ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤੁ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਮਨੋਃ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਤ੍ਵਥ ਪਰ੍ਯਾਯੇ ਰੁਦ੍ਰਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਮਨੋਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸਾਵਰਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਮਨੂ ਦੇ ਹਨ। ਬਾਰਹਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ऋਤੁਸਾਵਰ੍ਣੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਪਞ੍ਚੈਵ ਤੁ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਤਾਨਾਮਨਾਗਤਾਃ ।। ੩੮.

ਚੌਥੇ, ਰਿਤੁਸਾਵਰਣੀ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਚੱਕਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਪੰਜ ਸਮੂਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਹਰਿਤਾ ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਃ ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਥਾ। ਸੁਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਃ ਸੁਪਾਰਾਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੮.

ਹਰਿਤਾ, ਰੋਹਿਤਾ, ਸੁਮਨਸ, ਸੁਕਰਮਨ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰ — ਇਹ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਏਕੈਕੋ ਦਸ਼ਕੋ ਗਣਃ। ਅਰੁਨ੍ਤਿਜੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਨ। ਅਰੁੰਤੀਜਾ, ਹਰੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾ।

ਪਰ੍ਵਤਾਨੁਚਰਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਪੋਂऽਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਮਨੋਜਵਃ। ਉਰ੍ਜ੍ਜਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧਾ ਤਾਰਾ ਦਸ਼ੈਤੇ ਰੋਹਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੮.

ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਆਪਾਂਸ਼ੁ, ਮਨੋਜਵ, ਉਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਤਾਰਾ — ਇਹ ਦਸ ਰੋਹਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਪੋਜਾਨਿਰ੍ਭृਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਾ ਬਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਰਜਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਰਾਜਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪਾਦਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੩੮.

ਤਪੋਜਨੀ, ਭ੍ਰਿਤੀ, ਵਾਚਾ, ਬੰਧੁ, ਰਜਾ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਸਵਰਨਪਾਦ।

ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਰ੍ਵਿਧਿਸ਼੍ਚ ਵੈ ਦੇਵੋ ਦਸ਼ੈਤੇ ਰੋਹਿਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਉषਿਤਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਵਿਉਸ਼ਟੀ, ਵਿਧੀ — ਇਹ ਦਸ ਰੋਹਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ਼ਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੀਹ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਦੇਵਾਨ੍ ਸੁਮਨਸੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸੁਕਰ੍ਮਾਣੋ ਨਿਬੋਧਤ। ਸੁਪਰ੍ਵਾ ਵृषਭਃ ਪृष੍ਟਃ ਕृਪਿਦ੍ਯੁਮ੍ਨੌ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ ।। ੩੮.

ਸੁਮਨਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਨ ਸੁਣੋ: ਸੁਪਰਵਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਠਾ, ਕ੍ਰਿਪਿਦਯੁ ਅਤੇ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ।

ਵਿਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਭृਤਃ ਕਾਨ੍ਤ ਏਵ ਚ ੩੮.

ਵਿਕਰਮਾ, ਕਰਮਾ, ਨਿਭ੍ਰਿਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਤਾ।

ਵਰ੍ਯ੍ਯੋਦਿਤਸ੍ਤਥਾ ਜਿष੍ਟੋ ਵਰ੍ਚਸ੍ਵੀ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਹਵਿਃ। ਸ਼ੁਭੋ ਹਵਿਕृਤਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪृਥੋ ਦਸ਼ਮਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੮.

ਵਰਯੋਦਿਤਾ, ਜਿਸ਼ਠਾ, ਵਰਚਸਵੀ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਹਵਿਹ, ਸ਼ੁਭ, ਹਵਿਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਿਆਪ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ।

ਸੁਪਾਰਾ ਮਾਨਸਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਦੇਵਾ ਵੈ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ऋਤਧਾਮਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸੁਪਾਰਾ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਤਧਾਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਕृਤਿਰ੍ਵਸਿष੍ਠਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਃ ਸੁਤਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਤਪੋਮੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੮.

ਕ੍ਰਿਤਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਪਾ ਹੈ। ਅੰਗਿਰਸ ਤਪस्या ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਕਸ਼ਯਪ ਵੀ ਤਪਸਵੀ ਹੈ।

ਤਪੋऽਸ਼ਯਾਨਃ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਸ਼੍ਚ ਤਪੋਰਤਿਃ। ਭਾਰ੍ਗਵਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੁ ਤਪੋਮਤਿਃ ।। ੩੮.

ਪੌਲਸਤਿਆ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਪੁਲਹਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹੈ। ਭਾਰਗਵ ਸੱਤਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਅਨ੍ਯੇ ਸਾਵਰ੍ਣਿਕੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਦੇਵਵਾਨੁਪਦੇਵਸ਼੍ਚ ਦੇਵਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵਿਦੂਰਥਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਿਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸਾਵਰਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ: ਦੇਵਵਾਨ, ਉਪਦੇਵ, ਦੇਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰਥ।

ਮਿਤ੍ਰਵਾਨ੍ ਮਿਤ੍ਰਬਿਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਸੇਨੋ ਹ੍ਯਮਿਤ੍ਰਹਾ। ਮਿਤ੍ਰਬਾਹੁਃ ਸੁਵਰ੍ਚਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨੋਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੩੮.

