ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੇਨ ਤੇ ਜਾਤਾਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਜਿਤਾਃ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਵੈ ਤੁषਿਤਾਃ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵੋਤ੍ਤਮੇ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤુષਿਤਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ।

ਤਾਮਸੇ ਹਰਯੋ ਨਾਮ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾ ਰੈਵਤਾਨ੍ਤਰੇ। ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਛਨ੍ਦਜਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਰਾਃ ।। ੫.

ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਧਿਆ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਮਰਾਃ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਮ ਅਨੁਸੂਯਨ੍ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ ।। ੫.

ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਰਾਂ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾ ਦੇਵਾ ਯੇ ਵੈ ਮਹੌਜਸਃ। ਤੁषਿਤਾ ਨਾਮ ਤੇऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੂਚੁਰ੍ਵੈ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾ ਵੈ ਤੁषਿਤਾऽਭ੍ਰੁਵਨ੍। ਇਤਰੇਤਰਂ ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ ਵਯਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵੈ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਭਵਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੫.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਚੇ ਸਨ, ਤਦ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: 'ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੁੜ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।

ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਤਤ੍ਰ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ। ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚਾਸੀਤ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚ ਤੌ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ੍ਤਾਨ੍ਤੌ ਤੁषਿਤੌ ਸੁਰੌ ।। ੫.

ਉਥੇ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੁੜ ਜੰਮੇ। ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਇੰਦਰ, ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਹਰਿ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

ਤੁषਿਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਮਨੋऽਨੁਮਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਯਾਨਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੫.

ਹੁਣ, ਉਹ ਤુષਿਤਾ ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਮਨੋ, ਅਨੁਮੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਨਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯਾਨਾ।

ਚਿਤ੍ਤਿਰ੍ਹਯੋ ਨਯਸ਼੍ਚੈਵ ਹਂਸੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ। ਪ੍ਰਭਵੋऽਥ ਵਿਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੫.

ਚਿੱਤੀ, ਹਯ, ਨਯ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭਵ ਤੇ ਵਿਭੂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਧਿਆ ਜੰਮੇ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਪੁਨਃ। ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਤੁषਿਤਾਨਾਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫.

ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਾਨਵੰਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਾਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੁਣ, ਉਹ ਨਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਾਣੋऽਪਾਨਸ੍ਤਥੋਦਾਨਃ ਸਮਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ। ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੫.

ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਵਿਆਨ; ਫਿਰ ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਛੂਹ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾਵੁਦਾਨਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ। ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਤੁषਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਾਨਿ ਹ ।। ੫.

ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਵਿਆਨ — ਇਹ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਵਸੋਸ੍ਤੁ ਵਸਵਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਨੁਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਧਰੋ ਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਆਪਸ਼੍ਚੈਵਾਨਲੋऽਨਿਲਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਸਸ਼੍ਚ ਵਸਵੋऽष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫.

ਵਸੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮਾ, ਆਪ, ਅਨਲ, ਅਨਿਲ, ਪ੍ਰਤਿਉਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ — ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੁ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਧਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦ੍ਰਵਿਣੋ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹਸ੍ਤਥਾ। ਧ੍ਰੁਵਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਲੋ ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਲਨਃ ।। ੫.

ਧਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਣ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹ ਵੀ। ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾਰਕ ਹੈ।

ਸੋਮਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਰ੍ਚਾ ਬੁਧਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਬੋਧਨਃ। ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਤੌ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੌ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੌ ।। ੫.

ਸੋਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਰਚਾ ਤੇ ਬੁਧ ਹਨ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਧਾਰੋਰ੍ਮਿਕਲਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਸੁਤਾਃ। ਆਪਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੈਤਣ੍ਡ੍ਯਃ ਸ਼ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫.

ਧਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਕਲਿਲਾ ਹਨ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਤੰਡਯਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵੀ ਹਨ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞੇ ਪਾਦੇਨ ਤੇਜਸਃ। ਅਗ੍ਨਿਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰਸ੍ਤਮ੍ਬੇ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖੋ ਵਿਸ਼ਖਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮੇਯਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਜਾਃ ।। ੫.

ਸਕੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪੈਰ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰਾ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਸ਼ਾਖਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਨੈਗਮੇਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਜੰਮੀਆਂ।

ਅਨਿਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਨੋਜਵਃ। ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰਾਵਨਿਲਸ੍ਯ ਚ ।। ੫.

ਅਨਿਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਵਿਜ਼ਾਤਗਤੀ ਤੇ ਮਨੋਜਵ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯ ਵਿਦੁਃ ਪੁਤ੍ਰ ऋषਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਦੇਵਲਃ। ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦੇਵਲਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਨ੍ਤੌ ਮਨੀषਿਣੌ ।। ੫.

ਪ੍ਰਤਿਉਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਲਾ ਹੈ। ਦੇਵਲਾ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਕ੍ਸ਼ਮਾਵੰਤ ਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ, ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਹਨ।

ਬृਹਸ੍ਪਤੇਸ੍ਤੁ ਭਗਿਨੀ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ। ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਾ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਸਕ੍ਤਾ ਵਿਚਰਤ੍ਯੁਤ ।। ੫.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਇਕ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਛੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਹ। ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਜਾਤਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੫.

ਪ੍ਰਭਾਸ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਵਸੁ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ ਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਸ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਲ੍ਪਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਞ੍ਚ ਵਰ੍ਦ੍ਧਕਿਃ। ਭੂषਣਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਕਾਰਯਿਤਾ ਚ ਸਃ ।। ੫.

ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਞ੍ਚ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਦੈਵਤਾਨਾਂ ਕਰੋਤਿ ਸਃ। ਮਾਨੁषਾਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਲ੍ਪਾਨਿ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਨਃ ।। ੫.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰੀਗਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦਸ਼ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਕ੍ਰਤੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰਵਃ ਸਤ੍ਯਃ ਕਾਲਃ ਕਾਮੋ ਧੁਨਿਸ੍ਤਥਾ ।। ੫.

ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਜੋ ਦਸ ਹਨ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ: ਕ੍ਰਤੁ, ਦਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਰਵ, ਸਤ੍ਯ, ਕਾਲ, ਕਾਮ ਤੇ ਧੁਨੀ।

ਕੁਰੁਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਰੋਚਮਾਨਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦਸ਼। ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੫.

ਕੁਰੂਵਾਨ, ਪ੍ਰਭਵਾਨ ਤੇ ਰੋਚਮਾਨ — ਇਹ ਦਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਵਿਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।

ਮਰੁਤ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਮਰੁਤ੍ਵਨ੍ਤੋ ਭਾਨਵੋ ਭਾਨੁਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਘੋषਂ ਲਮ੍ਬਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੫.

ਮਰੁਤਵਤੀ ਤੋਂ ਮਰੁਤਵੰਤ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਭਾਨਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਮੁਹੂਰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਹੂਰਤ ਜੰਮੇ, ਤੇ ਲੰਬਾ ਤੋਂ ਘੋਸ਼ ਜੰਮਿਆ।

ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏਵ ਚ। ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਸ੍ਤੁ ਜਾਮ੍ਯਾਞ੍ਚ ਪਥਤ੍ਰਯਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੫.

ਸੰਕਲਪਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੰਕਲਪ ਜੰਮਿਆ। ਨਾਗਵੀਥੀ ਦੀ ਜਾਮ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੰਮੇ।

ਪृਥਿਵੀਵਿषਯਂ ਸਰ੍ਵਮਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਏष ਸਰ੍ਗਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।। ੫.

ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਰਚਨਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਿਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਤਿਭਿਃ ਸਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ। ਨਾਮਤਃ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਚੰਗੀ ਨੀਤ ਵਾਲੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।