ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਥਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਵੈ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਕਿਲ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਤ ਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ?

ਭਵਾਭਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ਸਂਵਿਦ੍ਧਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਪਃ। ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਜਨੇ ਲੋਕੇ ਸਕृਦਾਗਾਮਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੪.

ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ; ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ।

ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤੋऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਜਨਲੋਕੇ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਊਚੁਰੇਵ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਾਰੁਣੇ ਵਿਤਤੇ ਕ੍ਰਤੌ ।। ੪.

ਫਿਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਂ ਪ੍ਰਸੂਯਾਮਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੪.

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਪ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਤੇ ਭਵੇਨ ਤੁ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਹ ਜਨਲੋਕਾਦ੍ਦਿਵਂ ਗਤਾ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਨ ਲੋਕ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੁਹ੍ਵਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਗ੍ਨੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ऋषਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪.

ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

ਭृਗੁਰਙ੍ਗਿਰਾ ਮਰੀਚਿਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ। ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਮਰੀਚੀ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਨ।

ਤਥਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤੇ ਯਜ੍ਞੇ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਗਤਾਃ। ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵषਟ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੪.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਚ ਸਾਮਾਨਿ ਯਜੂਂषਿ ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ऋਗ੍ਵੇਦ ਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦਕ੍ਰਮਵਿਭੂषਿਤਃ ।। ੪.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵੀ, ਪਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯ ਓਙ੍ਕਾਰਵਦਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ। ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਸਂਪृਕ੍ਤਸੂਕ੍ਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਨ੍ ।। ੪.

ਯਜੁਰਵੇਦ, ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਸੂਕਤ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਗ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸਾਮਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗੇਯਪੁਰਃਸਰਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਮ੍ਭृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਸਾਮਵੇਦ, ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਆਦਿ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਸ੍ਤਥਾ ਘੋਰੈਃ ਕृਤ੍ਯਾਵਿਧਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰੀਰਸ਼ਿਰੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ, ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਅਥਰਵਾਂਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰਾਃ ਸ੍ਤੋਭਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਸ੍ਵਰਭਕ੍ਤਯਃ। ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵषਟ੍‌ਕਾਰੋ ਨਿਗ੍ਰਹਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਵਪਿ ।। ੪.

ਲਕਸ਼ਣ, ਸੁਰ, ਸਤੋਭ ਅੱਖਰ, ਨਿਰੁਕਤ ਤੇ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੇ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।

ਦੀਪ੍ਤਾ ਦੀਪ੍ਤਿਰਿਲਾਦੇਵੀ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਾਤਰ ਏਵ ਚ ।। ੪.

ਚਮਕਦੀ ਇਲਾ ਦੇਵੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵ ਕੁੜੀਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਆਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵੈਤੇ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਜਤੋ ਮੁਖੇ। ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਾ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਭृਤਃ ।। ੪.

ਇਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਬਣ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਤੁ ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੇਤਃ ਸਮਪਤਦ੍ਭੁਵਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਚ੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪.

ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਹਾਵ ਸ੍ਰੁਗ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੁਵੇਣ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ। ਆਜ੍ਯਵਜ੍ਜੁਹੁਵਾਞ੍ਜਕ੍ਰੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਚ੍ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੪.

ਉਹ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚਮਚ ਤੇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾਮਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਵਾਕ੍ ਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਲੋਕੇषੁ ਤੈਜਸਮ੍। ਤਮਸਾਭਾਵਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਰਜਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਸ ਯਜਨ ਵਿਚੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਤੱਤ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਸਤਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸਗੁਣਾਤ੍ਤੇਜਸੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ੇ ਤਮਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਤਮਸਸ੍ਤੇਜਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੪.

ਉਹ ਜੋਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋਤ ਦਾ ਤੱਤ ਸੀ।

ਯਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਜਾਯਨ੍ਤ ਕਾਲੇ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਃ। ਆਜ੍ਯਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਮੁਪਾਦਾਯ ਸ੍ਵਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਹੁਤਵਾਂਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਘਿਉ ਵਾਲੀ ਪਤਿਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਹੁਤੇऽਥ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਜ੍ਵਲਨ੍ਤੋ ਵਪੁषਾ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵੈ ਪ੍ਰਸਵੈਰ੍ਗੁਣੈਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹੁਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਸਕृਚ੍ਛੁਕ੍ਰੇ ਜ੍ਵਾਲਾਯਾ ਨਿਃਸृਤਃ ਕਵਿਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜ੍ਵਾਲਾਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਃਸृਤਮ੍। ਭृਗੁਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਭृਗੁਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੌ ਤੋਂ ਕਵੀ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੌ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੈਂ', ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਥੋਦ੍ਭੂਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਮਮੈष ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਸ੍ਯ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੋ। ਵਿਜਜ੍ਞੇऽਥ ਭृਗੁਰ੍ਦ੍ਦੇਵੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਵਤ੍ਵਯਮ੍ ।। ੪.

ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਦীক্ষਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।'

ਤਥੋਤਿ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਮਹਾਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਯਾਮਾਸ ਮਹਾਦੇਵਸ੍ਤਥਾ ਭृਗੁਮ੍। ਵਾਰੁਣਾ ਭृਗਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਦਪਤ੍ਯਞ੍ਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੪.

ਸਵਯੰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਰਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਙ੍ਗਾਰੇष੍ਵਪਤਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਅਙ੍ਗਾਰੇष੍ਵਙ੍ਗਿਰੋऽਙ੍ਗਾਨਿ ਸਂਹਿਤਾਨਿ ਤਤੋऽਙ੍ਗਿਰਾਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਬੀਜ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ। ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੰਗ ਜੁੜ ਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਸਮ੍ਭੂਤਿਂ ਤਸ੍ਯ ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਰੇਤੋਧਾਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੇਵਾਹਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਮਮਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੪.

ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਹ ਬੀਜ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ।'

ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਸੋऽਪ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਦਸਸ੍ਪਤਿਃ। ਤਸ੍ਮਾਦਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਆਗ੍ਨੇਯਾ ਇਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਖਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।' ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਟ੍‌ਕृਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਲੋਕਕਾਰਿਣਾ। ਹੁਤੇ ਸਮਭਵਂਸ੍ਤਤ੍ਰ षਡ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਨੇ ਛੇ ਵਾਰੀ ਬੀਜ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਛੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮਰੀਚਿਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਰੀਚਿਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ। ਕ੍ਰਤੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵੈ ਕ੍ਰਤੁਃ ।। ੪.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰੀਚੀ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਤੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।