ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਮਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗੇਯਪੁਰਃਸਰਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਮ੍ਭृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਸਾਮਵੇਦ, ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਆਦਿ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਸ੍ਤਥਾ ਘੋਰੈਃ ਕृਤ੍ਯਾਵਿਧਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰੀਰਸ਼ਿਰੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ, ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਅਥਰਵਾਂਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰਾਃ ਸ੍ਤੋਭਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਸ੍ਵਰਭਕ੍ਤਯਃ। ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵषਟ੍‌ਕਾਰੋ ਨਿਗ੍ਰਹਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਵਪਿ ।। ੪.

ਲਕਸ਼ਣ, ਸੁਰ, ਸਤੋਭ ਅੱਖਰ, ਨਿਰੁਕਤ ਤੇ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੇ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।

ਦੀਪ੍ਤਾ ਦੀਪ੍ਤਿਰਿਲਾਦੇਵੀ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਾਤਰ ਏਵ ਚ ।। ੪.

ਚਮਕਦੀ ਇਲਾ ਦੇਵੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵ ਕੁੜੀਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਆਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵੈਤੇ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਜਤੋ ਮੁਖੇ। ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਾ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਭृਤਃ ।। ੪.

ਇਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਬਣ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਤੁ ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੇਤਃ ਸਮਪਤਦ੍ਭੁਵਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਚ੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪.

ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਹਾਵ ਸ੍ਰੁਗ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੁਵੇਣ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ। ਆਜ੍ਯਵਜ੍ਜੁਹੁਵਾਞ੍ਜਕ੍ਰੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਚ੍ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੪.

ਉਹ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚਮਚ ਤੇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾਮਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਵਾਕ੍ ਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਲੋਕੇषੁ ਤੈਜਸਮ੍। ਤਮਸਾਭਾਵਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਰਜਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਸ ਯਜਨ ਵਿਚੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਤੱਤ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਸਤਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸਗੁਣਾਤ੍ਤੇਜਸੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ੇ ਤਮਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਤਮਸਸ੍ਤੇਜਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੪.

ਉਹ ਜੋਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋਤ ਦਾ ਤੱਤ ਸੀ।

ਯਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਜਾਯਨ੍ਤ ਕਾਲੇ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਃ। ਆਜ੍ਯਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮੁਪਾਦਾਯ ਸ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਹੁਤਵਾਂਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਘਿਉ ਵਾਲੀ ਪਤਿਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਹੁਤੇऽਥ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੋ ਵਪੁषਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਪ੍ਰਸਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹੁਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਸਕृਚ੍ਛੁਕ੍ਰੇ ਜ੍ਵਾਲਾਯਾ ਨਿਃਸृਤਃ ਕਵਿਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜ੍ਵਾਲਾਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਃਸृਤਮ੍। ਭृਗੁਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਭृਗੁਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੌ ਤੋਂ ਕਵੀ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੌ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੈਂ', ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਥੋਦ੍ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਮਮੈष ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੋ। ਵਿਜਜ੍ਞੇऽਥ ਭृਗੁਰ੍ਦ੍ਦੇਵੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਤ੍ਵਯਮ੍ ।। ੪.

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦীক্ষਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।'

ਤਥੋਤਿ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਥਾ ਭृਗੁਮ੍। ਵਾਰੁਣਾ ਭृਗਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਪਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਸਵਯੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਰਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਙ੍ਗਾਰੇष੍ਵਪਤਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਅਙ੍ਗਾਰੇष੍ਵਙ੍ਗਿਰੋऽਙ੍ਗਾਨਿ ਸਂਹਿਤਾਨਿ ਤਤੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਗ ਜੁੜ ਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਸਮ੍ਭੂਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਰੇਤੋਧਾਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੇਵਾਹਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਮਮਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੪.

ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਬੀਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।'

ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਸੋऽਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਦਸਸ੍ਪਤਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਆਗ੍ਨੇਯਾ ਇਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।' ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਟ੍‌ਕृਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਾਰਿਣਾ। ਹੁਤੇ ਸਮਭਵਂਸ੍ਤਤ੍ਰ षਡ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਨੇ ਛੇ ਵਾਰੀ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਛੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਰੀਚਿਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਰੀਚਿਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ। ਕ੍ਰਤੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਕ੍ਰਤੁਃ ।। ੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚੀ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਤੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਅਹਂ ਤृਤੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰਿਃ ਸ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ। ਕੇਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼ਿਤੈਰ੍ਭੂਤਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੪.

'ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਹਾਂ'—ਇਹੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਅਤ੍ਰਿ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਨੁਕੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਲਸਤਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁਲਸਤਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੇਸ਼ੈਰ੍ਲਮ੍ਬੈਃ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਪੁਲਹਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਵਸੁਮਧ੍ਯਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਸੁਮਾਨ੍ ਵਸੁਧਾਸ਼੍ਰਯਃ ।। ੪.

ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਲਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁਲਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵਸੁਮਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਸਿष੍ਠ ਇਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਾਨਸਾਃ षਣ੍ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੪.

ਜੋ ਲੋਕ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਛੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਕਰਾਸ੍ਤੈਰਿਮਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਪ੍ਰਜਾਪਤਯ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪਠ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧਾਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਪਰੇ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਏਤੈਰੇਵ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਉਤ੍ਪਾਦਿਤਾ ऋषਿਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

ਮਾਰੀਚਾ ਭਾਰ੍ਗਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸੋऽਪਰੇ। ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪੌਲਹਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਸਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਆਤ੍ਰੇਯਾਸ਼੍ਚ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਮਰੀਚੀ, ਭਰਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੌਲਸਤ, ਪੌਲਹ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਏਤੇ ਸਮਾਸਤਸ੍ਤਾਤ ਪੁਰੈਵ ਤੁ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ। ਅਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।। ੪.

ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਦਭੁਤ, ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਯਮੋ ਦੇਵੋ ਯਮੈਰ੍ਵਿਹਿਤਕਲ੍ਮषਾਃ। ਅਪਰੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਤਯਸ੍ਤਾਞ੍ਛृਣੁਧ੍ਵਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਾਃ ।। ੪.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇਵਤਾ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।

ਕਰ੍ਦ੍ਦਮਃ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸ਼ੇषੋ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਵਾਸ੍ਤਥਾ। ਬਹੁਪੁਤ੍ਰਃ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ।। ੪.

ਕਰਦਮ, ਕਸ਼ਯਪ, ਸ਼ੇਸ਼, ਵਿਕ੍ਰਾਂਤ, ਸੁਸ਼ਰੁਵ, ਬਹੁਪੁਤਰ, ਕੁਮਾਰ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਰਵਾ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਪ੍ਰਚੇਤਸੋऽਰਿष੍ਟਨੇਮਿਰ੍ਬਹੁਲਸ੍ਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋऽਨ੍ਯੇऽਪਿ ਬਹਵਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ।। ੪.

ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ, ਬਹੁਲਸਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ।