ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਥਾ ਤੇष੍ਵਪਿ ਨष੍ਟੇषੁ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ ਪੁਰਾ ਕਿਲ। षष੍ਟਿਕਨ੍ਯਾऽਸृਜਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵੈਰਿਣ੍ਯਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਪਤ੍ਨ੍ਯਰ੍ਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਧਰ੍ਮਃ ਸੋਮਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕੀਤਾ।

ਇਮਾ ਵਿਸृष੍ਟਿਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਯੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੪.

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਦੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੇਹ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਹੁਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ।

ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ ਵਸੁਰ੍ਯਾਮੀ ਲਮ੍ਬਾ ਭਾਨੁਰ੍ਮਰੁਤ੍ਵਤੀ ।। ੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਸੁਰ ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ ਤੇ ਮਰੁਤਵਤੀ—

ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਚ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨ੍ਯੋ ਦਸ਼ਤ੍ਵੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ਦਦੌ ।। ੫.

ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ ਵੀ—ਇਹ ਦਸ ਧੀਆਂ ਦੱਖ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਸਾਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਸਾਧ੍ਯਾ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਜਾ ਯਜ੍ਞਭਾਗਿਨਃ। ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਦੇਵਜ੍ਞਾਃ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਿਰੇ ।। ੫.

ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੈ ਮੁਖਾਤ੍ ਸृष੍ਟਾ ਜਯਾ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ ।। ੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਯਾ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸਸ਼੍ਚ ਬृਹਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਆਕੂਤਿਃ ਕੂਤਿਰੇਵ ਚ ।। ੫.

ਦਰਸ਼, ਪੌਰਨਮਾਸ, ਬ੍ਰਹਦ੍ਯਾ, ਰਥੰਤਾਰ, ਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ ਤੇ ਕੂਤੀ—

ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਚੈਵ ਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਮਨੋ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੫.

ਵਿਜ਼ਨਾਤਾ, ਵਿਜ਼ਨਾਤ, ਮਨੋ ਤੇ ਯੱਗ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹੀ ਜਯਾ ਦੇਵਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਪੇਨ ਤੇ ਜਾਤਾਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਜਿਤਾਃ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਵੈ ਤੁषਿਤਾਃ ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵੋਤ੍ਤਮੇ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ। ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤુષਿਤਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਯਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ।

ਤਾਮਸੇ ਹਰਯੋ ਨਾਮ ਵੈਕੁਣ੍ਠਾ ਰੈਵਤਾਨ੍ਤਰੇ। ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇ ਨਾਮ੍ਨਾ ਛਨ੍ਦਜਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਸੁਰਾਃ ।। ੫.

ਤਾਮਸ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਰੈਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੈਕੁੰਠ ਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਧਿਆ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਯੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਮਰਾਃ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਮ ਅਨੁਸੂਯਨ੍ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ ।। ੫.

ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਰਾਂ ਅਮਰ ਸਾਧਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾ ਦੇਵਾ ਯੇ ਵੈ ਮਹੌਜਸਃ। ਤੁषਿਤਾ ਨਾਮ ਤੇऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੂਚੁਰ੍ਵੈ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾ ਵੈ ਤੁषਿਤਾऽਭ੍ਰੁਵਨ੍। ਇਤਰੇਤਰਂ ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ ਵਯਂ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਵੈ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਭਵਿष੍ਯਾਮਸ੍ਤਨ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੫.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਬਚੇ ਸਨ, ਤਦ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: 'ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਤੁ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੫.

ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੁੜ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।

ਨਰਨਾਰਾਯਣੌ ਤਤ੍ਰ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ। ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯਸ਼੍ਚਾਸੀਤ੍ਤਥਾ ਸਤ੍ਯੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚ ਤੌ। ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ੍ਤਾਨ੍ਤੌ ਤੁषਿਤੌ ਸੁਰੌ ।। ੫.

ਉਥੇ, ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੁੜ ਜੰਮੇ। ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ, ਇੰਦਰ, ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਹਰਿ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤુષਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਸਨ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

ਤੁषਿਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇ ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਮਨੋऽਨੁਮਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਨਰੋ ਯਾਨਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੫.

ਹੁਣ, ਉਹ ਤુષਿਤਾ ਜੋ ਸਾਧਿਆ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਮਨੋ, ਅਨੁਮੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਨਰ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯਾਨਾ।

ਚਿਤ੍ਤਿਰ੍ਹਯੋ ਨਯਸ਼੍ਚੈਵ ਹਂਸੋ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਥਾ। ਪ੍ਰਭਵੋऽਥ ਵਿਭੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੫.

ਚਿੱਤੀ, ਹਯ, ਨਯ, ਹੰਸ, ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭਵ ਤੇ ਵਿਭੂ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਸਾਧਿਆ ਜੰਮੇ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਪੁਨਃ। ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਸਨ੍ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਤੁषਿਤਾਨਾਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫.

ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਾਨਵੰਤਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਫਿਰ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਾਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹੋਏ ਸਨ। ਹੁਣ, ਉਹ ਨਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਾਣੋऽਪਾਨਸ੍ਤਥੋਦਾਨਃ ਸਮਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ। ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੫.

ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਵਿਆਨ; ਫਿਰ ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਛੂਹ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਾਵੁਦਾਨਸ਼੍ਚ ਸਮਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ। ਨਾਮਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਤੁषਿਤਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਾਨਿ ਹ ।। ੫.

ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਉਦਾਨ, ਸਮਾਨ ਤੇ ਵਿਆਨ — ਇਹ ਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਵਸੋਸ੍ਤੁ ਵਸਵਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਮਨੁਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਧਰੋ ਧ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਆਪਸ਼੍ਚੈਵਾਨਲੋऽਨਿਲਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਸਸ਼੍ਚ ਵਸਵੋऽष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫.

ਵਸੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਾ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮਾ, ਆਪ, ਅਨਲ, ਅਨਿਲ, ਪ੍ਰਤਿਉਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ — ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੁ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਧਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦ੍ਰਵਿਣੋ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹਸ੍ਤਥਾ। ਧ੍ਰੁਵਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਲੋ ਲੋਕਪ੍ਰਕਾਲਨਃ ।। ੫.

ਧਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਣ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਹੁਤਹਵ੍ਯਵਹ ਵੀ। ਧ੍ਰੁਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾਰਕ ਹੈ।

ਸੋਮਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਰ੍ਚਾ ਬੁਧਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਬੋਧਨਃ। ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਂ ਤੌ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੌ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੌ ।। ੫.

ਸੋਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵਰਚਾ ਤੇ ਬੁਧ ਹਨ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਧਾਰੋਰ੍ਮਿਕਲਿਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਸੁਤਾਃ। ਆਪਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੈਤਣ੍ਡ੍ਯਃ ਸ਼ਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫.

ਧਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਕਲਿਲਾ ਹਨ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਤੰਡਯਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸ਼ਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵੀ ਹਨ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞੇ ਪਾਦੇਨ ਤੇਜਸਃ। ਅਗ੍ਨਿਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਰਸ੍ਤਮ੍ਬੇ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖੋ ਵਿਸ਼ਖਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮੇਯਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਜਾਃ ।। ੫.

ਸਕੰਦਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪੈਰ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰਾ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਸ਼ਾਖਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਤੇ ਨੈਗਮੇਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਜੰਮੀਆਂ।

ਅਨਿਲਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਨੋਜਵਃ। ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰਾਵਨਿਲਸ੍ਯ ਚ ।। ੫.

ਅਨਿਲ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵ ਹੈ। ਅਨਿਲ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਅਵਿਜ਼ਾਤਗਤੀ ਤੇ ਮਨੋਜਵ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯ ਵਿਦੁਃ ਪੁਤ੍ਰ ऋषਿਰ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਦੇਵਲਃ। ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦੇਵਲਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵਨ੍ਤੌ ਮਨੀषਿਣੌ ।। ੫.

ਪ੍ਰਤਿਉਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਲਾ ਹੈ। ਦੇਵਲਾ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ: ਕ੍ਸ਼ਮਾਵੰਤ ਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ, ਦੋਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਹਨ।