ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇ ਤਿष੍ਟਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ। ऋषੀਣਾਂ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਨਾਂ ਤੈਰ੍ਯਥਾਦ੍ਦृਤਮੀਸ਼੍ਵਰੈਃ ।। ੩੯.
ਜੋਗੀ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇੰਝ ਹੀ ਵਾਲਖਿਲਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
ਯਥਾ ਚੈਵ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਨ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਤਾ। ਅਨਹ੍ਯਸਤ੍ਕृਤਾਰ੍ਥਾਨਾਮਾਲਯਂ ਚੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ ।। ੩੯.
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰੇ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ।
ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰਮਾਣੁਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਵਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਧृਤਿਃ ।। ੩੯.
ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਸਰਵ-ਸੱਤਾ, ਤਪ, ਸਚ, ਮਾਫੀ ਅਤੇ ਡਿੱਠ-ਮੱਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਧਿष੍ਠਾਨਤ੍ਵਮੇਵ ਚ। ਅਵ੍ਯਯਾਨਿ ਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰੇ ।। ੩੯.
ਵੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੋੜ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਦੱਸ ਅਟੱਲ ਗੁਣ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਵਿਬੁਤ੍ਵਾਤ੍ਖਲੁ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨੁਗ੍ਰਹੇਰਤਃ। ਸ ਲੋਕਵਿਗ੍ਰਹੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਾਹਾਯ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ ।। ੩੯.
ਉਸ ਦੀ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮਵ੍ਯਗ੍ਰਮष੍ਟਮਨ੍ਤ੍ਵੌਪਸਰ੍ਗਿਕਮ੍। ਤਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਮਾਯਾਮਯਂ ਪਰਮ੍ ।। ੩੯.
ਅਖੰਡ, ਅਟੱਲ, ਅਡੋਲ ਅੱਠਵਾਂ ਤੱਤ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਮੌਕਾ-ਵਾਰ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਪ ਤੇ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਮਾਯਯਾ ਕृਤਮਾਚष੍ਟੇ ਮਾਯੀ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਦੇਵਾਨਾਮੁਪਸਂਹਾਰਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਹਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.
ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ। ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੈਵ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਯੁਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ਭੂਰ੍ਲੋਕਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਵੈਯੋਜਨੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤਫਸੀਲ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ, ਕੁੱਲ ਤੇਰਾਂ ਕਰੋੜ, ਦਸ ਨਿਉਤ ਤੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਏਕਯੋਜਨਕੋਟੀ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ। ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਭਾਗਵਤਾਣ੍ਡਨ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਤ੍ਪਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੯.
ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅੰਡ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਨਿਉਤ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏषੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਗਪ੍ਰਚਾਰਸ੍ਤੁ ਗਤ੍ਯਨ੍ਤਞ੍ਚ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਨਿਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਪਰਿਸਂਖ੍ਯੇਯਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਾਃ ।। ੩੯.
ਇਹ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੀ ਚਲਣ ਦਾ ਅੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਸਵਧਰ੍ਮਿਣ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਯੇਭ੍ਯੋऽਧਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਂਜਜ੍ਞੋ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ ।। ੩੯.
ਸੁੱਖਮ, ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ—ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਤਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਤ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਧਿष੍ਠਾਤृਤ੍ਵਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਅਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਪਰਨ੍ਧਾਮ ਪਰਮਾਣੁ ਪਰੇਸ਼ਯਮ੍ ।। ੩੯.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਾਜ, ਅਜਨਮਾ ਪਰਮ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨੁਹ੍ਯਸ਼੍ਚ ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨਸੌ। ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ੍ਤਿਰੋਭਾਵਃ ਸ੍ਥਿਤਿਸ਼੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਃ ।। ੩੯.
ਉਹ ਅਖੰਡ, ਅਕਲਪਨੀਯ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਲੀਨ ਹੋਣਾ, ਟਿਕਣਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ—all ਇਹ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਹਨ।
ਵਿਧਿਰਨ੍ਯੈਰਨੌਪਮ੍ਯਃ ਪਰਮਾਣੁਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਸਤੇਜਾ ਏष ਤਮਸੋ ਯਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ।। ੩੯.
ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਦਣ੍ਡਮਾਸੀਤ੍ਸੌਵਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤ੍ਵੌਪਸਰ੍ਗਿਕਮ੍। ਬृਹਤਂ ਸਰ੍ਵਤੋਵृਤ੍ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ਵ੍ਯਵਜਾਯਤ ।। ੩੯.
ਜਦੋਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਗੋਲ ਅੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜੋ ਮੌਕਾ-ਵਾਰ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਈਸ਼੍ਵਰਾਦ੍ਬੀਜਨਿਰ੍ਭੇਦਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬੀਜ ਈष੍ਯਤੇ। ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਾਚष੍ਟੇ ਸਾ ਚ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਿਕਾ ।। ੩੯.
ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬੀਜ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋਈ; ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਬੀਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਣਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਵਿਬੁਰ੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਸृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੋਕਸਂਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਚ। ਸਨ੍ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਸ ਤਨ੍ਵਾ ਚ ਲੋਕਧਾਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੯.
ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਟਿਕਾਉ ਲਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਹੈ।
ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਯ ਹ੍ਯਣ੍ਡਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ। ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਮਨੋਮਯਮ੍ ।। ੩੯.
ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਅੰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਥਾਂ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਵਤਃ ਸ੍ਥਾਨਮੀਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਮਿਤੌਜਸਃ। ਸ਼ਿਵਂ ਨਾਮ ਪੁਰਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਜਨ੍ਮਭੀਰੁਣਾਮ੍ ।। ੩੯.
ਉਹ ਅਮਾਪ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਥੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਂ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੩੯.
ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਇਜੋ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਾਅ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਰ੍ਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਨ ਪਰਤੇਜੋऽਭਿਮਰ੍ਦਿਨਾ। ਸ਼ਾਤਕੌਮ੍ਭੇਨ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰਾਕਾਰੇਣਾਰ੍ਕਵਰ੍ਚਸਾ ।। ੩੯.
ਉਹ ਥਾਂ ਦੂਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦ੍ਵਾਰੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਸੌਵਰ੍ਣੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾਦਾਮਵਿਭੂषਿਤੈਃ। ਤਪਨੀਯਨਿਭੈਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰੈਰ੍ਗਾਢਂ ਸੁਕृਤਵੇष੍ਟਨਮ੍ ।। ੩੯.
ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
ਤਚ੍ਚਾਕਾਸ਼ੇ ਪੁਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਘਣ੍ਟਾਦਿਨਾਦਿਤਮ੍। ਨ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨ ਤਪੋ ਨ ਜਰਾ ਸ਼੍ਰਮਾਃ ।। ੩੯.
ਉਸ ਅਸਮਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੀ, ਘੰਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਨਾ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ, ਨਾ ਬੁੱਢਾਪਾ, ਨਾ ਥਕਾਵਟ।
ਨ ਹਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਯਾਨ੍ਯੈਰੁਪਮਾਂ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ। ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ।। ੩੯.
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਪੂਰੇ ਦਸ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਜੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਗੋਵृषਾਙ੍ਕਸ੍ਯ ਤੇਜਸਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ। ਭਾਵੇਨ ਮਨਸੋ ਭੂਮਿਰ੍ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਕਨਕਾਮਯੀ ।। ੩੯.
ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਗੋਵ੍ਰਿਸ਼ਾਂਕ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨਵਾਲੁਕਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇऽਧਿਕਮ੍। ਸ਼ਾਰਦੇਨ੍ਦੁਰ੍ਪਕਾਸ਼ਾਨਿ ਬਾਲਸੂਰ੍ਯ੍ਯਨਿਬਾਨਿ ਚ ।। ੩੯.
ਉਥੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਨ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ।
ਅਰ੍ਦ੍ਧ ਸ਼੍ਵੇਤਾਰ੍ਦ੍ਧਰਕ੍ਤਾਨਿ ਸੌਵਰ੍ਣਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ। ਰਥਚਕ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਨਾਲੈਰ੍ਮਰਕਤਪ੍ਰਭੈਃ ।। ੩੯.
ਕੁਝ ਅੱਧੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਅੱਧੇ ਲਾਲ, ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਸਭ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡੰਡੇ ਪੰਨਾ ਜਵਾਹਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
ਸੌਕੁਮਾਰੇਣ ਰੂਪੇਣ ਗਨ੍ਧਿਨਾਪ੍ਰਤਿਮੇਨ ਚ। ਤਤ੍ਰ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਵਨੇषੂਪਵਨੇषੁ ਚ ।। ੩੯.
ਉਥੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਕੰਵਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ।
ਭृਙ੍ਗਪਤ੍ਰਨਿਕਾਸ਼ਾਨਿ ਤਪਨੀਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ। ਅਰ੍ਦ੍ਧਕृष੍ਣਾਰ੍ਦ੍ਧਰਕ੍ਤਾਨਿ ਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਚ ।। ੩੯.
ਕੁਝ ਕੰਵਲ ਭੌਂਰਿਆਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਕੁਝ ਅੱਧੇ ਕਾਲੇ ਤੇ ਅੱਧੇ ਲਾਲ, ਤੇ ਕੁਝ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਸਨ।
ਆਤਪਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪਙ੍ਕਜੈਃ ਸਂਵृਤਾਨਿ ਚ। ਭੂਯਃ ਸਪ੍ਤ ਮਹਾਨਦ੍ਯਸ੍ਤਾਸਾਨ੍ਨਾਮਾਨਿ ਬੋਧਤ ।। ੩੯.
ਉਥੇ ਕੁਝ ਕੰਵਲ ਛਤਰੀਆਂ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੰਵਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਥੇ ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ।