ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣ ਤੇਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ। ਤਸ੍ਯਾਮੇਵ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਸੇ ਅੰਗੀ ਤੋਂ, ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਰੂਤ੍ਰੀ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਸ਼ਣ੍ਡਾਮਰ੍ਕੌ ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਤੇ ਤਦਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ।। ੪.

ਤਵਸ਼ਟਰ ਤੇ ਵਰੂਤਰੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਤੇ ਸ਼ੰਡ ਤੇ ਮਰਕ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

ਰਞ੍ਜਨਃ ਪृਥੁਰਸ਼੍ਮਿਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬृਹਦ੍ਗਿਰਾਃ। ਵਰੂਤ੍ਰਿਣਃ ਸੁਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਸੁਰਯਾਜਕਾਃ ।। ੪.

ਰੰਜਨ, ਪ੍ਰਿਥੂ, ਅਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਿਹਦਗੀਰ—ਇਹ ਵਰੂਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਇਜ੍ਯਾਧਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਨੁਮੇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਯੋਜਯਨ੍। ਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਂ ਵੈ ਧਰ੍ਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਨੁਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੪.

ਕੁਰਿਤ ਯੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੂ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜਿਆ; ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਏਤੈਰੇਵ ਤੁ ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਾਜਨਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਦਪਾਕ੍ਰਮਨ੍ ।। ੪.

'ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਯੱਗ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ,' ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਿਰੋਭੂਤੇषੁ ਤੇष੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀਞ੍ਚ ਚੇਤਨਾਮ੍। ਗ੍ਰਹੇਣ ਮੋਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸੋऽਨੁਸਸਾਰ ਤਾਮ੍ ।। ੪.

ਜਦ ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।

ਤਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਯਤਮਾਨਾਨ੍ ਯਤੀਂਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ । ਤਤ੍ਰਾਗਤਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁष੍ਟਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਹਨ੍ਯਤੁ। ਸੁष੍ਵਾਪ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਤਃ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਯਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਉਥੇ ਆਏ, ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵੇਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਾਵृਕੈਃ ਸਹ। ਸ਼ੀਰ੍षਾਣਿ ਨ੍ਯਪਤਂਸ੍ਤਾਨਿ ਖਰ੍ਜੂਰਾਣ੍ਯਭਵਂਸ੍ਤਤਃ ।। ੪.

ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਲਾ-ਭੇਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਆਏ।

ਏਵਂ ਵਰੂਤ੍ਰਿਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਨਿਹਤਾਃ ਪੁਰਾ। ਯਜਨ੍ਯਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁਹਿਤਾऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰੂਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਯੱਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵष੍ਟੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਨ੍ਮਹਾਨ੍। ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਨੁਜਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਯਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।

ਭृਗੋਸ੍ਤੁ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਜਾਃ। ਦੇਵ੍ਯਾਂ ਤਾਨ੍ਸੁषੁਵੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਭਰਗੁ ਤੋਂ ਭਰਗੁ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹੇ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਣੇ, ਤੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵੀ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੁਵਨੋ ਭਾਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਰਤੁਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਚ ਵ੍ਯਜਯੋ ਵ੍ਯਸ਼੍ਰੁषਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਪ੍ਰਸਵ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧਿਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

ਭੁਵਨ, ਭਾਵਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮੂਰਧਾ, ਵਯਜਯ, ਵਯਸ਼ਰੁ, ਪ੍ਰਸਵ ਤੇ ਅਜ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ । ਪੌਲੋਮ੍ਯਜਨਯਤ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਵਸ਼ਿਨਂ ਵਿਭੁਮ੍ ।। ੪.

ਇਹ ਭਰਗੁ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

ਵ੍ਯਾਧਿਤਃ ਸੋऽष੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਕ੍ਰੂਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਚ੍ਯਵਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਾਸੋऽਥ ਚੇਤਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਕ੍ਰੋਧਾਦਧ੍ਵਾਨਂ ਪੁਰੁषਾਦਜਃ ।। ੪.

ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚ੍ਯਵਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਚੇਤਨ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੋਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅਧ੍ਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਕਨ੍ਯਾਯਾਞ੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਃ। ਆਤ੍ਮਵਾਨਂ ਦਧੀਚਞ੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ ਸਾਧੁਸਂਮਤੌ ।। ੪.

ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਆਤਮਵਾਨ ਤੇ ਦਧੀਚ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਾਰਸ੍ਵਤਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਦਧੀਚਾਚ੍ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ। ਰੁਚੀ ਪਤ੍ਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਆਤ੍ਮਵਾਨਸ੍ਯ ਨਾਹੁषੀ ।। ੪.

ਦਧੀਚ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਤਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਰੁਚੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਵੋऋषਿਰ੍ਜਜ੍ਞੇ ਊਰੂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਔਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਸੀਦृਚੀਕਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਪ੍ਰਭਃ ।। ੪.

