ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿषੁ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ਚ ਸਰ੍ਗੇ ਚ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ ।। ੩੮.

ਉਹੀ ਜੀਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਾਤਾਂ 'ਚ, ਵਿਨਾਸ਼ ਤੇ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੁੜ-ਮੁੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।

ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਜਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਮਹਾਯੋਗਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੩੮.

ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਿਕਲਦੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ।

ਸਂਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ।। ੩੮.

ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਚ ਮੁੜ-ਮੁੜ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਮਹਾਂਦੇਵ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸ ਦਾ ਹੈ।

ਯੇਨੈਵ ਸृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਆਪੋ ਹਿ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਮਹੀਤਲੇऽਸ੍ਮਿਨ੍। ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਯਾਤੇਨ ਤਥਾ ਹ੍ਯਪੋऽਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤੇਨੈਵ ਤੁ ਸਂਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ।। ੩੮.

ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਹ ਰੱਖਿਆ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਸ਼ੂਭੇਨ ਤ੍ਵਸ਼ੁਭੇਨ ਚੈਵ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਃ। ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਭਾਵਿਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਰਵੇਰ੍ਵਸ਼ਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ।। ੩੮.

ਜਿਵੇਂ ਪੂਣ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ, ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਰਮ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਉਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਚਾਪਿ ਦੇਵਾ ਮਨਵਃ ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਾ ਅਨ੍ਯੇऽਪਿ ਯੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਤਾਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਃ। ਸਦ੍ਭਾਵਿਤਾਖ੍ਯਾਤਿਵਸ਼ਾਚ੍ਚ ਧਰ੍ਮ੍ਮ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ।। ੩੮.

ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਜੋ ਸਵਰਗ 'ਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਿਧ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣ 'ਚ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਾਲਮਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਸਹ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਸਹ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੩੮.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮਨਵੰਤਰ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ।

ਸ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵੈ । ਅਸ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਿਃਸ਼ੇषਃ ਕਲ੍ਪ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋ ਯੁਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਹੋ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਖ੍ਯਾਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਨਿਮੇषਸ੍ਤੁਲ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਹਿ ਕृਤੋ ਲਘ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਤੁ ।। ੩੮.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਜਾਣੋ; ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ: ਨਿਮੇਸ਼ਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖ ਦਾ ਝਪਕਾ, ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੁषਾਕ੍ਸ਼ਿਨਿਮੇषਾਸ੍ਤੁ ਕਾष੍ਠਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾ। ਲਵਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚੈਵ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਕਾष੍ਠਾ ਤੁ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ।। ੩੮.

ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਲਵਾ ਇੱਕ ਖਸ਼ਣ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਵੀਹ ਕਾਠਾ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਪ੍ਤੋਦਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਿਕਾਸ੍ਤੁ ਲਵਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਲਵਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਜ੍ਞੇਯੈ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਕਲਾਃ ।। ੩੮.

ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥਾ ਸੱਤ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਵਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਹ ਲਵਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਕਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਸ਼ਤਾਨਿ षਟ੍ ।। ੩੮.

ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਤੀਹ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਦਿਨ-ਰਾਤ 'ਚ ਛੇ ਸੌ ਵਧੀਕ ਕਲਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਗਤਿਰ੍ਯਥਾ। ਨਿਮੇषਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚੈਵ ਕਾष੍ਠਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਕਲਾ ।। ੩੮.

ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ: ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ, ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ।

ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ਭਾਗਃ ਕਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ। ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਤਃ ।। ੩੮.

ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਦਸਵਾਂ ਭਾਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਲੀ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਲਵਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾਃ। ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਨਾਮ੍ਭਸਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਲਾਨ੍ਯਥ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ।। ੩੮.

ਮੁਹੂਰਤ ਤੇ ਲਵਾ ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਪਲਾ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਗਧੇਨੈਵ ਮਾਨੇਨ ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਏਤੇ ਚਾਪ੍ਯੁਦਕਪ੍ਰਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਨਾਲਿਕੋ ਧਟਃ ।। ੩੮.

