ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਰ੍ਯਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੋ ਦਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਧ੍ਰੁਵਾਜ੍ਜਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਤੱਕ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕ ਤੱਕ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਯਃ। ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯਨ੍ਨਾਦਾਸ੍ਤੁ ਰਮਾਤ੍ਮਕਾਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਭੂਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭੁਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸੋਮਪਾ ਆਜ੍ਯਪਾਸ਼੍ਚ ਤੇ। ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਯੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਹ ਰ੍ਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੩੯.

ਭੂਵਰਗ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਘਿਉ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਚੌਥੇ ਮਹਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਨਸੀ ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵੈ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਾ। ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਦੈਵਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਅਤੀਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਨਨਾਗਤਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਇਹ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

ਪ੍ਰਥਮਾਨਨ੍ਤਰੈਰਿष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਃ ਪੁਨਃ। ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੀਤ੍ਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋऽਤੀਤੇ ਦੇਵਗਣੇ ਤਤਃ ।। ੩੯.

ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਲੇ ਲੋਕ ਯਗ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ। ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਿਦ੍ਧਿਪਰਮ੍ਪਰਾ ।। ੩੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਜਨਸ੍ਯਾਨੁਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ। ਸਮਾਸੇਨ ਮਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਭੂਯਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਾਮਿ ਵਃ ।। ੩੯.

ਚਾਰ ਲੋਕ ਤੇ ਜਨਲੋਕ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵਾਯੁਰੁਵਾਚ।। ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਾ ਭृਗੁਃ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰਤੁਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ।। ੩੯.

ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਨਸਾ ਇਹ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਜਨਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੩੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਦਾਹਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇषੁ ਤਦਾ ਕਾਲੇषੁ ਤੇषੁ ਵੈ। ਭੂਰਾ ਦਿषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭृਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇष੍ਵਥਾਗ੍ਨਿਨਾ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਚੌਫੇਰੇ, ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਿਖਾ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਜਨਾਃ। ਯਾਮਾਦਯੋ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੯.

ਸੰਵਰਤਕ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਯਮ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਗਣ ਅਤੇ ਮਹਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਦੀਪ੍ਤੇषੁ ਜਨਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਮਹਰਲੋਕ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਫਿਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤਥਾ । ਜਨ ਲੋਕੇ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਾਵਤ੍ਸਂਪ੍ਲਵਤੇ ਜਗਤ੍ ।। ੩੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਗਤ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਨ੍ਤੁ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਿਨਃ। ਅਹਰਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਕ੍ਰਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਰੀਚ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਾਃ। ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਧਨੇष੍ਵਿਹ ।। ੩੯.

ਸਾਰੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿਕ, ਮਰੀਚੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਮਾਪਤੀ ਵੇਲੇ, ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਮਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕਨਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਸ਼੍ਚਚਿਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਦੇਵਾਨ੍ਵਯੇ ਦੇਵਤਾ ਹਿ ਸਪ੍ਤ ਸਮ੍ਭੂਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਵ੍ਯਤੀਤਾਃ ਕਲ੍ਯਜਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਥਾ ਪਰੇ ।। ੩੯.

ਯਮ ਆਦਿਕ ਗਣ, ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੱਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ।

ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣੈਤੇ ਨ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ। ਗਤ੍ਵਾ ਜਵਨ੍ਤਵੀਭਾਵਨ੍ਦਸ਼ਕृਤ੍ਵਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ, ਜਵੰਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਵੇष੍ਵਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍। ਭਾਵਿਨੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਬਲਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿਬਲੇਨ ਚ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਗਣ, ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਨਿਵृਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਥਾ। ਵੈਰਾਜੇ ਤੂਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਲੋਕਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਜ੍ਜਨਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੈਰਾਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤੋऽਨ੍ਯੇਨੈਵ ਕਾਲੇਨ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ। ਕਥਨਾਚ੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤੇषਾਂ ਤੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇऽਨ੍ਵਯੇ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਹੋਰ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਈਹੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨਾ ਆਪੂਰਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ। ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਚ ऋषਿਤ੍ਵੇ ਚ ਮਨੁष੍ਯਨ੍ਵੇ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।

ਏਵਂ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਸ਼ਕृਤ੍ਵੋ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯ ਵੈ। ਵੈਰਾਜੇषੂਪਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਦਸ਼ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯੁਪਪ੍ਲਵਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਗਣ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਮੁੜ ਕੇ, ਵੈਰਾਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਥੇ ਦੱਸ ਉਥਲ-ਪੁਥਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਤਤਃ ਕਲ੍ਪੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਵੈਰਾਜਕੇ ਪੁਨਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਪੂਰ੍ਵ੍ਵਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਹਰ ਕਲਪ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵੈਰਾਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਤੁ ਕਲ੍ਪੇ ਵੈਰਾਜਕੇ ਗਤੇ। ਵੈਰਾਜਂ ਪੁਨਰਪ੍ਯੇਕੇ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨਮਕਲ੍ਪਯਨ੍ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਜ ਕਲਪ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਫਿਰ ਵੈਰਾਜ ਨੂੰ ਕਲਪ ਦਾ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਤੇਨ ਵੈ। ਏਵਂ ਤੇषੁ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਤਪਸਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤੇ। ਵੈਰਾਜੇ ਤੂਪਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਸ਼ਕृਤ੍ਵੋ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੩੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੜੀਵਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਥਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਵੈਰਾਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦੇਵਯੁਗਾਨੀਹ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਨਿਧਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਤੁ ਗਤਾਨਾਮृषਿਭਿਃ ਸਹ ।। ੩੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ ਯੁਗ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।. ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਅਨਾਦਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਾਲਸ੍ਯ ਹ੍ਯਸਂ ਖ੍ਯਾਨਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਏਵਮੇਵ ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਯਥਾਵਤ੍ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ ।। ੩੯.

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਣੀਆਂ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਓਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।

ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਮृषਯਃ ਸਂਸ਼ਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਸੂਤਮਾਹੁਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਂ ਮਹਾ ਮਤਿਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।