ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਦੁਕ੍ਤਮृषਿਭਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਲੋਕਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍। ਸੂਤਃ ਪੌਰਾਣਿਕੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਨਯੇਨੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੩੯.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣ ਵਿਦਵਾਨ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤ ਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਆਭੂਤ ਸਂਪ੍ਲਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਸ਼ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤੇਜਨਾਃ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਓਥੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦੱਸ ਜਣੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਘਨਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ। ਸ੍ਥਿਤਲੋਕਾਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤੇषਾਂ ਭੂਤਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਉਹ ਸਭ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਊਚੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇ ਥੋਗਧਰ੍ਮਿਣਃ। ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੀਂ ਤੇषਾਂ ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ ।। ੩੯.

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿਕ ਜੋ ਸਿਧ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜੋਗ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਥਾਨਤ੍ਯਾਗੇ ਮਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯੁਗਪਤ੍ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤਦਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਵੈਰਾਜਾਞ੍ਛੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵੈਰਾਜੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮੇਵ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਹ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਾਨਸ੍ਤਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਓਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ। ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯੋਗਧਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਇਕਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਦੀਪਾਰ੍ਚਿषੋ ਯਥਾ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾਯਮਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਮ੍ ।।. ੩੯.

ਉਥੇ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕਂ ਤਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਤੇ ਭਾਵਨਾਮਯਮ੍। ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹ੍ਯਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਤੇ ਗਤਾਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਲੋਕ, ਉਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵੈਰਾਜੇਭ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਨ੍ਤਰੇ षਡ੍ਗੁਣੇ ਤਤਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।। ੩੯.

ਵੈਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਣਵਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬੁਦ੍ਧਸ਼ੁਦ੍ਧਤਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਮृਤਤ੍ਵਞ੍ਚ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੯.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਓਮ ਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਸ੍ਤੇ ਨਾਭਿਭੂਯਨ੍ਤੇ ਭਾਵਤ੍ਰਯਵਿਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਾਃ। ਆਧਿਪਤ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਤੁਲ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤੇ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਿੰਨ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹਨ।

ਪ੍ਰਭਾਵਵਿਜਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਥਿਤਿਵੈਰਾਗ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ। ਤੇਬ੍ਰਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨੀਮ੍ ।। ੩੯.

ਤਾਕਤ, ਜਿੱਤ, ਰਾਜ, ਸਥਿਰਤਾ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰੇ। ਤਪਸੋऽਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾਨੋ ਬੁਦ੍ਧਾਵਸ੍ਥਾ ਮਨੀषਿਣਃ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਕਰਮ ਰੂਪ, ਗਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਲ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤਦਮृਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਦੇਵਰ੍षਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਰਂ ਸਨਾਤਨਮੁਪਾਸਤੇ ।। ੩੯.

ਇਹ ਅਮਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਦਾ-ਕਾਇਮ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਦੀਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਚੈਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ । ਕਰ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਕृਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤੇषੂਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਜੋ ਲੋਕ ਮੁੜ ਕੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਰਜਾ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਵੈਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਤੇऽਭ੍ਯਾਸਿਨੋ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਾਂ ਕਾष੍ਠਾਮੁਪਾਸਤੇ। ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਮਮृਤਤ੍ਵਾਯ ਤੇ ਗਤਾਃ ।। ੩੯.

ਉਥੇ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋੜ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵੀਤਰਾਗਾ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧਾਃ ਨਿਰ੍ਮੋਹਾਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ। ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਦਯਾਵਨ੍ਤੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੩੯.

ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ-ਚੈਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਨਿਃਸਙ੍ਗਾਃ ਸ਼ੁਚਯਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਯੁਜ੍ਯਗਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਅਕਾਮਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯੇ ਵੀਰਾਸ੍ਤਪੋਭਿਰ੍ਦ੍ਦਗ੍ਧਕਿਲ੍ਬਿषਾਃ। ਤੇषਾਮਭ੍ਰਂਸ਼ਿਨੋ ਲੋਕਾ ਅਪ੍ਰਮੇਯਸੁਖਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੯.

ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਲਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਦਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍। ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੋਚਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਮਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ।। ੩੯.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਹ ਅਸਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਦ ਹੈ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਮਰ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ।। ਕਸ੍ਮਾਦੇष ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚੈष ਪਰ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ ।। ੩੯.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਪਰਾਰਧ ਕੀਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਪਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਜੀ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਸ਼੍ਰृਣੁਧ੍ਵਂ ਮੇ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਞ੍ਚ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਾਂ ਪਰਸ੍ਯ ਚ। ਏਵਂ ਦਸ਼ ਸ਼ਤਞ੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਞ੍ਚੈਵ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ।। ੩੯.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਅਤੇ ਪਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ, ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਾਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਾਯੁਤਮ੍। ਏਕਂ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਨਿਯੁਤਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ।। ੩੯.

ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਆਸ-ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਿਯੁਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਰ੍ਬੁਦਂ ਕੋਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ। ਅਰ੍ਬੁਦਂ ਦਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯਬ੍ਜਂ ਕੋਟਿਸ਼ਤਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੩੯.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਕ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਅਰਬੁਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਸ ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਕੋਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦੱਸ ਅਰਬੁਦ ਅਬਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸੌ ਕੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਮਪਿ ਕੋਟੀਨਾਂ ਖਰ੍ਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ। ਦਸ਼ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਿਖਰ੍ਵਮਿਤਿ ਤਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੩੯.

ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਖਰਵ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਖਰਵ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਂ ਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਙ੍ਕੁਰਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ। ਕੋਟਿ ਸਹਸ੍ਰ ਸ੍ਰਾਣਾਂ ਕੋਟੀਨਾਂ ਦਸ਼ਧਾ ਪੁਨਃ। ਗੁਣਿਤਾਨਿ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ।। ੩੯.

ਇਕ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ, ਫਿਰ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਵਧਾ ਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਕੋਟੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਯੁਤਮਿਤ੍ਯਯਂ ਮਧ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕੋਟਿ ਸਹਸ੍ਰ ਨਿਯੁਤਾ ਸ ਚਾਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ ।। ੩੯.

ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਅਯੁਤ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖ ਕੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਤ ਨੂੰ ਅੰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਕੋਟਿਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿਂ ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧ ਇਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਪਰਾਰ੍ਦ੍ਧਦ੍ਵਿਗੁਣਞ੍ਚਾਪਿ ਪਰਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੩੯.

ਇਕ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਕੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਾਰਧ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਰਧ ਦਾ ਦੂਣਾ ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਮਾਹੁਃ ਪਰਿਦृਢਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਪਰਿਪਦ੍ਮਕਮ੍। ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਯੁਤਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯੁਤਂ ਪ੍ਰਯੁਤਂ ਤਤਃ ।। ੩੯.

ਸੌ ਨੂੰ ਪਰਿਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਪਰਿਪਦਮ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਯੁਤ, ਨਿਯੁਤ, ਤੇ ਪ੍ਰਯੁਤ ਜਾਣੋ।