ਮਿਤਰਵਾਨ, ਮਿਤਰਬਿੰਦੁ, ਮਿਤਰਸੇਨ, ਅਮਿਤਰਹਾ, ਮਿਤਰਬਾਹੁ ਅਤੇ ਸੁਵਰਚਸ — ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਤ੍ਰਯੋ ਦਸ਼ੇ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੇ ਭਾਵ੍ਯਾ ਰੌਚ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ। ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦੇਵਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੩੮.

ਅਗਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਚਿ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਮੁੜ ਆਉਣਗੇ। ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਮਾਨਸਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਃ ਸੁਧਰ੍ਮ੍ਮਾਣਃ ਸੁਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਸ਼੍ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ: ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਾ, ਸੁਧਰਮਾਣਾ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾਣਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ।

ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਂ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਃ ਸੋਮਪਾਯਿਨਃ। ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਤਾ ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ ਯਾਜ੍ਞਿਕੈਃ ।। ੩੮.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ। ਤਿੰਨਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਗੇ।

ਆਜ੍ਯੇਨ ਪृषਦਾਜ੍ਯੇਨ ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇਨ ਚੈਵ ਹਿ। ਦੇਵੈਰ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੩੮.

ਘੀ, ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਘੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਵਨ ਨਾਲ, ਤਿੰਨਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣੋ।

ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਃ ਪ੍ਰਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਹ੍ਯਾਦ੍ਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍। ਸੁਕਰ੍ਮਣੋऽਨੁਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪृषਦਾਜ੍ਯਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੩੮.

ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਾ ਮੁੱਖ ਹਵਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਹਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੁਕਰਮਾਣਾ ਪਿੱਛਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਘੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਪਯਾਜ੍ਯਾਃ ਸੁਧਰ੍ਮਾਣ ਇਤਿ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ । ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਰ੍ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੮.

ਸੁਧਰਮਾਣਾ ਦੂਜੇ ਹਵਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪੁਲਹਾਤ੍ਮਜਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਰੁਚੇਃ ਸੁਤਾਃ । ਅਙ੍ਗਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪਥ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੩੮.

ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੁਚਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਿਰਸ ਧੀਰ ਹੈ, ਪੌਲਸਤਿਆ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਪੌਲਹਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵ ਦਰ੍ਸ਼ੀ ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚ ਨਿਰੁਤ੍ਸਕਃ। ਨਿष੍ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਸ੍ਤਥਾਤ੍ਰੇਯੋ ਨਿਰ੍ਮੋਹਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੮.

ਪੌਲਹਾ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਗਵ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਅਤ੍ਰਿ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਕਸ਼ਯਪ ਮੋਹ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਸਿष੍ਠਃ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਤੁ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਪੋ ਧਰ੍ਮਧृਤੋ ਭਵਃ ।। ੩੮.

ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਤ੍ਰੈਓਦਸ਼ੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ, ਤਪੋ, ਧਰਮਧ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਭਵ।

ਅਨੇਕਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸੁਰਸੋ ਨਿਰ੍ਭਯਃ ਪृਥਃ। ਰੌਚ੍ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇ ।। ੩੮.

ਅਨੇਕਕਸ਼ਤ੍ਰਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ; ਸੁਰਸਾ, ਨਿਡਰ; ਪ੍ਰਿਥਾ — ਇਹ ਤ੍ਰੈਓਦਸ਼ੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੇ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੇ ਭੌਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ । ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਗਣਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੇਤੁ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੩੮.

ਚੌਦਵਾਂ ਚੱਕਰ, ਭੂਤ ਦੇ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਣਗੇ।

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਸ਼੍ਚ ਕਨਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਭਾਜਰਾਸ੍ਤਥਾ। ਵਾਚਾਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਞ੍ਚ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੮.

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼, ਕਨਿਸ਼ਠ, ਪਵਿਤ੍ਰ, ਭਾਜਰਾ ਅਤੇ ਵਾਕਾਵ੍ਰਿਧ — ਇਹ ਪੰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤੈਵ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਭਾਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸਂਜ੍ਞਕਾਨ੍। ਬृਹਦਾਦ੍ਯਾਨਿ ਸਾਮਾਨਿ ਕਨਿष੍ਠਾਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਤਾਨ੍ ਵਿਦੁਃ। ਸਪ੍ਤ ਲੋਕਾਃ ਪਰਿਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਭਾਜਿਰਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਿਨ੍ਧਵਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਗ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਜਾਣੋ। ਵੱਡੇ ਸਾਮ ਪਹਿਲੇ ਹਨ, ਸੱਤ ਕਨਿਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਜਿਰਾ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਾਚਾਵृਦ੍ਧਾਨृषੀਨ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਵੈ। ਸਰ੍ਵੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁਲ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਃ ।। ੩੮.

ਵਾਕਾਵ੍ਰਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਨਾਲ ਜਾਣੋ। ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਇੰਦਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।