ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸੁਤਸ੍ਯਾਥ ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਮਾਨਸਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯੇਹ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਭਯਾਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਇੱਥੇ ਵੀ, ਦੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਇਆ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯਾਥ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਮਾਨਸੋऽਭਵਤ੍। ਸ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨਾਰਦਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ ।। ੪.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਨ-ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ।

ਯੇਨ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਨਿਨ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਨਾਸ਼ਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਨष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪.

ਉਸ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਹਰੀਅਸ਼ਵ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਯਤਸ੍ਤਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਨਾਸ਼ਾਯ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੀਨ੍ ਵੈ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਯਾਚਿਤਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ ।। ੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਖ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਤਤੋऽਭਿਸਨ੍ਧਿਤਂ ਚਕ੍ਰੇ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਨਾਰਦੋ ਮਹ੍ਯਂ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਦੱਖ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੇਰੀ ਧੀ ਤੋਂ ਨਾਰਦ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਬਣੇ।

ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸੁਤਾਂ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਵੈ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਨਾਰਦੋ ਜਜ੍ਞੇ ਭੂਯਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਭਯਾਦृषਿਃ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਰਦ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਡਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਿਆ।

ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਜਾਤਕੌਤੂਹਲਾਃ ਪੁਨਃ । ਅਪृਚ੍ਛਨ੍ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸੂਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍ ।। ੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਥਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਨਾਰਦੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾਤ੍ਮਜਾਃ ।। ੪.

ਪ੍ਰਜੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸਨ, ਉਹ ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ?

ਸ ਤਥ੍ਯਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਮਧੁਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਪੁੱਛ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖੇ।

ਦਕ੍ਸ਼ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਹਰ੍ਯਸ਼੍ਵਾ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿषਵਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਸਮਾਗਤਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਨਾਰਦਸ੍ਤਾਨੁਵਾਚ ਹ ।। ੪.

ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਹਰਯਸ਼ਵ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।

ਬਾਲਿਸ਼ਾ ਬਲ ਯੂਯਂ ਵੈ ਨ ਪ੍ਰਜਾਨੀਥ ਭੂਤਲਮ੍। ਅਨ੍ਤਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚੈਵ ਕਥਂ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪.

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਅਣਜਾਣ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉੱਤਲਾ, ਹੇਠਲਾ ਜਾਂ ਵਿਚਲਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵੰਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਓਗੇ?

ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਨ੍ਤੁ ਮੇਦਿਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਾਨਿ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਵਿਜ੍ਞਾਯੇਹ ਸ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਕਿਂ ਨੁ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਥ। ਅਲ੍ਪਂ ਵਾਪਿ ਬਹੁਰ੍ਵਾਪਿ ਤਤ੍ਰ ਦੋषਸ੍ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਰੋਗੇ? ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਦੋਸ਼ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਹੈ।

ਤੇ ਤੁ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਮ੍। ਵਾਯੁਨ੍ਤੁ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪਰਾਭਵਮ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੋ ਵਾਯੁਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਏਵਂ ਵਾਯੁਪਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੇ ਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੈ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵੇषੁ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਨष੍ਟੇषੁ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਃ ਪੁਨਃ। ਵੈਰਿਮ੍ਯਾਮੇਵ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਪ੍ਰਜਾ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿषਵਃ ਸ਼ਬਲਾਸ਼੍ਵਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਵਚਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਾ ਨਾਰਦੇਨ ਹ ।। ੪.

ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸ਼ਬਲਾਸ਼ਵ ਪੁੱਤ ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖੀ ਗਈ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ।

ਤਚ੍ਛ੍ਰਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵੇ ਕੁਮਾਰਾਸ੍ਤੇ ਮਹੌਜਸਃ। ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਮੂਚੁਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮ੍ਯਗਾਹ ਮਹਾਨृषਿਃ। ਭ੍ਰਾਤॄਣਾਂ ਪਦਵੀ ਚੈਵ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪.

ਉਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਹੀ ਆਖਿਆ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪृਤ੍ਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਖਂ ਸ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਹੇ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਤੇऽਪਿ ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪ੍ਰਯਾਤਾਃ ਸਰ੍ਵਤੋਦਿਸ਼ਮ੍। ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇਭ੍ਯ ਇਵਾਪਗਾਃ ।। ੪.

ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਵਾਂਗੇ। ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਵੈ ਭ੍ਰਾਤਾ ਭ੍ਰਾਤੁਰਨ੍ਵੇषਣੇ ਰਤਃ। ਪ੍ਰਯਾਤੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਤਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨਤਾ ।। ੪.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜਦੋਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਨष੍ਟੇषੁ ਸ਼ਬਲਾਸ਼੍ਵੇषੁ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋऽਭਵਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਨਾਰਦਂ ਨਾਸ਼ਮੇਹੀਤਿ ਗਰ੍ਭਵਾਸਂ ਵਸੇਤਿ ਚ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਲਾਸ਼ਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, 'ਤੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਵੱਸ।'

ਤਥਾ ਤੇष੍ਵਪਿ ਨष੍ਟੇषੁ ਮਹਾਤ੍ਮਸੁ ਪੁਰਾ ਕਿਲ। षष੍ਟਿਕਨ੍ਯਾऽਸृਜਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵੈਰਿਣ੍ਯਾਮੇਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰੀਣੀ ਤੋਂ ਸੱਠ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਪਤ੍ਨ੍ਯਰ੍ਥੇ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਧਰ੍ਮਃ ਸੋਮਸ੍ਤੁ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਧਰਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕੀਤਾ।

ਇਮਾ ਵਿਸृष੍ਟਿਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਯੋ ਵੇਦ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਤ ।। ੪.

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਦੱਖ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੇਹ ਬ੍ਰੂਹਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੫.

ਹੁਣ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਦੱਸ ਕਿ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ।

ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਤਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਅਰੁਨ੍ਧਤੀ ਵਸੁਰ੍ਯਾਮੀ ਲਮ੍ਬਾ ਭਾਨੁਰ੍ਮਰੁਤ੍ਵਤੀ ।। ੫.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅਰੁੰਧਤੀ, ਵਸੁਰ ਯਾਮੀ, ਲੰਬਾ, ਭਾਨੁ ਤੇ ਮਰੁਤਵਤੀ—

ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾ ਚ ਮੁਹੂਰ੍ਤਾ ਚ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨ੍ਯੋ ਦਸ਼ਤ੍ਵੇਤਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋ ਦਦੌ ।। ੫.

ਸੰਕਲਪਾ, ਮੁਹੂਰਤਾ, ਸਾਧਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾ ਵੀ—ਇਹ ਦਸ ਧੀਆਂ ਦੱਖ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਸਾਧ੍ਯਾ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਸਾਧ੍ਯਾ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਜਾ ਯਜ੍ਞਭਾਗਿਨਃ। ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਾਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਦੇਵਜ੍ਞਾਃ ਪਰਿਚਕ੍ਸ਼ਿਰੇ ।। ੫.

ਸਾਧਿਆ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਛੰਦਾਂ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵੈ ਮੁਖਾਤ੍ ਸृष੍ਟਾ ਜਯਾ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਸਰ੍ਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ ।। ੫.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਯਾ ਦੇਵਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸਸ਼੍ਚ ਬृਹਦ੍ਯਚ੍ਚ ਰਥਨ੍ਤਰਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਚਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਆਕੂਤਿਃ ਕੂਤਿਰੇਵ ਚ ।। ੫.

ਦਰਸ਼, ਪੌਰਨਮਾਸ, ਬ੍ਰਹਦ੍ਯਾ, ਰਥੰਤਾਰ, ਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਆਕੂਤੀ ਤੇ ਕੂਤੀ—