ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭੂਤਾਪਵਾਦਿਨੋ ਹृष੍ਟਾ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਭੂਤਵਾਦਿਨਃ। ਭੂਤਾਨੁਵਾਦਿਨਃ ਸਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਃ ਪ੍ਰਵਾਦਿਨਾਮ੍ ।। ੩੮.

ਕੁਝ ਲੋਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਵੈਦ ਹਨ ਜੋ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਧ੍ਰਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯੋ ਮਾਗਧਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਰਾਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤਥਾ। ਓਜਸ੍ਵੀ ਸੁਬਲਸ਼੍ਚੈਵ ਭੌਤ੍ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਮਨੋਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੩੮.

ਅਗਨਿਧ੍ਰ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ, ਮਾਗਧ, ਭਾਰਗਵ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਸ਼ੁਚਿ, ਆਂਗਿਰਸ, ਓਜਸਵੀ ਤੇ ਸੁਬਲ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੂ ਭੌਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਸਵਰ੍ਣਾ ਮਨਵੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ। ਏਕੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਵਰ੍ਣੋ ਮਨੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਇਹ ਚਾਰ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਵਰਨਾਂ ਨਾਮ ਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਇਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੈਵਸਵਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਵਰਨ ਮਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੌਚ੍ਯੋ ਭੌਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯੌ ਤੌ ਤੁ ਮਨੋਃ ਪੌਲਹਭਾਰ੍ਗਵੌ। ਭੌਤ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਃ ਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਰੌਚਿਆ ਤੇ ਭੌਤਿਆ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪੌਲਹ ਤੇ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਭੌਤਿਆ ਦਾ ਰਾਜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਕਲਪ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਨਿਃਸ਼ੇषੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤਦਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ। ਅਨ੍ਤੇऽਨੇਕਯੁਗੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਸਂਹਾਰ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਭਾਰ੍ਗਵਾ ਦੇਵਾ ਅਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਦਾ। ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾਂ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਮ੍ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਦੇਵਤਾ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮਨੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਯਜ੍ਵਾਨਸ਼੍ਚੈਵ ਤੇऽਪ੍ਯਨ੍ਯੇ ਤਦ੍ਭਾਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੈਃ ਸਹ ।। ੩੮.

ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੂਆਂ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹੋਰ ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਦਾ। ਅਨਾਧਾਰਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਵੈ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੮.

ਇਸ਼ਵਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਸਹਾਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਿਨਾਂ ਤਾਨਿ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਪ੍ਰਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਰਾऋਕ੍ਸ਼ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤਾਰੇ, ਚੰਦ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਖੁਲ ਕੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੇष੍ਵਿਹ। ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾष੍ਟੇषੁ ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੮.

ਜਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਲਪ ਲਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੩੮.

ਜਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਤੱਕ, ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਜੂਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੋਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍। ਸਮੇਤ੍ਯ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਂਕਲਨੇ ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਜਦ ਉਹ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦ ਸੰਕਲਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਗਣਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼। ਸਸ਼ਰੀਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਜਨਲੋਕਂ ਸਹਾਨੁਗਾਃ ।। ੩੮.

ਮਹਰਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਗਰੁੱਪ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਦੇਵੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਜ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਭੂਤਾਦਿष੍ਵਵਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਚਾਪ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਮਹਰਲੋਕ ਤੋਂ ਜਨਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਭੂਤਕ ਤੱਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਮਹਾਨ੍ਤੇषੁ ਭੂਰਾਦਿषੁ। ਦੇਵੇषੁ ਚ ਗਤੇषੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਸਾਯੋਜ੍ਯਂ ਕਲ੍ਪਵਾਸਿਨਾਮ੍ ।। ੩੮.

ਜਦ ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਪਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਲਪ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਾਂਸ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਦਾਨਵਾਨ੍। ਸਂਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ਵੈ ਸਰ੍ਗਂ ਮਹਦॄष੍ਟ੍ਯਾ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੩੮.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਮਹਰ੍ਯਰ੍ਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦੁਃ। ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮਹੋਰਾਤ੍ਰਵਿਦੋ ਜਨਾਃ ।। ੩੮.

ਉਥੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕੋ ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕੋऽਰ੍ਥਤਃ। ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯੇष ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਚਰਃ ।। ੩੮.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕੁਦਰਤੀ, ਤੇ ਪੂਰੀ। ਇਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਦਾਹਃ ਪ੍ਰਸਂਯਮਃ। ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗੇ ਤੁ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਕਰਣਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੩੮.

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤਬਾਹੀ 'ਬ੍ਰਾਹਮੀ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਸੰਸਾਰ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤਬਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਕਾਰਣਾਨਾਮਸਮ੍ਭਵਃ । ਤਤਃ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਾਸਿਨਃ ।। ੩੮.

ਪੂਰੀ ਤਬਾਹੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਾਰਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਰਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਲਯਂ ਪੁਨਃ। ਸੁषੁਪ੍ਸੁਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਹਰਤੇ ਤਦਾ ।। ੩੮.

ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਦੋਂ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ। ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੩੮.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਦਾ ਭਵਤ੍ਯਨਾਵृष੍ਟਿਸ੍ਤਦਾ ਸਾ ਸ਼ਤ ਵਾਰ੍षਿਕੀ। ਤਥਾ ਯਾਨ੍ਯਲ੍ਪਸਾਰਾਣਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ ।। ੩੮.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਕਾ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਹਨ—

ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲੀਯਨ੍ਤੇ ਭੂਮਿਤ੍ਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ ਚ। ਸਪ੍ਤਰਸ਼੍ਮਿਰਥੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਦਤਿष੍ਠਦ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ ।। ੩੮.

—ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤਪਦਾ ਅੱਗ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।

ਅਸਹ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਪਿਬਨ੍ਨਮ੍ਭੋ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ। ਹਰਿਤਾ ਰਸ਼੍ਮਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ।। ੩੮.

ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਬੜੀ ਤੇਜ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰੀਆਂ ਹਨ।

ਭੂਯ ਏਵ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੋ ਵਨਂ ਸ਼ਨੈਃ। ਭੌਮਂ ਕਾष੍ਠਂ ਧਨਂ ਤੇਜੋ ਭृਸ਼ਮਦ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਲੱਕੜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਪਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪਤੋऽਤਿ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ। ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਤਪਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਵਿष੍ਯਤੇ ।। ੩੮.

ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤੇਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਪਰਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਾਰਿਣਾ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਪਃ ਪਿਬਨ੍ ਯਾ ਵੈ ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਰਵਿਰਮ੍ਬਰੇ ।। ੩੮.

ਸੁਕਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਤਪਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਰਸ਼੍ਮਯਃ ਸਪ੍ਤ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ਭੋ ਮਹਾਰ੍ਣਵਾਤ੍। ਤੇਨਾਹਾਰੇਣ ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਕਿਰਨਾਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਲ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਤ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।