ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਦ੍ਗਲਾ ਵਿष੍ਣੁਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤਾ ਵਾਯਵਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਭਾਕ੍ਸ਼ਾ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾ ਆਰ੍षਭਾਃ ਕਿਮ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਮੁਦਗਲ, ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ, ਹਰਿਤ, ਵਾਯਵ, ਭਾਕ੍ਸ਼, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਆਰਸ਼ਭ ਅਤੇ ਕਿੰਭਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਏਤੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋऽਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਅੰਗਿਰਸ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਂ ਪਰਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਂਸ਼ਮੁਤ੍ਤਮਪੂਰੁषਮ੍। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਮਰੀਚਿਰਾਪਸ਼੍ਚਕਮੇ ਤਾਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ੍ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਦਿਤਿਃ। ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਮਨਸਾ ਭਾਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ।

ਆਹੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਆਪਃ ਸਮਵਸਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਃ ਸੋऽਜਨਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਤ੍ਰਮਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਰੀਚਂ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਵਧੌਵੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਜੀਜਨਤ੍ ।। ੪.

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਜੋ ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਵਧੌਵੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਹਿ ਸਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਸਲਿਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਪ੍ਤਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤਃ ਸੋऽਪ੍ਰਤਿਮੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਮਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੪.

ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਵਿਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਨ੍ਯਾਨਿਮਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਪਿਬਤ੍ਸ ਤਦਾ ਕਸ਼੍ਯਂ ਕਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਮਦਰਾ ਪੀ ਲਿਆ।

ਹਾਸ਼੍ਚੇਕਸਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਿਪ੍ਰੈਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ।। ੪.

ਹਾਸਚੇਕਸਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਦਰਾ ਜਾਣੋ। ਕਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਮਦਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਨਾਂ ਕਸ਼੍ਯ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆ।

ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ ਯਦ੍ਵਾਚੋ ਵਾਚਂ ਕ੍ਰੂਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਾਭਿਸ਼ਪ੍ਤਃ ਕੁਪਿਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤੇਨ ਸੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਜੋ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ ਗਏ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪੇਨੋਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ। ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀਆਂ।

ਇਤ੍ਯੇਤਮृषਿਸਰ੍ਗਨ੍ਤੁ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯੋ ਵੇਦ ਵਾਰੁਣਮ੍। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਧਾਰਣਾਤ੍ ਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਰੁਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਰਨਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੰਨਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯੋ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍। ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੇ षष੍ਠੇ ਵੈ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਹ । ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋऽਯਂ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵ ਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ ।। ੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਫੇਰ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ: 'ਹੁਣ, ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।'

ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜੇਤਿ ਵ੍ਯਾਦਿष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਸਸਰ੍ਜ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਭੂਤਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ । ਉਪਸ੍ਥਿਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ ।। ੪.

ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਜਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਞ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ। ਜਰਾਯੁਜਾ ਅਣ੍ਡਜਾਸ਼੍ਚ ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਫਿਰ ਦੱਖ ਨੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੋਂ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੰਡਿਆਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਿੱਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪਸੀਨੇ ਚੋਂ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਰਤੀ ਚੋਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍ष ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ। ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਯੋਗਬਲੈਰਣਿਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪.

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਣੂ ਬਣ ਜਾਣਾ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਭਜਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਨੁष੍ਯੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯਸਂਹਨਨਪ੍ਰਜਾਨ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰਾਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ ਰੂਪਦ੍ਰਵਿਣਤੇਜਸਾ ।। ੪.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਰਾਕਸ਼, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।

ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮੁਦਿਤੋ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ। ਮਾਨਸਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਤਾਨਿ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ।

ऋषੀਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਮਨੁष੍ਯੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍। ਯਕ੍ਸ਼ਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਂਸ਼੍ਚ ਵਯਃਪਸ਼ੁਮृਗਾਂਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਸੱਪਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਪੰਛੀਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ।

ਯਦਾਸ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸृष੍ਟਾ ਨ ਵ੍ਯਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤ ਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਅਪਧ੍ਯਾਤਾ ਭਗਵਤਾ ਮਹਾਦੇਵੇਨ ਧੀਮਤਾ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਉਹ ਜਿੰਦਾਂ ਵਧੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਮੈਥੁਨੇਨ ਚ ਭਾਵੇਨ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਅਸਿਕ੍ਰੀਂ ਚਾਵਹਤ੍ ਪਤ੍ਨੀਂ ਵੀਰਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਜਨਮ ਦੇਣ ਲਈ, ਦੱਖ ਨੇ ਵਿਆਹ-ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਵੈਰਿਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ।

ਸੁਤਾਂ ਸੁਮਹਤਾ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਤਪਸਾ ਲੋਕਧਾਰਿਣੀਮ੍। ਯਯਾ ਧृਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਧੀ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ—ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾ ਹਰਨ੍ਤੀਮੌ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੋਦ੍ਵਹਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਮਸਿਕ੍ਨੀਂ ਵੀਰਿਣੀਂ ਪਰਾਮ੍ ।। ੪.

ਇਥੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦੱਖ ਵਲੋਂ ਵੈਰਿਣੀ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹਣ ਬਾਰੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੂਪਾਨਾਂ ਨਿਯੁਤਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸਰ੍ਪਿਣਾਂ ਸਾਭਿਮਾਨਿਨਾਮ੍। ਨਦੀਗਿਰਿषੁ ਸਰ੍ਜ੍ਜਂਸ੍ਤਾਃ ਪृष੍ਠਤੋऽਨੁਯਯੌ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਦੱਖ, ਜੋ ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੋਏ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।

ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ऋषਿਭਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਯਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਪ੍ਰਥਮਾਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯੇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੪.

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਥੇ ਹੀ ਇਹ ਜਿੰਦਾਂ ਵੱਸਣਗੀਆਂ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਦੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਲੋਂ।'

ਤਥਾਗਚ੍ਛਦ੍ਯਥਾਕਾਲਂ ਕੂਪਾਨਾਂ ਨਿਯੁਤੇ ਤੁ ਸਃ। ਅਸਿਕ੍ਨੀਂ ਵੈਰਿਣੀਂ ਯਤ੍ਰ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸੋऽਵਹਤ੍ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੋਏਆਂ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ ਨੇ ਵੈਰਿਣਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਿਕਨੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਿਆ।

ਅਥ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਂ ਸ ਵੈਰਿਣ੍ਯਾਮਮਿਤੌਜਸਾ। ਅਸਿਵਨ੍ਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਖ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਸਿਵਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੈਰਿਣੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿषੂਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਃ. ਦੇਵਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਿਯਸਂਵਾਦੋ ਨਾਰਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਃ। ਨਾਸ਼ਾਯ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਪਾਯੈਵਾਤ੍ਮਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਜੋਤ ਵਾਲੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਲੈ ਲਿਆ।