ਉਸ ਤੋਂ ਉਰਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ران ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਔਰਵ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ।

ਜਮਦਗ੍ਨਿऋਚੀਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਭृਗੋਸ਼੍ਚ ਰੁਚਿਪਰ੍ਯਾਯੇ ਰੌਦ੍ਰਵੈष੍ਣਵਯੋਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਰਚੀਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੋਏ।

ਜਮਨਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ। ਰੇਣੁਕਾ ਜਮਦਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਯਂ ਰਾਮਂ ਸੁषੁਵੇऽਮਿਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੪.

ਅਗਨਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਣਿਆ।

ਔਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਪੁਰਾਗੇਮਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭਾਰ੍ਗਵਾਣਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਾਤ੍ ।। ੪.

ਔਰਵ ਤੋਂ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਗਵਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ऋष੍ਯਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਾ ਬਹਵੋ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਿषੇਣਸ਼੍ਚ ਪਾਣ੍ਡਃ ਪਥ੍ਯਃ ਸਸ਼ੌਨਕਃ। ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵਾਃ ।। ੪.

ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰਲੇ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਤਸ, ਵਿਸ਼ਵ, ਅਸ਼ਵੀਸ਼ੇਣ, ਪਾਂਡ, ਪਥ੍ਯ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੱਖ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰृਣੁਤਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਵਂਸ਼ਮਗ੍ਨੇਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਃ ਸਗੌਤਮਾਃ। ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਮੁਖ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿषੁਮਨ੍ਤੋ ਮਹੌਜਸਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਦਵਾਜ ਤੇ ਗੌਤਮ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੁੱਖ ਅੰਗੀਰਸ, ਜੋ ਤੇਜੀਲੇ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਸੁਰੂਪਾ ਚੈਵ ਮਾਰੀਚੀ ਕਾਰ੍ਦ੍ਦਮੀ ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਪਥ੍ਯਾ ਚ ਮਾਨਵੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤਿਸ੍ਰੋ ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਣਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਸੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ, ਜੋ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ; ਕਾਰਦਮੀ ਤੇ ਸਵਰਾਟ; ਤੇ ਪਥ੍ਯਾ, ਜੋ ਮਨੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਥਰਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਗੀਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਥਰ੍ਵਣਸ੍ਤੁ ਦਾਯਾਦਾਸ੍ਤਾਸੁ ਜਾਤਾਃ ਕੁਲੋਦ੍ਵਹਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਤਾ ਚੈਵ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਘਰਾਣੇ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਗੌਤਮਃ ਸੁषੁਵੇ ਸ੍ਵਰਾਟ੍। ਅਵਨ੍ਧ੍ਯਂ ਵਾਮਦੇਵਞ੍ਚ ਉਤਥ੍ਯਮੁਸ਼ਿਜਨ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸਵਰਾਟ ਤੋਂ ਗੌਤਮ। ਵਾਮਦੇਵ, ਉਤਥਯ ਤੇ ਉਸ਼ਿਜ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਏ।

ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਾਯਾਂ ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਨਸਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾਯਸ੍ਯਃ ਸ਼ਰਦ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਤਥ੍ਯਜਃ ।। ੪.

ਧਿਸ਼ਣੁ ਪਥ੍ਯਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੰਵਰਤ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ। ਵਿਚਿੱਤ ਤੇ ਆਯਸ੍ਯ ਵੀ, ਤੇ ਉਤਥਯ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਅਸ਼ਿਜੋ ਦੀਰ੍ਘਤਮਾ ਬृਹਦੁਤ੍ਥੋ ਵਾਮਦੇਵਜਃ। ਧਿष੍ਣੁਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਧਨ੍ਵਾਨ ऋषਭਸ਼੍ਚ ਸੁਧਨ੍ਵਨਃ।।੪.੧੦੨ ਰਥਕਾਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੇਵਾ ऋषਯੋ ਯੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸੁਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੪.

ਅਸ਼ਿਜ, ਦੀਰਘਤਮਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦੁਥ, ਜੋ ਵਾਮਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਧਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧਨਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ਭ, ਸੁਧਨਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਰਥਕਾਰ, ਜੋ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਦਵਾਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।

ਅਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤੁ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤੋ ਦੇਵਾਨਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਵੀਯਾਂਸੋ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਹੁਣ ਅੰਗਿਰਸ, ਸੰਵਰਤ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਔਰਸਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸੁਰੂਪਾਯਾਂ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਔਦਾਰ੍ਯਾਯੁਰ੍ਦਨੁਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਦਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਹਵਿष੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਹਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਤੁਃ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦਸ਼ ।। ੪.

ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰੂਪਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਔਰਸ ਅੰਗਿਰਸ ਕਹਾਏ। ਉਹ ਹਨ: ਔਦਾਰਯ, ਆਯੁ, ਧਨੁਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਦਰਭ, ਪ੍ਰਾਣ, ਹਵਿਸਮਾਨ, ਹਵਿਸ਼ਣੁ, ਕਰਤੁ ਤੇ ਸਤ੍ਯ—ਇਹ ਦਸ ਹਨ।