ਮਾਗਧ ਮਾਪ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਥਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਥਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਲਿਕਾ ਤੇ ਇੱਕ ਘਟਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਹੇਮਮਾषੈਃ ਕृਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰੈ ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੈਃ. ਸਮਾਹਨਿ ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤੋ ਵੈ ਦ੍ਵਿਨਾਲਿਕੌ ।। ੩੮.

ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਛੇਦ, ਹਰ ਇੱਕ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਲੰਬਾ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵਾਂ 'ਚ, ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਦੋ ਨਾਲਿਕਾ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਵੇਰ੍ਗਤਿਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨृषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਅਧਿਕਂ षਟ੍ ਸ਼ਤਂ ਪਞ੍ਚੈਵ ਕਾष੍ਠਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਃ ਕਲਾ ।। ੩੮.

ਸੂਰਜ ਦੇ ਖਾਸ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਛੇ ਸੌ ਪੰਜ ਕਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਦਹਰ੍ਮਾਨੁषਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਾਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦਸ਼ਾਧਿਕਮ੍। ਸਾਵਨੇਨ ਤੁ ਮਾਸੇਨ ਹ੍ਯਬ੍ਦੋऽਯਂ ਮਾਨੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਕਸ਼ਤਰੀ ਨਹੀਂ, ਦਸ ਵਧੇਰੇ ਨਾਲ; ਸਾਵਨ ਮਹੀਨੇ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ। ਅਹ੍ਨਾऽਨੇਨ ਤੁ ਯਾ ਸਂਖ੍ਯਾ ਮਾਸਰ੍ਤ੍ਵਯਨਵਾਰ੍षਿਕੀ ।। ੩੮.

ਇਹ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਦਿਨ ਰਾਹੀਂ ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਦਾ ਬਦ੍ਧਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਂਜ੍ਞਾ ਯਾ ਹ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤਾਮ੍। ਕਲਾਨਾਂ ਸੁਪਰੀਮਾਣਾਤ੍ਕਾਲ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਲਾਵਾਂ ਦੀ ਠੀਕ ਮਾਪ ਤੋਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਦਹਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦਿਵ੍ਯਾ ਕੋਟੀ ਤੁ ਤਤ੍ ਸ੍ਮृਤ। ਸ਼ਤਾਨਾਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਦ੍ਵਿਗੁਣਤਾਨਿ ਚ। ਨਵਤਿਞ੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਤੁ ।। ੩੮.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਕਰੋੜਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ऋषਯੋ ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਸਂਸ੍ਥਾਸਮ੍ਭਜਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਪृਚ੍ਛਨ੍ਨਨ੍ਤਰਨ੍ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਸਂਪ੍ਲਾਵਨਸ੍ਯ ਕਾਲਨ੍ਤੁ ਮਾਨੁषੇਣੈਵ ਸਮ੍ਮਤਮ੍। ਮਾਨੇਨ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਰ੍ਥਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ।। ੩੮.

ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸੋ।

ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ ਦੇਵਸ੍ਤੁ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੮.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਦੇਵ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦਿਵਿਆ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਏਤੇ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ ਤ੍ਵਿਹ ਤੌਕਿਕੇ। ਤਾਸਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਃਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੩੮.

ਇਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਕੋਟਿਸ਼ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤੁ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਤਥਾ ਕੋਟ੍ਯਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ।। ੩੮.

ਚਾਰ ਸੌ ਕਰੋੜ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਤੀ ਕਰੋੜ ਵੀ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਣੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਏਕੋਨਨਵਤਿਃ ਪੁਨਃ। ਆਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਏष ਕਾਲਃ ਪ੍ਲਵਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੩੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਵਾਂਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੈਂਕੜੇ, ਅਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ; ਇਹ ਹੈ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਸਮਾਂ।

ਮਾਨੁषਾਖ੍ਯੇਣ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਃ ਕਾਲੋ ਹ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਃ। ਸਪ੍ਤ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾऽਗ੍ਰੇषੁ ਤਦਾ ਲੋਕੇषੁ ਤੇषੁ ਵੈ ।। ੩੮.

ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਭੂਤ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੂਰਜ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।