ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੩੮.

ਜਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਤੱਕ, ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੋਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਸਮੇਤ੍ਯ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਕਲਨੇ ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਜਦ ਉਹ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਸਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਜਨਲੋਕਂ ਸਹਾਨੁਗਾਃ ।। ੩੮.

ਮਹਰਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦੇਵੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਜ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਭੂਤਾਦਿष੍ਵਵਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਚਾਪ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਮਹਰਲੋਕ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਭੂਤਕ ਤੱਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭੂਰਾਦਿषੁ। ਦੇਵੇषੁ ਚ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੋਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।। ੩੮.

ਜਦ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਾਂਸ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਸਂਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ਵੈ ਸਰ੍ਗਂ ਮਹਦॄष੍ਟ੍ਯਾ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੩੮.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਰ੍ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ। ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੋ ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋऽਰ੍ਥਤਃ। ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ ।। ੩੮.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕੁਦਰਤੀ, ਤੇ ਪੂਰੀ। ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਦਾਹਃ ਪ੍ਰਸਂਯਮਃ। ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਤੁ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਕਰਣਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੩੮.

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤਬਾਹੀ 'ਬ੍ਰਾਹਮੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਰਣਾਨਾਮਸਮ੍ਭਵਃ । ਤਤਃ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੮.

ਪੂਰੀ ਤਬਾਹੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਲਯਂ ਪੁਨਃ। ਸੁषੁਪ੍ਸੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਹਰਤੇ ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਦਾ ਭਵਤ੍ਯਨਾਵृष੍ਟਿਸ੍ਤਦਾ ਸਾ ਸ਼ਤ ਵਾਰ੍षਿਕੀ। ਤਥਾ ਯਾਨ੍ਯਲ੍ਪਸਾਰਾਣਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਕਾ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਹਨ—

ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਥੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਦਤਿष੍ਠਦ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ ।। ੩੮.

—ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤਪਦਾ ਅੱਗ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਅਸਹ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਪਿਬਨ੍ਨਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ। ਹਰਿਤਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ।। ੩੮.

ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬੜੀ ਤੇਜ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰੀਆਂ ਹਨ।

ਭੂਯ ਏਵ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੋ ਵਨਂ ਸ਼ਨੈਃ। ਭੌਮਂ ਕਾष੍ਠਂ ਧਨਂ ਤੇਜੋ ਭृਸ਼ਮਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੱਕੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਪਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪਤੋऽਤਿ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ। ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵਿष੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਾਰਿਣਾ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਃ ਪਿਬਨ੍ ਯਾ ਵੈ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਰਮ੍ਬਰੇ ।। ੩੮.

ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਤਪਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਭੋ ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਤ੍। ਤੇਨਾਹਾਰੇਣ ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਤ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਭੂਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਦਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿਖਿਨਸ੍ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਹ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ, ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਚ ਭਾਭਿਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧਂ ਚਾਧਸ਼੍ਚ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ। ਦੀਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਯੁਗਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਤਾਪਿਨਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਤ ਸੂਰਜ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਹੋਏ, ਸਾੜਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਵਾਰਿਣਾ ਚ ਸਂਦੀਪ੍ਤਾ ਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਯਃ। ਖਂ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਤੋ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੩੮.

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਪਦੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੇਨ ਦਹ੍ਯਮਾਨਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ। ਸਾਦ੍ਰਿਨਦ੍ਯਰ੍ਣਵਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਵਿਸ੍ਨੇਹਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ—ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੀਪ੍ਤਾਭਿਃ ਸਨ੍ਤਤਾਭਿਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਅਧਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਸਂਰੁਦ੍ਧਂ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ।। ੩੮.

ਚਮਕਦੀਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ, ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਆੜ-ਵਾਟ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਂਸृष੍ਟਾਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਏਕਤ੍ਵਮੁਪਯਾਤਾਨਾਮੇਕਜ੍ਵਾਲਂ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲਪਟ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਲੋਕਪ੍ਰਣਾਸ਼ਞ੍ਚ ਸੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲੀ। ਚਤੁਰ੍ਲੋਕਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਹਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਜਸਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਅੱਗ ਗੋਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਇਹ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਜਙ੍ਗਮਂ ਸ੍ਥਾਵਰਂ ਤਦਾ। ਨਿਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਨਿਸ੍ਤृਣਾ ਭੂਮਿਃ ਕੂਰ੍ਮਪृष੍ਠਸਮਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਘਾਹ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਕਛੂਏ ਦੀ ਪਿਠ ਵਾਂਗ ਸਮਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਮ੍ਬਰੀषਮਿਵਾਭਾਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਰਿषਿਤਂ ਜਗਤ੍। ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਾਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਜਜ੍ਵਾਲ੍ਯਤੇ ਨਭਃ ।। ੩੮.

ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਨ ਦੀ ਗੇਂਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਤਾਲੇ ਯਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮਹੋਤਧਿਗਤਾਨਿ ਚ । ਤਤਸ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ।। ੩੮.

ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।