ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰ ਪਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗੁਣੋਦ੍ਭਵਾਃ। ਅਨਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਤਪਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਭੁਵਿ ।। ੪.

ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ।

ਸਰ੍ਵੇ ਹਿ ਵਯਮੇਤੇ ਚ ਤਵੈਵ ਪ੍ਰਸਵਃ ਪ੍ਰਭੋ। ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚਰਾਚਰਾਃ ।। ੪.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।

ਮਰੀਚਿਮਾਦਿਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਅਪਤ੍ਯਾਨੀਹ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤੇऽਪਤ੍ਯਙ੍ਕਾਮਯਾਮਹੇ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਜ੍ਞੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਏਤਦ੍ਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਕਾਲਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ।। ੪.

ਉਸ ਯੱਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ।

ਨ ਚ ਤੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਾਪਯੇਯੁਰਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਯੁਗਾਦਿਨਿਧਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਪਯੇਯੁਰਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪.

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਸਾਈਆਂ; ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜੀਵ ਵਸਾਏ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲੋਕਗੁਰੁਃ ਪਰਮਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਏਵਂ ਦੇਵਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਭਵਤਾਂ ਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਪੁਨਰੇਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹਨ।'

ਤੇषਾਂ ਭृਘੋਃ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਵਂਸ਼ਂ ਪੂਰ੍ਵਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।

ਭਾਰ੍ਯਾ ਭृਗੋਰਪ੍ਰਤਿਮੇ ਉਤ੍ਤਮੇऽਭਿਜਨੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਕਨ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਨਾਮ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਪੁਲੋਮ੍ਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੌਲੋਮੀ ਦੁਹਿਤਾ ਵਰ ਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਤੇ ਸੁਭਾਗਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਪੌਲੋਮੀ, ਜੋ ਪੁਲੋਮਨ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਸੀ।

ਭृਗੋਸ੍ਤ੍ਵਜਨਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਕਾਵ੍ਯਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਮ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਾਣਾਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਙ੍ਕਵਿਸੁਤਂ ਗ੍ਰਹਮ੍ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ, ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਹੈ।

ਸ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼੍ਚੋਸ਼ਨਾ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਕਾਵ੍ਯੋऽਪਿ ਨਾਮਤਃ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਸੋਮਪਾਨਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ। ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਙ੍ਗੀ ਨਾਮ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਚਤੁਰਃ ਸੁਤਾਨ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ, ਉਸਨ੍ਹਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਮ ਰੂਪ ਕਵੀ ਵੀ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਮਨੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਧੀ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇਣ ਤੇਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਚਾਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ। ਤਸ੍ਯਾਮੇਵ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣ ਗਿਆ; ਤੇ ਉਸੇ ਅੰਗੀ ਤੋਂ, ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਰੂਤ੍ਰੀ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਸ਼ਣ੍ਡਾਮਰ੍ਕੌ ਚ ਤਾਵੁਭੌ। ਤੇ ਤਦਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਲ੍ਪਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ।। ੪.

ਤਵਸ਼ਟਰ ਤੇ ਵਰੂਤਰੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਤੇ ਸ਼ੰਡ ਤੇ ਮਰਕ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

ਰਞ੍ਜਨਃ ਪृਥੁਰਸ਼੍ਮਿਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਬृਹਦ੍ਗਿਰਾਃ। ਵਰੂਤ੍ਰਿਣਃ ਸੁਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਸੁਰਯਾਜਕਾਃ ।। ੪.

ਰੰਜਨ, ਪ੍ਰਿਥੂ, ਅਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਿਹਦਗੀਰ—ਇਹ ਵਰੂਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਇਜ੍ਯਾਧਰ੍ਮਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਮਨੁਮੇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਯੋਜਯਨ੍। ਨਿਰਸ੍ਯਮਾਨਂ ਵੈ ਧਰ੍ਮਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਨੁਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੪.

ਕੁਰਿਤ ਯੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੂ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜੋੜਿਆ; ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਏਤੈਰੇਵ ਤੁ ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਾਜਨਮ੍। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਦਪਾਕ੍ਰਮਨ੍ ।। ੪.

'ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਯੱਗ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ,' ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਿਰੋਭੂਤੇषੁ ਤੇष੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਰ੍ਮਪਤ੍ਨੀਞ੍ਚ ਚੇਤਨਾਮ੍। ਗ੍ਰਹੇਣ ਮੋਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਤਃ ਸੋऽਨੁਸਸਾਰ ਤਾਮ੍ ।। ੪.

ਜਦ ਉਹ ਲੁਕ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕੈਦ ਤੋਂ ਛੁਡਾਇਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।

ਤਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਯਤਮਾਨਾਨ੍ ਯਤੀਂਸ੍ਤੁ ਤਾਨ੍ । ਤਤ੍ਰਾਗਤਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁष੍ਟਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਹਨ੍ਯਤੁ। ਸੁष੍ਵਾਪ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਤਃ ।। ੪.

ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਯਤੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਉਥੇ ਆਏ, ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵੇਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਾਵृਕੈਃ ਸਹ। ਸ਼ੀਰ੍षਾਣਿ ਨ੍ਯਪਤਂਸ੍ਤਾਨਿ ਖਰ੍ਜੂਰਾਣ੍ਯਭਵਂਸ੍ਤਤਃ ।। ੪.

ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਲਾ-ਭੇਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਆਏ।

ਏਵਂ ਵਰੂਤ੍ਰਿਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਨਿਹਤਾਃ ਪੁਰਾ। ਯਜਨ੍ਯਾਂ ਦੇਵਯਾਨੀ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਦੁਹਿਤਾऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਰੂਤਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਯੱਗ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਦੇਵਯਾਨੀ ਸ਼ੁਕਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵष੍ਟੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭਵਨ੍ਮਹਾਨ੍। ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਨੁਜਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਯਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੀ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯਮ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ।

ਭृਗੋਸ੍ਤੁ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਮਜਾਃ। ਦੇਵ੍ਯਾਂ ਤਾਨ੍ਸੁषੁਵੇ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਭਰਗੁ ਤੋਂ ਭਰਗੁ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹੇ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਜਣੇ, ਤੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵੀ ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭੁਵਨੋ ਭਾਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਯਤਸ੍ਤਥਾ। ਕ੍ਰਤੁਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾ ਚ ਵ੍ਯਜਯੋ ਵ੍ਯਸ਼੍ਰੁषਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਪ੍ਰਸਵ ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋऽਧਿਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

ਭੁਵਨ, ਭਾਵਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਕ੍ਰਤੁ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮੂਰਧਾ, ਵਯਜਯ, ਵਯਸ਼ਰੁ, ਪ੍ਰਸਵ ਤੇ ਅਜ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਭृਗਵੋ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਃ । ਪੌਲੋਮ੍ਯਜਨਯਤ੍ਪੁਤ੍ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਵਸ਼ਿਨਂ ਵਿਭੁਮ੍ ।। ੪.

ਇਹ ਭਰਗੁ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

ਵ੍ਯਾਧਿਤਃ ਸੋऽष੍ਟਮੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭਕ੍ਰੂਰੇਣ ਕਰ੍ਮਣਾ। ਚ੍ਯਵਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਾਸੋऽਥ ਚੇਤਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਕ੍ਰੋਧਾਦਧ੍ਵਾਨਂ ਪੁਰੁषਾਦਜਃ ।। ੪.

ਅਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਖ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚ੍ਯਵਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਚੇਤਨ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤੋਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਅਧ੍ਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਜਨਯਾਮਾਸ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਸੁਕਨ੍ਯਾਯਾਞ੍ਚ ਭਾਰ੍ਗਵਃ। ਆਤ੍ਮਵਾਨਂ ਦਧੀਚਞ੍ਚ ਤਾਵੁਭੌ ਸਾਧੁਸਂਮਤੌ ।। ੪.

ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਆਤਮਵਾਨ ਤੇ ਦਧੀਚ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਾਰਸ੍ਵਤਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਦਧੀਚਾਚ੍ਚੋਪਪਦ੍ਯਤੇ। ਰੁਚੀ ਪਤ੍ਨੀ ਮਹਾਭਾਗਾ ਆਤ੍ਮਵਾਨਸ੍ਯ ਨਾਹੁषੀ ।। ੪.

ਦਧੀਚ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰਸਵਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਆਤਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਨਾਹੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੀ, ਰੁਚੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਊਰ੍ਵੋऋषਿਰ੍ਜਜ੍ਞੇ ਊਰੂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਔਰ੍ਵਸ਼੍ਚਾਸੀਦृਚੀਕਸ੍ਤੁ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸਦृਸ਼ਪ੍ਰਭਃ ।। ੪.

ਉਸ ਤੋਂ ਉਰਵਾ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ران ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਔਰਵ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਸੀ।

ਜਮਦਗ੍ਨਿऋਚੀਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਭृਗੋਸ਼੍ਚ ਰੁਚਿਪਰ੍ਯਾਯੇ ਰੌਦ੍ਰਵੈष੍ਣਵਯੋਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਰਚੀਕ ਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਭਰਗੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਰੁਚੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੋਏ।

ਜਮਨਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ। ਰੇਣੁਕਾ ਜਮਦਗ੍ਨੇਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਰਤੁਲ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਯਂ ਰਾਮਂ ਸੁषੁਵੇऽਮਿਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੪.

ਅਗਨਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਮਦਗਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਖੱਤਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਣਿਆ।