ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੇਰੁਪृष੍ਠੇ ਮਹੌਜਸਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤੇ ਜਨਿਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣੈਵ ਚ ਧੀਮਤਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਗਤਾਵृਤ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾ ਮੇਰੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਮਹਾਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੁ ਉੱਤੇ ਵਸਣਗੇ; ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ।। ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਜਨਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕਥਮ੍। ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੮.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਾਏ? ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਧਰਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਿਵੇਂ?

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਅਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਵਰ੍ਣਮਨਵਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਤੇषਾਂ ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਚੇਤਸੇ ।। ੩੮.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਵਰਣ ਮਨੂਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਪृष੍ਟੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਨਵਸ੍ਤੇ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਾਨਾਗਤਾਨ੍ਤਰੇ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਮਨਵਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਸਾਵਰ੍ਣਾ ਨਾਮਤਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਮਰ੍षਿਜਾਃ ।। ੩੮.

ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਮਨੂਆਂ, ਸਾਵਰਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਤੇ ਚਾਰ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ।

ਸਂਜ੍ਞਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਾਵਰ੍ਣ ਏਕੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਤਥਾ। ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਂਜ੍ਞਾਸੁਤੋ ਨਾਮ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੮.

ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਵੀ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਯੋਃ ਸ਼ੁਭਾ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨਵਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮੰਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰਾਣੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵਃ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਵੇਦ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਲਲੇਖੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।

ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਪਰ੍ਵਤਾ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ ।। ੩੮.

ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤੇषੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੈਵ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਯਃ ।। ੩੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚ ਸਕृਤ੍ ਸਕृਤ੍। ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਹਰ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮਤੀਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਤੇषਾਮष੍ਟੌ षष੍ਠਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ। ਪੂਰ੍ਵੇषੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੮.

ਜੋ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੈਵਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੈ।

ਯੇ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਹ ਦੇਵਰ੍षਿਦਾਨਵੈਃ। ਸਹ ਪ੍ਰਜਾਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਨਾਗਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ।। ੩੮.

ਜੋ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੁਜਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਅਨ੍ਯੂਨਾ ਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ।। ੩੮.

ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਵੈਵਸਵਤ ਤੋਂ ਹਨ।

ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਾ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨ ਤੇषੁ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਭਾਵ੍ਯੇषੁ ਭੂਤੇष੍ਵਪਿ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੩੯.

ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਕੁਲੇ ਕੁਲੇ ਨਿਸਰ੍ਗਾਂਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਯੋ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਤੇषਾਮੇਵ ਹਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ।। ੩੯.

ਹਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਜੋ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਸਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਸੁਤਾ। ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤਿਕੇ ।। ੩੯.

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸੀ, ਨੇਕ ਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।

ਵੈਰਾਜਸ੍ਤਮੁਪਾਸੀਨਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚ ਭਵੇਨ ਚ। ਭਵਧਰ੍ਮਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਭਾषਤ ।। ੩੯.

ਵੈਰਾਜ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਭਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਦਕ੍ਸ਼ ਕਨ੍ਯਾ ਤਵੇਯਂ ਵੈ ਜਨਯਿष੍ਯਤਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾ। ਚਤੁਰੋ ਵੈ ਮਨੂਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਕਰਾਞ੍ਛੁਭਾਨ੍ ।। ੩੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰੀ ਇਹ ਧੀ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ, ਜੋ ਮਨੂ ਹੋਣਗੇ, ਚਾਰ ਵਰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣਗੇ।'

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਧਰ੍ਮੋ ਭਵਸ੍ਤਦਾ। ਤਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਮਨਸਾ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਹ ।। ੩੮.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼, ਧਰਮ ਤੇ ਭਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਸ ਕੁੜੀ ਵਲ ਮੁੜੇ।

ਸਤ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਯਿਨਾਂ ਤੇषਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਕਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਸਦृਸ਼ਾਨੁਰੂਪਾਂਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤੁਰੋ ਵੈ ਕੁਮਾਰਕਾਨ੍ ।। ੩੮.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਨ।

ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਿਯਾਨ੍ਵਿਤਃ। ਉਪਭੋਗਸਮਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤੈਃ ਸ਼ਰੀਰਕੈਃ ।। ੩੮.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਯੋਗ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਰੰਤ ਜਨਮ ਲਏ।

ਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਾਹਾਹਿਣਸ੍ਤਦਾ। ਸਂਰਬ੍ਧਾ ਵੈ ਵ੍ਯਕਰ੍षਨ੍ਤ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਮੇਤ੍ਯੁਤ ।। ੩੮.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਥੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ।'

ਅਭਿਧ੍ਯਾਨਾਨ੍ਮਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨੂਚੁਰ੍ਵੈ ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍। ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਵਪੁषਾ ਤੁਲ੍ਯੋ ਭਜਤਾਂ ਸ ਤੁ ਤਂ ਸੁਤਮ੍ ।। ੩੮.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।'

ਯਸ੍ਯ ਯਃ ਸਦृਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰੂਪੇ ਵੀਰ੍ਯ ਚ ਨਾਮਤਃ। ਤਂ ਗृਹ੍ਣਾਤੁ ਸੁਭਦ੍ਰਂ ਵੋ ਵਰ੍ਣਤੋ ਯਸ੍ਯ ਯਃ ਸਮਃ ।। ੩੮.

ਜਿਸਦਾ ਜੋ ਰੂਪ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਨਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਲਵੋ।

ਧ੍ਰੁਵਂ ਰੂਪਂ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸੋऽਨੁਰੁਧ੍ਯਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਤਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਸਮਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ।। ੩੮.

ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਉ-ਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੰਮਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤੇ ਸਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਜਗृਹੁਃ ਸੁਤਾਨ੍। ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਕੁਮਾਰਕਾਃ ।। ੩੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਏ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਹੀ ਹੋਏ।

ਸਵਰ੍ਣਾ ਮਨਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਹਿ ਤੇ ਯਤਃ। ਮਨਨਾਨ੍ਮਾਨਨਾਚ੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਮਨਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩੮.

ਮਨੂ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪਤਾ ਇਥੋਂ ਹੀ ਆਈ। ਸੋਚਣ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੂ ਕਹਾਏ।