ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਿषੇਣਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡਃ ਪਥ੍ਯਃ ਸਸ਼ੌਨਕਃ। ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ।। ੪.

ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰਲੇ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਤਸ, ਵਿਸ਼ਵ, ਅਸ਼ਵੀਸ਼ੇਣ, ਪਾਂਡ, ਪਥ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਤਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਵਂਸ਼ਮਗ੍ਨੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਃ ਸਗੌਤਮਾਃ। ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿषੁਮਨ੍ਤੋ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ ਤੇ ਗੌਤਮ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੁੱਖ ਅੰਗੀਰਸ, ਜੋ ਤੇਜੀਲੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਸੁਰੂਪਾ ਚੈਵ ਮਾਰੀਚੀ ਕਾਰ੍ਦ੍ਦਮੀ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਪਥ੍ਯਾ ਚ ਮਾਨਵੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤਿਸ੍ਰੋ ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਸੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਕਾਰਦਮੀ ਤੇ ਸਵਰਾਟ; ਤੇ ਪਥ੍ਯਾ, ਜੋ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਥਰਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਥਰ੍ਵਣਸ੍ਤੁ ਦਾਯਾਦਾਸ੍ਤਾਸੁ ਜਾਤਾਃ ਕੁਲੋਦ੍ਵਹਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਗੌਤਮਃ ਸੁषੁਵੇ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਵਾਮਦੇਵਞ੍ਚ ਉਤਥ੍ਯਮੁਸ਼ਿਜਨ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਵਰਾਟ ਤੋਂ ਗੌਤਮ। ਵਾਮਦੇਵ, ਉਤਥਯ ਤੇ ਉਸ਼ਿਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਾਯਾਂ ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਨਸਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾਯਸ੍ਯਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤਥ੍ਯਜਃ ।। ੪.

ਧਿਸ਼ਣੁ ਪਥ੍ਯਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੰਵਰਤ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ। ਵਿਚਿੱਤ ਤੇ ਆਯਸ੍ਯ ਵੀ, ਤੇ ਉਤਥਯ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਅਸ਼ਿਜੋ ਦੀਰ੍ਘਤਮਾ ਬृਹਦੁਤ੍ਥੋ ਵਾਮਦੇਵਜਃ। ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਧਨ੍ਵਾਨ ऋषਭਸ਼੍ਚ ਸੁਧਨ੍ਵਨਃ।।੪.੧੦੨ ਰਥਕਾਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵਾ ऋषਯੋ ਯੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੪.

ਅਸ਼ਿਜ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਥ, ਜੋ ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਧਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਸੁਧਨਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰਥਕਾਰ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਅਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤੁ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤੋ ਦੇਵਾਨਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਵੀਯਾਂਸੋ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੰਗਿਰਸ, ਸੰਵਰਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਔਰਸਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਔਦਾਰ੍ਯਾਯੁਰ੍ਦਨੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਦਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਹਵਿष੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਹਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦਸ਼ ।। ੪.

ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਔਰਸ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹਾਏ। ਉਹ ਹਨ: ਔਦਾਰਯ, ਆਯੁ, ਧਨੁਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਦਰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਿਸਮਾਨ, ਹਵਿਸ਼ਣੁ, ਕਰਤੁ ਤੇ ਸਤ੍ਯ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ।

ਅਯਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਉਤਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਥੋਸ਼ਿਜਃ। ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਃ ਸ਼ਾਂਕृਤਿਕਾ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਕਾਣ੍ਵਰਥੀਤਰਾਃ ।। ੪.

ਆਯਸ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਥ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ਼ਿਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਸ਼ਾਂਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਗਾਰਗਯ-ਕਾਣਵ ਅਤੇ ਅਥੀਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਮੁਦ੍ਗਲਾ ਵਿष੍ਣੁਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤਾ ਵਾਯਵਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਭਾਕ੍ਸ਼ਾ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾ ਆਰ੍षਭਾਃ ਕਿਮ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਮੁਦਗਲ, ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ, ਹਰਿਤ, ਵਾਯਵ, ਭਾਕ੍ਸ਼, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਆਰਸ਼ਭ ਅਤੇ ਕਿੰਭਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਏਤੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋऽਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਅੰਗਿਰਸ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਂ ਪਰਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਂਸ਼ਮੁਤ੍ਤਮਪੂਰੁषਮ੍। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਮਰੀਚਿਰਾਪਸ਼੍ਚਕਮੇ ਤਾਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ੍ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਦਿਤਿਃ। ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਮਨਸਾ ਭਾਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ।

ਆਹੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਆਪਃ ਸਮਵਸਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਃ ਸੋऽਜਨਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਤ੍ਰਮਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਰੀਚਂ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਵਧੌਵੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਜੀਜਨਤ੍ ।। ੪.

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਜੋ ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਵਧੌਵੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਹਿ ਸਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਸਲਿਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਪ੍ਤਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤਃ ਸੋऽਪ੍ਰਤਿਮੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਮਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੪.

ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਵਿਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਨ੍ਯਾਨਿਮਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਪਿਬਤ੍ਸ ਤਦਾ ਕਸ਼੍ਯਂ ਕਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਮਦਰਾ ਪੀ ਲਿਆ।

ਹਾਸ਼੍ਚੇਕਸਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਵਿਪ੍ਰੈਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ।। ੪.

ਹਾਸਚੇਕਸਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਦਰਾ ਜਾਣੋ। ਕਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਮਦਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਨਾਂ ਕਸ਼੍ਯ ਪੀਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆ।

ਕਰੋਤਿ ਨਾਮ ਯਦ੍ਵਾਚੋ ਵਾਚਂ ਕ੍ਰੂਰਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਦਕ੍ਸ਼ਾਭਿਸ਼ਪ੍ਤਃ ਕੁਪਿਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਤੇਨ ਸੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਜੋ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ ਗਏ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਸ਼੍ਯਪੇਨੋਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ। ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਲੋਕਮਾਤਰਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀਆਂ।

ਇਤ੍ਯੇਤਮृषਿਸਰ੍ਗਨ੍ਤੁ ਪੁਣ੍ਯਂ ਯੋ ਵੇਦ ਵਾਰੁਣਮ੍। ਆਯੁष੍ਮਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਧਾਰਣਾਤ੍ ਸ਼੍ਰਵਣਾਚ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਜੇਹੜਾ ਇਹ ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਰੁਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਰਨਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੰਨਿਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯੋ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍। ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗੇ षष੍ਠੇ ਵੈ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਹ । ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋऽਯਂ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵ ਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ ।। ੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਫੇਰ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ: 'ਹੁਣ, ਛੇਵੀਂ ਪ੍ਰਜਾ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮੁਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੀ ਸਵੈਭਾਵਿਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।'

ਪ੍ਰਜਾਃ ਸृਜੇਤਿ ਵ੍ਯਾਦਿष੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਸਸਰ੍ਜ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਭੂਤਾਨਿ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ । ਉਪਸ੍ਥਿਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ ।। ੪.

ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਤੇ ਜਦ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤੁਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਞ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ। ਜਰਾਯੁਜਾ ਅਣ੍ਡਜਾਸ਼੍ਚ ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਫਿਰ ਦੱਖ ਨੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਚੋਂ ਜੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਅੰਡਿਆਂ ਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗਿੱਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪਸੀਨੇ ਚੋਂ ਪੈਦਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਰਤੀ ਚੋਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਸ਼ਵਰ੍ष ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਘੋਰਂ ਮਹਤ੍ਤਪਃ। ਸਮ੍ਭਾਵਿਤੋ ਯੋਗਬਲੈਰਣਿਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੪.

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਣੂ ਬਣ ਜਾਣਾ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਭਜਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮਨੁष੍ਯੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਦਿਵ੍ਯਸਂਹਨਨਪ੍ਰਜਾਨ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰਾਨਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਨ੍ ਰੂਪਦ੍ਰਵਿਣਤੇਜਸਾ ।। ੪.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਰਾਕਸ਼, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।

ਤਥੈਵਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮੁਦਿਤੋ ਗਤਿਮਨ੍ਤਿ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਚ। ਮਾਨਸਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਤਾਨਿ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਾਈਆਂ।