ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭृਗੋਸ੍ਤੁ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਜਾਃ। ਦੇਵ੍ਯਾਂ ਤਾਨ੍ਸੁषੁਵੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਭਰਗੁ ਤੋਂ ਭਰਗੁ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹੇ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਣੇ, ਤੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵੀ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੁਵਨੋ ਭਾਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਰਤੁਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਚ ਵ੍ਯਜਯੋ ਵ੍ਯਸ਼੍ਰੁषਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਪ੍ਰਸਵ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧਿਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

ਭੁਵਨ, ਭਾਵਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮੂਰਧਾ, ਵਯਜਯ, ਵਯਸ਼ਰੁ, ਪ੍ਰਸਵ ਤੇ ਅਜ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ । ਪੌਲੋਮ੍ਯਜਨਯਤ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਵਸ਼ਿਨਂ ਵਿਭੁਮ੍ ।। ੪.

ਇਹ ਭਰਗੁ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

ਵ੍ਯਾਧਿਤਃ ਸੋऽष੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਕ੍ਰੂਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਚ੍ਯਵਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਾਸੋऽਥ ਚੇਤਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਕ੍ਰੋਧਾਦਧ੍ਵਾਨਂ ਪੁਰੁषਾਦਜਃ ।। ੪.

ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚ੍ਯਵਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਚੇਤਨ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੋਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅਧ੍ਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਕਨ੍ਯਾਯਾਞ੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਃ। ਆਤ੍ਮਵਾਨਂ ਦਧੀਚਞ੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ ਸਾਧੁਸਂਮਤੌ ।। ੪.

ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਆਤਮਵਾਨ ਤੇ ਦਧੀਚ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਾਰਸ੍ਵਤਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਦਧੀਚਾਚ੍ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ। ਰੁਚੀ ਪਤ੍ਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਆਤ੍ਮਵਾਨਸ੍ਯ ਨਾਹੁषੀ ।। ੪.

ਦਧੀਚ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਤਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਰੁਚੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਵੋऋषਿਰ੍ਜਜ੍ਞੇ ਊਰੂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਔਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਸੀਦृਚੀਕਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਪ੍ਰਭਃ ।। ੪.

ਉਸ ਤੋਂ ਉਰਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ران ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਔਰਵ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ।

ਜਮਦਗ੍ਨਿऋਚੀਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਭृਗੋਸ਼੍ਚ ਰੁਚਿਪਰ੍ਯਾਯੇ ਰੌਦ੍ਰਵੈष੍ਣਵਯੋਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਰਚੀਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੋਏ।

ਜਮਨਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ। ਰੇਣੁਕਾ ਜਮਦਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਯਂ ਰਾਮਂ ਸੁषੁਵੇऽਮਿਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੪.

ਅਗਨਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਣਿਆ।

ਔਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਪੁਰਾਗੇਮਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭਾਰ੍ਗਵਾਣਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਾਤ੍ ।। ੪.

ਔਰਵ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਿषੇਣਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡਃ ਪਥ੍ਯਃ ਸਸ਼ੌਨਕਃ। ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ।। ੪.

ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰਲੇ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਤਸ, ਵਿਸ਼ਵ, ਅਸ਼ਵੀਸ਼ੇਣ, ਪਾਂਡ, ਪਥ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਤਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਵਂਸ਼ਮਗ੍ਨੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਃ ਸਗੌਤਮਾਃ। ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿषੁਮਨ੍ਤੋ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ ਤੇ ਗੌਤਮ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੁੱਖ ਅੰਗੀਰਸ, ਜੋ ਤੇਜੀਲੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਸੁਰੂਪਾ ਚੈਵ ਮਾਰੀਚੀ ਕਾਰ੍ਦ੍ਦਮੀ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਪਥ੍ਯਾ ਚ ਮਾਨਵੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤਿਸ੍ਰੋ ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਸੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਕਾਰਦਮੀ ਤੇ ਸਵਰਾਟ; ਤੇ ਪਥ੍ਯਾ, ਜੋ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਥਰਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਥਰ੍ਵਣਸ੍ਤੁ ਦਾਯਾਦਾਸ੍ਤਾਸੁ ਜਾਤਾਃ ਕੁਲੋਦ੍ਵਹਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਗੌਤਮਃ ਸੁषੁਵੇ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਵਾਮਦੇਵਞ੍ਚ ਉਤਥ੍ਯਮੁਸ਼ਿਜਨ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਵਰਾਟ ਤੋਂ ਗੌਤਮ। ਵਾਮਦੇਵ, ਉਤਥਯ ਤੇ ਉਸ਼ਿਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਾਯਾਂ ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਨਸਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾਯਸ੍ਯਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤਥ੍ਯਜਃ ।। ੪.

ਧਿਸ਼ਣੁ ਪਥ੍ਯਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੰਵਰਤ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ। ਵਿਚਿੱਤ ਤੇ ਆਯਸ੍ਯ ਵੀ, ਤੇ ਉਤਥਯ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਅਸ਼ਿਜੋ ਦੀਰ੍ਘਤਮਾ ਬृਹਦੁਤ੍ਥੋ ਵਾਮਦੇਵਜਃ। ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਧਨ੍ਵਾਨ ऋषਭਸ਼੍ਚ ਸੁਧਨ੍ਵਨਃ।।੪.੧੦੨ ਰਥਕਾਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵਾ ऋषਯੋ ਯੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੪.

ਅਸ਼ਿਜ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਥ, ਜੋ ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਧਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਸੁਧਨਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰਥਕਾਰ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਅਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤੁ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤੋ ਦੇਵਾਨਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਵੀਯਾਂਸੋ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੰਗਿਰਸ, ਸੰਵਰਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਔਰਸਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਔਦਾਰ੍ਯਾਯੁਰ੍ਦਨੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਦਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਹਵਿष੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਹਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦਸ਼ ।। ੪.

ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਔਰਸ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹਾਏ। ਉਹ ਹਨ: ਔਦਾਰਯ, ਆਯੁ, ਧਨੁਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਦਰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਿਸਮਾਨ, ਹਵਿਸ਼ਣੁ, ਕਰਤੁ ਤੇ ਸਤ੍ਯ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ।

ਅਯਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਉਤਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਥੋਸ਼ਿਜਃ। ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਃ ਸ਼ਾਂਕृਤਿਕਾ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਕਾਣ੍ਵਰਥੀਤਰਾਃ ।। ੪.

ਆਯਸ੍ਯ ਤੋਂ ਉਤਥ੍ਯ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸ਼ਿਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਸ਼ਾਂਕ੍ਰਿਤਿਕ, ਗਾਰਗਯ-ਕਾਣਵ ਅਤੇ ਅਥੀਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਮੁਦ੍ਗਲਾ ਵਿष੍ਣੁਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤਾ ਵਾਯਵਸ੍ਤਥਾ। ਤਥਾ ਭਾਕ੍ਸ਼ਾ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾ ਆਰ੍षਭਾਃ ਕਿਮ੍ਭਯਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਮੁਦਗਲ, ਵਿਸ਼ਣੁਵ੍ਰਿਧ, ਹਰਿਤ, ਵਾਯਵ, ਭਾਕ੍ਸ਼, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਆਰਸ਼ਭ ਅਤੇ ਕਿੰਭਯ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਏਤੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ। ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋऽਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਅੰਗਿਰਸ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਂ ਪਰਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਂਸ਼ਮੁਤ੍ਤਮਪੂਰੁषਮ੍। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ ।। ੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

ਮਰੀਚਿਰਾਪਸ਼੍ਚਕਮੇ ਤਾਭਿਧ੍ਯਾਯਨ੍ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਾਨ੍ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਦਿਤਿਃ। ਸਂਪੂਜ੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਯਾਂ ਮਨਸਾ ਭਾਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ। ਉਥੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ।

ਆਹੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਆਪਃ ਸਮਵਸਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਃ ਸੋऽਜਨਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਤ੍ਰਮਪ੍ਰਤਿਮਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾਰਿष੍ਟਨੇਮਿਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਰੀਚਂ ਸੂਰ੍ਯਾਭਂ ਵਧੌਵੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਜੀਜਨਤ੍ ।। ੪.

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਜੋ ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਨੇ ਵਧੌਵੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਹਿ ਸਤਾਂ ਵਾਚਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੀ ਸਲਿਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਪ੍ਤਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤਃ ਸੋऽਪ੍ਰਤਿਮੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਲ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸਮਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੪.

ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸਵਿਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਨ੍ਯਾਨਿਮਿਤਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਕੁਪਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਪਿਬਤ੍ਸ ਤਦਾ ਕਸ਼੍ਯਂ ਕਸ਼੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਮਦਰਾ ਪੀ ਲਿਆ।