ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਲਯਂ ਪੁਨਃ। ਸੁषੁਪ੍ਸੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਹਰਤੇ ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਦਾ ਭਵਤ੍ਯਨਾਵृष੍ਟਿਸ੍ਤਦਾ ਸਾ ਸ਼ਤ ਵਾਰ੍षਿਕੀ। ਤਥਾ ਯਾਨ੍ਯਲ੍ਪਸਾਰਾਣਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਕਾ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਹਨ—

ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਥੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਦਤਿष੍ਠਦ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ ।। ੩੮.

—ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤਪਦਾ ਅੱਗ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਅਸਹ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਪਿਬਨ੍ਨਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ। ਹਰਿਤਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ।। ੩੮.

ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬੜੀ ਤੇਜ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰੀਆਂ ਹਨ।

ਭੂਯ ਏਵ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੋ ਵਨਂ ਸ਼ਨੈਃ। ਭੌਮਂ ਕਾष੍ਠਂ ਧਨਂ ਤੇਜੋ ਭृਸ਼ਮਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੱਕੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਪਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪਤੋऽਤਿ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ। ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵਿष੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਾਰਿਣਾ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਃ ਪਿਬਨ੍ ਯਾ ਵੈ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਰਮ੍ਬਰੇ ।। ੩੮.

ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਤਪਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਭੋ ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਤ੍। ਤੇਨਾਹਾਰੇਣ ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਤ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਭੂਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਖਿਨਸ੍ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਚ ਭਾਭਿਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ। ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਤਾਪਿਨਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਤ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਸਾੜਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਵਾਰਿਣਾ ਚ ਸਂਦੀਪ੍ਤਾ ਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਯਃ। ਖਂ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੩੮.

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਪਦੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੇਨ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ। ਸਾਦ੍ਰਿਨਦ੍ਯਰ੍ਣਵਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਵਿਸ੍ਨੇਹਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ—ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੀਪ੍ਤਾਭਿਃ ਸਨ੍ਤਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਸਂਰੁਦ੍ਧਂ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ।। ੩੮.

ਚਮਕਦੀਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਆੜ-ਵਾਟ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਂਸृष੍ਟਾਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਏਕਤ੍ਵਮੁਪਯਾਤਾਨਾਮੇਕਜ੍ਵਾਲਂ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਪਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਣਾਸ਼ਞ੍ਚ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲੀ। ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਜਸਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਅੱਗ ਗੋਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਇਹ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਤਦਾ। ਨਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਿਸ੍ਤृਣਾ ਭੂਮਿਃ ਕੂਰ੍ਮਪृष੍ਠਸਮਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਘਾਹ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਕਛੂਏ ਦੀ ਪਿਠ ਵਾਂਗ ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਮ੍ਬਰੀषਮਿਵਾਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਰਿषਿਤਂ ਜਗਤ੍। ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਾਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਜਜ੍ਵਾਲ੍ਯਤੇ ਨਭਃ ।। ੩੮.

ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਨ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਤਾਲੇ ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਹੋਤਧਿਗਤਾਨਿ ਚ । ਤਤਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੩੮.

ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵੀਪਾਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰ੍षਾਣ੍ਯਥ ਮਹੋਦਧਿਃ। ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤਦ੍ਭਸ੍ਮਸਾਚ੍ਚਕ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਪਾਵਕਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੩੮.

ਟਾਪੂ, ਪਹਾੜ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਅੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਨਦੀਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਤਾਲੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤਃ। ਪਿਬਨ੍ਨਪਃ ਸਮਿਦ੍ਧੋऽਗ੍ਨਿਃ ਪृਥਿਵੀਮਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਜ੍ਵਲਨ੍ ।। ੩੮.

ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ਸ਼ੈਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਹਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਲੋਕਾਨ੍ ਸਂਹਰਤੇ ਦੀਪ੍ਤੋ ਘੋਰਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕੋऽਨਲਃ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸ ਪृਥਿਵੀਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਾਤਲਮਸ਼ੋषਯਤ੍। ਨਿਰ੍ਦਹ੍ਯ ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਪਾਤਾਲਾਨ੍ਨਾਗਲੋਕਮਥਾਦਹਤ੍ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਹ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਪृਥਿਵੀਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸ ਦਹਤੇ ਦਿਵਮ੍। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਹ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ।। ੩੮.

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਉਪਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਜੋਜਨਾਂ ਤੱਕ।

ਉਦਤਿष੍ਠਞ੍ਛਿਖਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਹ੍ਵਯਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਸ੍ਯ ਤੁ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮਹੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ । ਤਦਾ ਦਹਤਿ ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤੋ ਗੋਲਕਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ, ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਗੋਲਕ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਭੂਰ੍ਲੋਕਨ੍ਤੁ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਂ ਸ੍ਵਰ੍ਲੋਕਞ੍ਚ ਮਹਸ੍ਤਥਾ। ਘੋਰਂ ਦਹਤਿ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਲੋਕਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ, ਸਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਮਹਰਲੋਕ — ਇਹ ਚਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇषੁ ਤੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਥਾਗ੍ਨਿਨਾ। ਤਤ੍ਤੇਜਃ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਗਦਿਦਂ ਸ਼ਨੈਃ। ਅਯੋਗੁਡਨਿਭਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਿਰਛੇ ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਮਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਗਜਕੁਲਾਕਾਰਾਸ੍ਤਡਿਦ੍ਭਿ ਸਮਲਂਕृਤਾਃ। ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਘੋਰਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾ ਘਨਾਃ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਵਰਤਕ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹਨ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।

ਕੇਚਿਨ੍ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਸ਼੍ਯਾਮਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੁਮੁਦਸਨ੍ਨਿਭਾਃ। ਕੇਚਿਦ੍ਵੈਢੂਰ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਨਿਭਾऽਪਰੇ ।। ੩੮.

ਕੁਝ ਬੱਦਲ ਨੀਲ ਉਤਪਲ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕੁਝ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਬੈਡੂਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੀਲਮ ਵਾਂਗ ਹਨ।