ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਭਾਸੋ ਭਾਸਕृਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ੍ਤੇਜੋਰਸ਼੍ਮਿऋਤੁਰ੍ਵਿਰਾਟ੍। ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਯੋਤਨੋ ਭਾਨੁਰ੍ਯਸ਼ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਬੁਧੋ ਧृਤਿਃ। ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸੁਤਪਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਨਾਮਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਪ੍ਰਭਾਸ, ਭਾਸਕ੍ਰਿਤ, ਧਰਮ, ਤੇਜ, ਰਸ਼ਮੀ, ਰਿਤੁ, ਵਿਰਾਟ, ਅਰਚਿਸਮਾਨ, ਦਯੋਤਨ, ਭਾਨੁ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ, ਬੁਧ, ਧ੍ਰਿਤਿ—ਇਹ ਵੀਹ ਸੁਤਪਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਵਿਭੁਰ੍ਵਿਭਾਸਸ਼੍ਚ ਜੇਤਾ ਹਨ੍ਤਾऽਰਿਹਾ ਰਿਤੁਃ। ਸੁਮਤਿਃ ਪ੍ਰਮਤਿਰ੍ਦੀਪ੍ਤਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਹੋਮਹਾਨ੍ ।। ੩੮.

ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਭੂ, ਵਿਭਾਸਾ, ਜੇਤਾ, ਹੰਤਾ, ਅਰੀਹਾ, ਰਿਤੁ, ਸੁਮਤੀ, ਪ੍ਰਮਤੀ, ਦੀਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੇਹੋ ਮੁਨਿਰ੍ਨਯੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਮਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਹ੍ਯਮਿਤਾਭਾਸ੍ਤੁ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਦੇਹ, ਮੁਨੀ, ਨਯਾ, ਜੈਸ਼ਠ, ਸਮ, ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ—ਇਹ ਵੀਹ ਅਮਿਤਾਭਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਦਮੋ ਦਾਤਾ ਵਿਦਃ ਸੋਮੋ ਵਿਤ੍ਤਵੈਦ੍ਯੌ ਯਮੋ ਨਿਧਿਃ। ਹੋਮਂ ਹਵ੍ਯਂ ਹੁਤਂ ਦਾਨਂ ਦੇਯਂ ਦਾਤਾ ਤਪਃ ਸ਼ਮਃ ।। ੩੮.

ਦਮ, ਦਾਤਾ, ਵਿਦਾ, ਸੋਮਾ, ਵਿਤਵਿਦ, ਯਮ, ਨਿਧਿ, ਹੋਮ, ਹਵਿਆ, ਹੁਤਾ, ਦਾਨ, ਦੇਯਾ, ਦਾਤਾ, ਤਪਸ, ਸ਼ਮ—

ਧ੍ਰੁਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਧਾਨਞ੍ਚ ਨਿਯਮਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ। ਮੁਖ੍ਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਾਵਰ੍ਣੇ ਪ੍ਰਥਮੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੩੮.

ਧ੍ਰੁਵਾ, ਸਥਾਨ, ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ—ਇਹ ਵੀਹ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਪਹਿਲੇ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਸ੍ਯੈਵ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਾਵਰ੍ਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ ।। ੩੮.

ਇਹ ਮਾਰੀਚ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਹਨ; ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ।

ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਤੁ ਬਲਿਰ੍ਵੈਰੋਚਨਃ ਪੁਰਾ। ਵੀਰਵਾਂਸ਼੍ਚਾਵਰੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਮੋਹਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ ਕृਤੀ ।। ੩੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਬਲੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਾ ਯਸ਼ਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਨਿਰਮੋਹ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਰਤਾਰ।

ਚਰਿष੍ਣੁਰਾਜ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਵਾਚਃ ਸੁਮਤਿਰੇਵ ਚ। ਸਾਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਵੈਵ ਤੁ ।। ੩੮.

ਚਰਿਸ਼ਣੁ, ਆਜਿਆ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਵਾਚ, ਸੁਮਤੀ—ਇਹ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨੂ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ।

ਨਵ ਚਾਨ੍ਯੇषੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਵਰ੍ਣੇਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ। ਸਾਵਰ੍ਣਮਨਵਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਭਵਿष੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੩੮.

ਮੈਂ ਹੋਰ ਨੌ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਹੋਰ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ; ਹੋਰ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ।

ਮੇਰੁਸਾਵਰ੍ਣਿਨਸ੍ਤੇ ਵੈ ਦृष੍ਟਾ ਯੇ ਦਿਵ੍ਯਦृष੍ਟਿਭਿਃ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤੇ ਹਿ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਦੁਹਿਤੁਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੩੮.

ਮੇਰੁਸਾਵਰਣੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਨ।

ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੇਰੁਪृष੍ਠੇ ਮਹੌਜਸਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਭਿਸ੍ਤੇ ਜਨਿਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣੈਵ ਚ ਧੀਮਤਾ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਕ੍ਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ।

ਮਹਰ੍ਲੋਕਗਤਾਵृਤ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾ ਮੇਰੁਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਮਹਾਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੩੮.

ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੇਰੁ ਉੱਤੇ ਵਸਣਗੇ; ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ।। ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਜਨਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਨ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕਥਮ੍। ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਵ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੩੮.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਾਏ? ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਧਰਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਿਵੇਂ?

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਅਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਵਰ੍ਣਮਨਵਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਤੇषਾਂ ਜਨ੍ਮ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਚੇਤਸੇ ।। ੩੮.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਾਵਰਣ ਮਨੂਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਹ੍ਯੁਪਸ੍ਪृष੍ਟੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਚ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਨਵਸ੍ਤੇ ਹਿ ਭਵਿष੍ਯਾਨਾਗਤਾਨ੍ਤਰੇ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨੂਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਮਨਵਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਸਾਵਰ੍ਣਾ ਨਾਮਤਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਰਮਰ੍षਿਜਾਃ ।। ੩੮.

ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਦੋਹਤੇ ਮਨੂਆਂ, ਸਾਵਰਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜ ਤੇ ਚਾਰ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ।

ਸਂਜ੍ਞਾਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਾਵਰ੍ਣ ਏਕੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਤਥਾ। ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਂਜ੍ਞਾਸੁਤੋ ਨਾਮ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੮.

ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਸੰਜਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਵੀ; ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਮਨੂ ਵੈਵਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਤਯੋਃ ਸ਼ੁਭਾ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੈਤੇ ਮਨਵਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ ।। ੩੮.

ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮੰਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵੇਦੇ ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਪੁਰਾਣੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣਵਃ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਵੇਦ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਉਲਲੇਖੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।

ਤੈਰਿਯਂ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਪਰ੍ਵਤਾ। ਪੂਰ੍ਣਂ ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਂ ਵੈ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰੈਃ ।। ੩੮.

ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜਾਭਿਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤੇषੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ੈਵ ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦਯਃ ।। ੩੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇषੁ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਚ ਸਕृਤ੍ ਸਕृਤ੍। ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਾਧਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।। ੩੮.

ਹਰ ਮਨਵੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸਮਤੀਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਤੇषਾਮष੍ਟੌ षष੍ਠਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ। ਪੂਰ੍ਵੇषੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੮.

ਜੋ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੈਵਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹੈ।

ਯੇ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਹ ਦੇਵਰ੍षਿਦਾਨਵੈਃ। ਸਹ ਪ੍ਰਜਾਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਨਾਗਤਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ।। ੩੮.

ਜੋ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਦੁਜਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਃ। ਅਨ੍ਯੂਨਾ ਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ।। ੩੮.

ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਵੈਵਸਵਤ ਤੋਂ ਹਨ।

ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਾ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨ ਤੇषੁ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਭਾਵ੍ਯੇषੁ ਭੂਤੇष੍ਵਪਿ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੩੯.

ਦੁਹਰਾਈ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮਨਵੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਕੁਲੇ ਕੁਲੇ ਨਿਸਰ੍ਗਾਂਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੂਯੋ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਤੇषਾਮੇਵ ਹਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ ।। ੩੯.

ਹਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਜੋ ਬਚੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਸਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾ ਤੁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਸੁਤਾ। ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਕਨ੍ਯਾਂ ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤਿਕੇ ।। ੩੯.

ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਿਸ਼ਠਾ ਸੀ, ਨੇਕ ਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।

ਵੈਰਾਜਸ੍ਤਮੁਪਾਸੀਨਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਚ ਭਵੇਨ ਚ। ਭਵਧਰ੍ਮਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਦਕ੍ਸ਼ਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭ੍ਯਭਾषਤ ।। ੩੯.

ਵੈਰਾਜ, ਜੋ ਧਰਮ ਤੇ ਭਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।