ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਤृਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭੂਤਗਣੈਸ੍ਤਥਾ। ਮਾਨੁषੈਃ ਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਸ੍ਥਾਵਰੈਃ ਸਹ ।। ੪.

ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ; ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ।

ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਂ ਭਵਿष੍ਯਾਨ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ।। ੪.

ਮਨੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਈ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।

ਆਦ੍ਯੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਸਨ੍ ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੪.

ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ; ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ; ਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ऋषੀਣਾਞ੍ਚ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾਮ੍। ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪.

ਦਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

ਭੂਯਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ੍ਤੇ ਚ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੪.

ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ; ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।

ਪ੍ਰਜਾਸਨ੍ਤਾਨਕृਦ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ। ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਯੋਗਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪.

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯੇषਾਮਨ੍ਵਯਸਮ੍ਭੂਤੈਰ੍ਲੋਕੋऽਯਂ ਸਚਰਾਚਰਃ। ਪੁਨਃ ਸ ਪੂਰਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਗ੍ਰਹ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਿਤਃ ।। ੪.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਮੁੜ ਭਰ ਗਈ, ਰਚਨਾ ਫੇਰ ਤਾਰੇਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਈ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਂਸ਼ਯੋऽਭਵਤ੍ । ਤਤਸ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ਯਾਵਿष੍ਟਾਃ ਸੂਤਂ ਸਂਸ਼ਯਨਿਸ਼੍ਚਯੇ। ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਥਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਨੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ। ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੂਤ ਪੌਰਾਣਿਕਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪.

ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਤੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਗਏ? ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।

ਕਥਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਵੈ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਕਿਲ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਤ ਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ?

ਭਵਾਭਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ਸਂਵਿਦ੍ਧਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਪਃ। ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਜਨੇ ਲੋਕੇ ਸਕृਦਾਗਾਮਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੪.

ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ; ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ।

ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤੋऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਜਨਲੋਕੇ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਊਚੁਰੇਵ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਾਰੁਣੇ ਵਿਤਤੇ ਕ੍ਰਤੌ ।। ੪.

ਫਿਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਂ ਪ੍ਰਸੂਯਾਮਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੪.

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਪ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਤੇ ਭਵੇਨ ਤੁ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਹ ਜਨਲੋਕਾਦ੍ਦਿਵਂ ਗਤਾ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਨ ਲੋਕ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੁਹ੍ਵਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਗ੍ਨੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ऋषਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪.

ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

ਭृਗੁਰਙ੍ਗਿਰਾ ਮਰੀਚਿਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ। ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਮਰੀਚੀ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਨ।

ਤਥਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤੇ ਯਜ੍ਞੇ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਗਤਾਃ। ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵषਟ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੪.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਚ ਸਾਮਾਨਿ ਯਜੂਂषਿ ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ऋਗ੍ਵੇਦ ਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦਕ੍ਰਮਵਿਭੂषਿਤਃ ।। ੪.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵੀ, ਪਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯ ਓਙ੍ਕਾਰਵਦਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ। ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਸਂਪृਕ੍ਤਸੂਕ੍ਤਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਨ੍ ।। ੪.

ਯਜੁਰਵੇਦ, ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ, ਸੂਕਤ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭਾਗ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸਾਮਵੇਦਸ਼੍ਚ ਵृਤ੍ਤਾਢ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਗੇਯਪੁਰਃਸਰਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੈਃ ਸਮ੍ਭृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਸਾਮਵੇਦ, ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਆਦਿ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦਸ੍ਤਥਾ ਘੋਰੈਃ ਕृਤ੍ਯਾਵਿਧਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰੀਰਸ਼ਿਰੋऽਭਵਤ੍ ।। ੪.

ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ, ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਅਥਰਵਾਂਗੀਰਸਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨਿ ਸ੍ਵਰਾਃ ਸ੍ਤੋਭਾ ਨਿਰੁਕ੍ਤਸ੍ਵਰਭਕ੍ਤਯਃ। ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵषਟ੍‌ਕਾਰੋ ਨਿਗ੍ਰਹਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਵਪਿ ।। ੪.

ਲਕਸ਼ਣ, ਸੁਰ, ਸਤੋਭ ਅੱਖਰ, ਨਿਰੁਕਤ ਤੇ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਗ੍ਰਹ ਤੇ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।

ਦੀਪ੍ਤਾ ਦੀਪ੍ਤਿਰਿਲਾਦੇਵੀ ਦਿਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਗੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਾਤਰ ਏਵ ਚ ।। ੪.

ਚਮਕਦੀ ਇਲਾ ਦੇਵੀ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵ ਕੁੜੀਆਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਆਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵੈਤੇ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯਜਤੋ ਮੁਖੇ। ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਾ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਵਪੁਰ੍ਭृਤਃ ।। ੪.

ਇਹ ਸਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਬਣ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਤੁ ਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੇਤਃ ਸਮਪਤਦ੍ਭੁਵਿ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਾਚ੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੪.

ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਹਾਵ ਸ੍ਰੁਗ੍ਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਸ੍ਰੁਵੇਣ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਚ। ਆਜ੍ਯਵਜ੍ਜੁਹੁਵਾਞ੍ਜਕ੍ਰੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਚ੍ਚ ਪਿਤਾਮਹਃ ।। ੪.

ਉਹ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚਮਚ ਤੇ ਕੱਪ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾਮਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਸ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਵਾਕ੍ ਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਲੋਕੇषੁ ਤੈਜਸਮ੍। ਤਮਸਾਭਾਵਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਰਜਃ ।। ੪.

ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਜੋਤ ਸੀ, ਉਸ ਯਜਨ ਵਿਚੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਤੱਤ, ਹਨੇਰੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਸਤਗੁਣ ਅਤੇ ਰਜੋ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸਗੁਣਾਤ੍ਤੇਜਸੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਕਾਸ਼ੇ ਤਮਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਤਮਸਸ੍ਤੇਜਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ।। ੪.

ਉਹ ਜੋਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋਤ ਦਾ ਤੱਤ ਸੀ।