ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰਂ ਵਰ੍ਤਯਤ੍ਯੇਕੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਮਨੋਮਯਮ੍। ਮਨੁष੍ਯੇ ਸ ਕਥਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਚਕ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ-ਰੂਪੀ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਚੱਕਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰੀ?

ਗੋਪਾਯਨਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਜਗਤਾਂ ਸਾਰ੍ਵ੍ਵਲੌਕਿਕਮ੍। ਸ ਕਥਂ ਗਾਂ ਗਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗੋਪਮਨ੍ਵਕਰੋਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਪ੍ਰਭੂ, ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ ਤੇ ਗਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋ ਦਦਾਰ ਚਕਾਰ ਹ। ਸ਼੍ਰੀਗਰ੍ਭਃ ਸ ਕਥਂ ਗਰ੍ਭੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਭੂਚਰਯਾ ਧृਤਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਧਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?

ਯੇਨ ਲੋਕਾਨ੍ ਕ੍ਰਮੈਰ੍ਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਪ੍ਸਯਾ। ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਜਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਾਹ ਬਣਾਏ—ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਏ।

ਯੋऽਨ੍ਤਕਾਲੇ ਜਗਤ੍ਪੀਤ੍ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੋਯਮਯਂ ਵਪੁਃ। ਲੋਕਮੇਕਾਰ੍ਣਵਂ ਚਕ੍ਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਾ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੀ ਗਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਰਾਹੀਂ।

ਯਃ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁਰਾਣਾਤ੍ਮਾ ਵਾਰਾਹਂ ਵਪੁਰਾਸ੍ਥਿਤਃ। ਦਦੌ ਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਸੁਮਤੀਂ ਸੁਰਾਣਾਂ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਯੇਨ ਸੈਂਹਂ ਵਪੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਧਾਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਯਤ੍ਪੁਨਃ। ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਦੈਤ੍ਯੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ੍ਯੋ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਰ੍ਹਤਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਦੈਤ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

ਯਃ ਪੁਰਾ ਹ੍ਯਨਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਔਰ੍ਵ੍ਵਃ ਸਂਵਰ੍ਤ੍ਤਕੋ ਵਿਭੁਃ। ਪਾਤਾਲਸ੍ਥੋऽਰ੍ਣਵਗਤਃ ਪਪੌ ਤੋਯਮਯਂ ਹਵਿਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵ ਨਾਮੀ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਸੰਵਰਤਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਪੀ ਗਇਆ।

ਸਹਸ੍ਰਚਰਣਂ ਦੇਵਂ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਰਸਂ ਦੇਵਂ ਯਮਾਹੁਰ੍ਵੈ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ।। ੩੫.

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਨਾਭ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਯਸ੍ਯ ਪੈਤਾਮਹਂ ਗृਹਮ੍। ਏਕਾਰ੍ਣਵਗਤੇ ਲੋਕੇ ਤਤ੍ਪਙ੍ਕਜਮਪਙ੍ਕਜਮ੍ ।। ੩੫.

ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਮਲ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਯੇਨ ਤੇ ਨਿਹਤਾ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਤਾਰਕਾਮਯੇ। ਸਰ੍ਵ੍ਵਦੇਵਮਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਯੁਧਧਰਂ ਵਪੁਃ ।। ੩੫.

ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰਕਾਮਯ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਗਰੁਡਸ੍ਥੇਨ ਚੋਤ੍ਸਿਕ੍ਤਃ ਕਾਲਨੇਮਿਰ੍ਨਿਪਾਤਿਤਃ। ਉਤ੍ਤਰਾਂਸ਼ੇ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ੍ਯਾਮृਤੋਦਧੇਃ। ਯਃ ਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਯੋਗਮਾਸ੍ਥਾਯ ਤਿਮਿਰਂ ਮਹਤ੍ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਲਨੇਮਿ ਨੂੰ ਡੁੱਬਾ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪੁਰਾਣੀ ਗਰ੍ਭਮਧਤ੍ਤ ਦਿਵ੍ਯਂ ਤਪਃਪ੍ਰਕਰ੍षਾਦਦਿਤਿਃ ਪੁਰਾ ਯਮ੍। ਸ਼ਕ੍ਰਞ੍ਚ ਯੋ ਦੈਤ੍ਯਗਣਾਵਰੁਦ੍ਧਂ ਗਰ੍ਭਾਵਮਾਨੇਨ ਭृਸ਼ਂ ਚਕਾਰ ।। ੩੫.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਿਤੀ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਾਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਯਦਾਨਿਲੋ ਲੋਕਪਦਾਨਿ ਹृਤ੍ਵਾ ਚਕਾਰ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ ਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ । ਕृਤ੍ਵਾਦਿਦੇਵਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ੍ਯ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਰੇਸ਼ਂ ਪੁਰੁਹੂਤਮੇਵ ।। ੩੫.

ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਨੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਪੁਰੁਹੂਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।

ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਅਨ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯ੍ਯੇਣ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਾ। ਅਗ੍ਨਿਮਾਹਵਨੀਯਞ੍ਚ ਵੇਦਿਞ੍ਚੈਵ ਕੁਸ਼ਸ੍ਰਵਮ੍ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ, ਅਨੁਆਹਾਰ ਦਾ ਕਰਮ, ਆਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਵੇਦੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣੀਯਂ ਸ੍ਰੁਵਞ੍ਚੈਵ ਅਵਭृਥਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਥ ਤ੍ਰੀਨਿਹ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਹਵ੍ਯਭਾਗ ਪ੍ਰਦਾਨ੍ਮਖੇ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਛਿੜਕਣ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਚਮਚ, ਅਵਭ੍ਰਥ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ।

ਹਵ੍ਯਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਕਵ੍ਯਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਤॄਨਪਿ। ਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਯਜ੍ਞਵਿਧਿਨਾ ਯੋ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਾਵ੍ਯ ਭੋਗ, ਭੋਗ ਲਈ ਯਜਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਮ ਬੰਨ੍ਹੇ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨ ਹੈ ਤੇ ਯਜਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।

ਯੂਪਾਨ੍ ਸਮਿਤ੍ਸ੍ਰੁਵਂ ਸੋਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਿਧੀਨਪਿ। ਯਜ੍ਞਿਯਾਨਿ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯਜ੍ਞੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨਲਾਨ੍ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਯੂਪ, ਸਮਿੱਧਾਂ, ਚਮਚ, ਸੋਮ, ਸੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ, ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ, ਯਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਸਦਸ੍ਯਾਨ੍ ਯਜਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨ੍ ਕ੍ਰਤੂਤ੍ਤਮਾਨ੍। ਵਿਬਭ੍ਰਾਜ ਪੁਰਾ ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਰਮੇष੍ਠ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਾ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਬ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਡਤ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਬਣਾਏ।

ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਂ ਯਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰੀਲ੍ਲੋਁਕਾਨ੍ ਹਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਕ੍ਸ਼ਣਾ ਨਿਮੇषਾਃ ਕਾष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਕਲਾਸ੍ਤ੍ਰੈਕਾਲਮੇਵ ਚ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਲ, ਨਿਮੇਸ਼, ਕਾਠਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾਸ੍ਤਿਥਯੋ ਮਾਸਾ ਦਿਨਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ਤਥਾ। ऋਤਵਃ ਕਾਲਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਨ੍ਤਥਾ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੂਰਤ, ਤਿਥੀਆਂ, ਮਹੀਨੇ, ਦਿਨ, ਸਾਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਬਣਾਈ।

ਆਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯੁਪਚਯਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰੂਪਸੌष੍ਠਵਮ੍। ਮੇਧਾ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਚ ਪਾਰਣਮ੍ ।। ੩੫.

ਉਸ ਨੇ ਉਮਰ, ਖੇਤ, ਵਾਧਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਅਕਲ, ਦੌਲਤ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਬਣਾਈ।

ਤ੍ਰਯੋ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਂ ਪਾਵਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਤ੍ਰੈਕਾਲ੍ਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਃ ।। ੩੫.

ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਕਰਮ, ਤਿੰਨ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਏ।

ਸृष੍ਟਾ ਲੋਕਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਾ। ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਗਣਾਃ ਸृष੍ਟਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਗਣਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੩੫.

ਜਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਣੇ, ਉਹ ਆਪ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹੈ।

ਨृਣਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣ ਯੋਗੇਨ ਰਮਤੇ ਚ ਯਃ । ਗਤਾਗਤਾਨਾਂ ਯੋ ਨੇਤਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਵਿਧੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਅਗੂਆ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯੋ ਗਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮਗਤਿਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮ੍ਮਣਾਮ੍। ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੩੫.

ਉਹ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਾ ਚਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮਸਂਸ਼੍ਰਯਃ। ਦਿਗਨ੍ਤਰਂ ਨਭੋ ਭੂਮਿਰਾਪੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਭਾਵਸੁਃ ।। ੩੫.

ਉਹ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।

ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯ੍ਯਦ੍ਵਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਯੁਗੇਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਚਰਃ। ਯਃ ਪਰਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਦੇਵੋ ਯਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਪਃ ।। ੩੫.

ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਵੇਂ ਚਾਨਣ ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹੈ।

ਯਃ ਪਰਨ੍ਤਪਸਃ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਯਃ ਪਰਮ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਆਦਿਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਤੁ ਯੋ ਦੇਵੋ ਯਸ਼੍ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕੋ ਵਿਭੁਃ ।। ੩੫.

ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਹੈ।