ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੇਸ਼ੈਰ੍ਲਮ੍ਬੈਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਪੁਲਹਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵਸੁਮਧ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਸੁਮਾਨ੍ ਵਸੁਧਾਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੪.

ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਲਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁਲਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵਸੁਮਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਸਿष੍ਠ ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਾਨਸਾਃ षਣ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਕਰਾਸ੍ਤੈਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧਾਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰੇ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਏਤੈਰੇਵ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ऋषਿਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਾ ਭਾਰ੍ਗਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸੋऽਪਰੇ। ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪੌਲਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਸਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਆਤ੍ਰੇਯਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ, ਭਰਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੌਲਸਤ, ਪੌਲਹ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਏਤੇ ਸਮਾਸਤਸ੍ਤਾਤ ਪੁਰੈਵ ਤੁ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਅਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਦਭੁਤ, ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਯਮੋ ਦੇਵੋ ਯਮੈਰ੍ਵਿਹਿਤਕਲ੍ਮषਾਃ। ਅਪਰੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਸ੍ਤਾਞ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ ।। ੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।

ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਃ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸ਼ੇषੋ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਵਾਸ੍ਤਥਾ। ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ।। ੪.

ਕਰਦਮ, ਕਸ਼ਯਪ, ਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ, ਸੁਸ਼ਰੁਵ, ਬਹੁਪੁਤਰ, ਕੁਮਾਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਰਵਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਪ੍ਰਚੇਤਸੋऽਰਿष੍ਟਨੇਮਿਰ੍ਬਹੁਲਸ੍ਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋऽਨ੍ਯੇऽਪਿ ਬਹਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ।। ੪.

ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਬਹੁਲਸਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।

ਕੁਸ਼ੋਚ੍ਚਯਾ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਪਰਮਰ੍षਯਃ। ਮਨੋਜਵਾਃ ਸਰ੍ਵਗਤਾਃ ਸਾਰ੍ਵਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਤੇऽਭਵਨ੍ ।। ੪.

ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਲਖਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ।

ਜਾਤਾ ਭਸ੍ਮਵ੍ਯਪੋਹਿਨ੍ਯਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਗਣਸਮ੍ਮਤਾਃ। ਵੈਖਾਨਸਾ ਮੁਨਿਗਣਾਸ੍ਤਪਃਸ਼੍ਰੁਤਪਰਾਯਣਾਃ ।। ੪.

ਭਸਮ, ਜੋ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਖਾਨਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੋਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਪ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਵਸ਼੍ਵਿਨੌ ਰੂਪਸਮ੍ਮਿਤੌ। ਵਿਦੁਰ੍ਜਨ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਜਸੋ ਵਿਮਲਾ ਨੇਤ੍ਰਸਮ੍ਭਵਾਃ ੪.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਦਾਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ऋषਯੋ ਰੋਮਕੂਪੇਭ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਮਲੋਦ੍ਭਵਾਃ ।। ੪.

ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਲਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਉਪਜੇ।

ਦਾਰੁਣਾ ਹਿ ਰੁਤੇ ਮਾਸਾ ਨਿਰ੍ਯਾਸਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸਨ੍ਧਯਃ। ਵਤ੍ਸਰਾ ਯੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤ੍ਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ ।। ੪.

ਮਹੀਨੇ ਸਖਤ ਹਨ, ਪੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਹਨ; ਸਾਲ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਉਹ ਕਠੋਰ ਜੋਤ ਹੈ।

ਰੌਦ੍ਰਂ ਲੋਹਿਤਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਕਨਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਤਨ੍ਮੈਤ੍ਰਮਿਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਧੂਮਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੪.

ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਧੂੰਆਂ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯੇऽਰ੍ਚ੍ਚਿषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ। ਅਙ੍ਗਾਰੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜ੍ਯੋਤਿषੋ ਦਿਵ੍ਯਮਾਨੁषਾਃ ।। ੪.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਅੰਗਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦਿਵਿ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੋਤਾਂ ਉਪਜੀਆਂ।

ਆਦਿਮਾਨਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੁਦ੍ਭਵਃ। ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਮਿਤ੍ਯਾਹੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਨ੍ਯਾਮੁਦਾਹਰਨ੍ ।। ੪.

ਮਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰਗੁਰੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਃ ਸਂਪ੍ਰਸੀਦਤਿ। ਇਮੇ ਵੈ ਜਨਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ।। ੪.

ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਤੈਂਤੀਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ।

ਸ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਪਿ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ। ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਿਮਾਁਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਧਾਰਯੇਯੁਰਿਮਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੪.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਤਪਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਲੋਕ ਤੇ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਯਾਮਾਸ ਤਵ ਤੇਜੋਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍। ਦੇਵੇषੁ ਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਂਸਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੪.

ਉਸ ਨੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਤੇਰੀ ਜੋਤ ਵਧਾਈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ।

ਵੇਦਮਨ੍ਤ੍ਰ ਪਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗੁਣੋਦ੍ਭਵਾਃ। ਅਨਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਞ੍ਚ ਤਪਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਭੁਵਿ ।। ੪.

ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ।

ਸਰ੍ਵੇ ਹਿ ਵਯਮੇਤੇ ਚ ਤਵੈਵ ਪ੍ਰਸਵਃ ਪ੍ਰਭੋ। ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚਰਾਚਰਾਃ ।। ੪.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਡਿੱਗ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।

ਮਰੀਚਿਮਾਦਿਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਅਪਤ੍ਯਾਨੀਹ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤੇऽਪਤ੍ਯਙ੍ਕਾਮਯਾਮਹੇ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਜ੍ਞੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ऋषਿਭਿਃ ਸਹ। ਏਤਦ੍ਵਂਸ਼ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਸ੍ਥਾਨਕਾਲਾਭਿਮਾਨਿਨਃ ।। ੪.

ਉਸ ਯੱਗ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ।

ਨ ਚ ਤੇਨੈਵ ਰੂਪੇਣ ਸ੍ਥਾਪਯੇਯੁਰਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਯੁਗਾਦਿਨਿਧਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਾਪਯੇਯੁਰਿਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੪.

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵਸਾਈਆਂ; ਯੁੱਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜੀਵ ਵਸਾਏ।

ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲੋਕਗੁਰੁਃ ਪਰਮਿਤ੍ਯਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਏਵਂ ਦੇਵਾ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਭਵਤਾਂ ਵਂਸ਼ਸਮ੍ਭੂਤਾਃ ਪੁਨਰੇਤੇ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮੇ ਹਨ।'

ਤੇषਾਂ ਭृਘੋਃ ਕੀਰ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਵਂਸ਼ਂ ਪੂਰ੍ਵਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੪.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।

ਭਾਰ੍ਯਾ ਭृਗੋਰਪ੍ਰਤਿਮੇ ਉਤ੍ਤਮੇऽਭਿਜਨੇ ਸ਼ੁਭੇ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੋਃ ਕਨ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਨਾਮ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਪੁਲੋਮ੍ਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪੌਲੋਮੀ ਦੁਹਿਤਾ ਵਰ ਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਤੇ ਸੁਭਾਗਣੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਧੀ ਸੀ, ਤੇ ਪੌਲੋਮੀ, ਜੋ ਪੁਲੋਮਨ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਸੀ।

ਭृਗੋਸ੍ਤ੍ਵਜਨਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾ ਕਾਵ੍ਯਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਮ੍। ਦੇਵਾਸੁਰਾਣਾਮਾਚਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਙ੍ਕਵਿਸੁਤਂ ਗ੍ਰਹਮ੍ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੂ ਤੋਂ, ਉਸ ਦਿਵਿਆ ਨੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਹੈ।