ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਤੇ ਵੈਮਾਨਿਕਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤਾਰਾਗ੍ਰਹਨਿਵਾਸਿਨਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯਾਹਾਰਸਮ੍ਭਵਾਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕਪ੍ਰਥਮਾ ਲੋਕਾ ਮਹਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਆਰਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੁ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੩੯.

ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਮਹੱਤ ਆਦਿਕ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਵ੍ਯਤੀਤਾ ਭੁਵਂ ਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੯.

ਜੋ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਤੱਕ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਵਰਗ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੌਥਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਕਲਪ ਭਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕਪ੍ਰਥਮਾ ਲੋਕਾ ਮਹਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਅਰ੍ਚ੍ਚਿਰ੍ਭਿਰ੍ਨਿਦਹਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੩੯.

ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹੱਤ ਆਦਿਕ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ । ਭृਗੁਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ।। ੩੯.

ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਦਕ੍ਸ਼, ਸ੍ਵਾਯੰਭੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੈਃ ਸਹ। ਨਿਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਮਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ ।। ੩੯.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮੋਹ ਜਾਂ ਮਮਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ऋਭੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਦ੍ਯਾ ਵੈਰਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤਪੋਧਨਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸਾਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਹੇਤਵਃ ।। ੩੯.

ਰਿਭੁ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਵੈਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ।

ਯੋਗਂ ਤਪਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸਮਾਧਾਯ ਤਦਾਤ੍ਮਨਿ। षष੍ਠੇ ਕਾਲੇ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤਦਾਹਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ।। ੩੯.

ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜੋਗ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਛੇਵੀਂ ਵਾਰੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੋ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯਪੁਨਰ੍ਮਾਰ੍ਗਗਾਮਿਨਾਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਹ੍ਯਪ੍ਰਤੀਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ ।। ੩੯.

ਸੱਤਵਾਂ ਲੋਕ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੜ ਜਨਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।

ਪਰ੍ਯਾਸਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯੇਨ ਭੂਰ੍ਲੋਕਃ ਸਮਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਭੂਮ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਯਦਾਦਿਤ੍ਯਾਦਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਭੁਵਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੩੯.

ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਹੱਦ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੂਲੋਕ ਹੀ ਧਰਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਭੂਵਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯਧ੍ਰੁਵਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੋ ਦਿਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਧ੍ਰੁਵਾਜ੍ਜਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਮਹਰ੍ਲੋਕਸ੍ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੯.

ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰੇ ਤੱਕ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕ ਤੱਕ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਪ੍ਤਲੋਕਾਸ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਯਃ। ਭੂਰ੍ਲੋਕਵਾਸਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯਨ੍ਨਾਦਾਸ੍ਤੁ ਰਮਾਤ੍ਮਕਾਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਭੂਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਾਰੇ ਅਨਾਜ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭੁਵੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਚ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸੋਮਪਾ ਆਜ੍ਯਪਾਸ਼੍ਚ ਤੇ। ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਯੇऽਪਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਹ ਰ੍ਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੩੯.

ਭੂਵਰਗ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸੋਮ ਅਤੇ ਘਿਉ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਚੌਥੇ ਮਹਰਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਨਸੀ ਤੇषਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵੈ ਪਞ੍ਚਲਕ੍ਸ਼ਣਾ। ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਮਨਸਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਮੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ ।। ੩੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਪਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤੇ ਦੈਵਾ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਅਤੀਤਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਨਨਾਗਤਾਨ੍ ।। ੩੯.

ਇਹ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਗ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

ਪ੍ਰਥਮਾਨਨ੍ਤਰੈਰਿष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੈਃ ਪੁਨਃ। ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੀਤ੍ਯਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋऽਤੀਤੇ ਦੇਵਗਣੇ ਤਤਃ ।। ੩੯.

ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਲੇ ਲੋਕ ਯਗ ਕਰਕੇ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੌਜੂਦਾ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ। ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਿਦ੍ਧਿਪਰਮ੍ਪਰਾ ।। ੩੯.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਕ੍ਤਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਜਨਸ੍ਯਾਨੁਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ। ਸਮਾਸੇਨ ਮਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਭੂਯਸ੍ਤਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਾਮਿ ਵਃ ।। ੩੯.

ਚਾਰ ਲੋਕ ਤੇ ਜਨਲੋਕ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵਾਯੁਰੁਵਾਚ।। ਮਰੀਚਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਾ ਭृਗੁਃ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰਤੁਰਿਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯਃ ।। ੩੯.

ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਰੀਚੀ, ਕਸ਼ਯਪ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਅੰਗਿਰਾ, ਭਰਿਗੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ — ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਨਸਾ ਇਹ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਜਨਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੩੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਕਲ੍ਪਦਾਹਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੇषੁ ਤਦਾ ਕਾਲੇषੁ ਤੇषੁ ਵੈ। ਭੂਰਾ ਦਿषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭृਸ਼ਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇष੍ਵਥਾਗ੍ਨਿਨਾ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਚੌਫੇਰੇ, ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਿਖਾ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਜਨਾਃ। ਯਾਮਾਦਯੋ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੯.

ਸੰਵਰਤਕ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਯਮ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਗਣ ਅਤੇ ਮਹਰਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕੇषੁ ਦੀਪ੍ਤੇषੁ ਜਨਮੇਵਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਸਰ੍ਵੇ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਮਹਰਲੋਕ ਸੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਫਿਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਸੁੱਖਮ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਤੇ ਤੁਲ੍ਯਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤਥਾ । ਜਨ ਲੋਕੇ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਾਵਤ੍ਸਂਪ੍ਲਵਤੇ ਜਗਤ੍ ।। ੩੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਗਤ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯੁष੍ਟਾਯਾਨ੍ਤੁ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਯੋਨਿਨਃ। ਅਹਰਾਦੌ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਕ੍ਰਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਵਿਹ ।। ੩੯.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਰੀਚ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਾਃ। ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਧਨੇष੍ਵਿਹ ।। ੩੯.

ਸਾਰੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਆਦਿਕ, ਮਰੀਚੀ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਧਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਮਾਪਤੀ ਵੇਲੇ, ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਮਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਕਨਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਸ਼੍ਚਚਿਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਦੇਵਾਨ੍ਵਯੇ ਦੇਵਤਾ ਹਿ ਸਪ੍ਤ ਸਮ੍ਭੂਤਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਵ੍ਯਤੀਤਾਃ ਕਲ੍ਯਜਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਥਾ ਪਰੇ ।। ੩੯.

ਯਮ ਆਦਿਕ ਗਣ, ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੱਕ, ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹਨ।

ਆਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣੈਤੇ ਨ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ। ਗਤ੍ਵਾ ਜਵਨ੍ਤਵੀਭਾਵਨ੍ਦਸ਼ਕृਤ੍ਵਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੩੯.

ਇਹ ਦੇਵਤੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ, ਜਵੰਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਵੇष੍ਵਨਿਤ੍ਯਤਾਮ੍। ਭਾਵਿਨੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਬਲਾਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿਬਲੇਨ ਚ ।। ੩੯.

ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਗਣ, ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।