ।

ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤ੍ਤੁ ਯਾਃ ਕਨ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸੋਮਾਯ ਤਾ ਦਦੌ। ਸਰ੍ਵਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਨਾਮ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਜ੍ਯੋਤਿषੇ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤਾਸਾਮਪਤ੍ਯਾਨ੍ਯਭਵਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਾਨ੍ਯਮਿਤਤੇਜਸਾ ।। ੫.

ਦਕਖ ਨੇ ਸੱਤਾਈ ਕੁੜੀਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ ਤੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ।

ਯਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਦਾ ਕਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਕਸ਼੍ਯਪਃ। ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ।। ੫.

ਜੋ ਕੁੜੀਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਵਿਆਹ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਡੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ।

ਅਦਿਤਿਰ੍ਦਿਤਿਰ੍ਦਨੁਃ ਕਾਲਾ ਅਰਿष੍ਟਾ ਸੁਰਸਾ ਤਥਾ। ਸੁਰਭਿਰ੍ਵਿਨਤਾ ਚੈਵ ਤਾਮ੍ਰਾ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ ਇਰਾ। ਕਦ੍ਰੁਰ੍ਮੁਨਿਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੂ, ਕਾਲਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਸੁਰਸਾ, ਸੁਰਭੀ, ਵਿਨਤਾ, ਤਾਮਰਾ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾ, ਇਰਾ, ਕਦਰੂ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਚਾਰਿष੍ਣਵੇऽਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤੇ ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪੁਰੋਗਮਾਃ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਨਾਮ ਤੇ ਸਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਬਭੂਵੁਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਮਨੁ ਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਜੋ ਵੈਕੁੰਠਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ।

ਉਪਸ੍ਥਿਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ। ਆਰਾਧਿਤਾ ਹ੍ਯਦਿਤ੍ਯਾ ਤੇ ਸਮੇਤ੍ਯਾਹੁਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੫.

ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਅਦਿਤਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਏਤਾਮੇਵ ਮਹਾਭਾਗਾਮਦਿਤਿਂ ਸਂਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵੈ। ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋਗਾਦਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਚੇਤਸਃ ।। ੫.

ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅੱਧੀ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਤੇ ਜੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

ਗਚ੍ਛਾਮਃ ਪੁਤ੍ਰਤਾਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਅਦਿਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੫.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੀਏ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਅਦਿਤਿਆ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਮਾਰੀਚਾਤ੍ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਮੁੜ ਬਾਰਾਂ ਅਦਿਤਿਆ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮੇ।

ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਸੁਰੌ ।। ੫.

ਇੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮੇ, ਤੇ ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਜਨਮੇ।

ਤੇषਾਮਪਿ ਹਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਿਧਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯਾਵੁਭੌ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਭਵਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੫.

ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਾਵਾ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨੁਸ਼੍ਰਵਿਕੇ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇ। ਅष੍ਟਾਤ੍ਮਕੇऽਣਿਮਾਦ੍ਯੇ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਚਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਰਾਃ ।। ੫.

ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਧੁਨੀ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਰੂਪੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਜਨਮੇ।

ਇਤ੍ਯੇष ਵਿष੍ਯੇ ਰਾਗਃ ਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਾਃ ਕਾਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੇਨ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਜਯਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਜਿਤਾਃ ।। ੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮੋਹ ਨੂੰ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਜਯਾ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਨਮੇ ਤੇ ਜਿੱਤੇ ਗਏ।

ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਵੈ ਤੁषਿਤਾਃ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵੋਤ੍ਤਮੇ ਪੁਨਃ। ਤਾਮਸੇ ਹਰਯੋ ਦੇਵਾ ਜਾਤਾਸ਼੍ਚਾਰਿष੍ਣਵੇ ਤੁ ਵੈ। ਵੈਕੁਣ੍ਠਾਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇ ਸਾਧ੍ਯਾ ਆਦਿਤ੍ਯਾਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁ ਵਿਚ ਉਹ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਹੋਏ, ਉਤਤਮ ਵਿਚ ਸਤਿਆ, ਤਾਮਸ ਵਿਚ ਹਰੀ, ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਵਿਚ ਵੈਕੁੰਠਾ, ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਦਿਤਿਆ ਹੋਏ।

ਧਾਤਾऽਰ੍ਯਮਾ ਚ ਮਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਰੁਣੋਂऽਸ਼ੋ ਭਗਸ੍ਤਥਾ। ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਪੂषਾ ਚ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਦਸ਼ਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੫.

ਧਾਤਾ, ਅਰਯਮਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼, ਭਗ, ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ, ਪੂਸ਼ਾ ਤੇ ਪਰਜਨਯ — ਇਹ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।