ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਪਸਾ ਤੁ ਸੁਤਪ੍ਤੇਨ ਲੋਕਾਨ੍ ਵਿष੍ਟਭ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਵਿष੍ਟਭ੍ਯ ਸ ਤੁ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਲੋਕੇष੍ਵਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ।। ੨੯.

ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਤਥਾ ਯਜ੍ਞੋ ਯਜ੍ਞਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਸ੍ਤਥਾ ਤਪਃ। ਸਂਨ੍ਯਾਸਸ੍ਤਪਸਃ ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੯.

ਦਾਨ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰृਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਤਪਃਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਨਰਪਤਿਰ੍ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਸਂਕृਤਿਃ ਕਪਿਃ ।। ੨੯.

ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਪੁਤ ਤੇ ਦੁਜਾਤੀ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਜਾ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਸੰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੇ ਕਪੀ।

ਕਪੇਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨृਹਵਾਨृਥੁਃ ਆਰ੍ष੍ਟਿषੇਣੋऽਮੀਢਸ਼੍ਚ ਭਾਗਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੯.

ਕਪੀ, ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਸਤਿਆ, ਅਨ੍ਰਹਵਾ, ਰਥੂ, ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਅਮੀਢਾ, ਭਾਗਾ, ਅਨਯਸਤ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ।

ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਿਜਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਮਹਾਰਥਾਃ। ਰਥੀਤਰਸ਼੍ਚ ਰੁਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਵृਦ੍ਧਾਦਯੋ ਨृਪਾਃ ।। ੨੯.

ਕਕਸ਼ੀਵਾ, ਸ਼ਿਜਯਾ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਥੀ; ਰਥੀਤਰਾ, ਰੁੰਦਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਵ੍ਰਿੱਧਾ ਆਦਿ ਰਾਜੇ।

ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰੋਪੇਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤਪਸਾ ऋषਿਤਾਙ੍ਗਤਾਃ । ਏਤੇ ਰਾਜਰ੍षਯਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸੁਮਹਤੀਙ੍ਗਤਾਃ। ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਅਯੋਰ੍ਵਂਸ਼ਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੯.

ਇਹ ਸਭ ਰਾਜਪੁਤ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ; ਇਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਯੁ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਏਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਞ੍ਚੈਵਾਸਨ੍ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਤਨਯਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਭਾਯਾਂ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਨृਪਾਃ ।। ੩੦.

ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਭਾ ਤੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

ਨਹੁषਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਧਰ੍ਮ੍ਮਾ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਧਰ੍ਮ੍ਮਵृਦ੍ਧਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਤਹੋਤ੍ਰੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੩੦.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਹੁਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਪੁੱਤਰਧਰਮ; ਧਰਮਵ੍ਰਿੱਧਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਤਹੋਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸੁਤਹੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦਾਯਾਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਾਃ। ਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ਲਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਤਥਾ ਗृਤ੍ਸਮਦਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੩੦.

ਸੁਤਹੋਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰਸ, ਸਭ ਤੋਂ ਧਰਮਵਾਨ: ਕਾਸ਼ਾ, ਸ਼ਲਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

ਪੁਤ੍ਰੋ ਗृਤ੍ਸਮਦਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ੁਨਕੋ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੌਨਕਃ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੩੦.

ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੌਨਕਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਾਜਪੁਤ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਏਤਸ੍ਯ ਵਂਸ਼ੇ ਸਮ੍ਭੂਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਸ਼ਲਾਤ੍ਮਜੋ ਹ੍ਯਾਰ੍ष੍ਟਿषੇਣਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ ।। ੩੦.

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਸ਼ਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ਼ੌਨਕਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ष੍ਟਿषੇਣਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਸ਼ਯੋ ਰਾष੍ਟਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੀਰ੍ਘਤਪਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੦.

ਸ਼ੌਣਕ ਅਤੇ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਾ, ਕਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਦਿਰਘਤਪਾਸ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼੍ਚ ਦੀਰ੍ਘਤਪਸੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਤਤਃ। ਤਪਸਾ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਜਾਤੋ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਅਥੈਨਮृषਯਃ ਪ੍ਰੋਚੁਃ ਸੂਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਮਂ ਪੁਨਃ ।। ੩੦.

ਦਿਰਘਤਪਾਸ ਤੋਂ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਕ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ ।। ਕਥਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਦ੍ਦੇਵੋ ਮਾਨੁषੇष੍ਵਿਹ ਜਜ੍ਞਿਵਾਨ੍। ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਤੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਪ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ।। ੩੦.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਾ ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲਿਆ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਃ ਸਮ੍ਭਵੋऽਯਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਹ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਸ ਸਮ੍ਭੂਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਮਥ੍ਯਮਾਨੇऽਮृਤੇ ਪੁਰਾ ।। ੩੦.

ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇਓ, ਇੱਥੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਮਿਆ।

ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸਕਲਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਾਵृਤਃ। ਸਰ੍ਵ੍ਵਸਂਸਿਦ੍ਧਕਾਯਂ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿष੍ਟਮ੍ਭਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ। ਅਜਸ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਤਸ੍ਮਾਦਜਸ੍ਤੁ ਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੩੦.

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਚਮਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ ਅਜਨਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ ਹੈਂ', ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਜਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਅਜਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਂ ਤਨਯੋऽਸ੍ਮਿ ਤਵ ਪ੍ਰਭੋ। ਵਿਧਤ੍ਸ੍ਵ ਭਾਗਂ ਸ੍ਥਾਨਞ੍ਚ ਮਮ ਲੋਕੇ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ ।। ੩੦.

ਅਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦਿਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕृਤੋ ਯਜ੍ਞਵਿਭਾਗਸ੍ਤੁ ਯਜ੍ਞਿਯੌਰ੍ਹੇ ਸੁਰੈਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਯਜਨ ਦਾ ਵੰਡ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ।'

ਵੇਦੇषੁ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤਞ੍ਚ ਵਿਧਿਹੋਤ੍ਰਂ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਮਿਹ ਹੋਮੋ ਵੈ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਕਦਾਚਨ ।। ੩੦.

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਿਵਾਜ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਨ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਅਰ੍ਵਾਕ੍ਸੁਤੋऽਸਿ ਹੇ ਦੇਵ ਨਾਮਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਸਿ ਵੈ ਪ੍ਰਭੋ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਾਂ ਲੋਕੇ ਖ੍ਯਾਤਿਙ੍ਗਮਿष੍ਯਸਿ ।। ੩੦.

ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗਾ।

ਅਣਿਮਾਦਿਯੁਤਾ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਤੇਨੈਵ ਚ ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਪ੍ਰਭੋ। ਚਾਰੁਮਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਘृਤੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੩੦.

ਤੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਰਖੇਗਾ। ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਏਂਗਾ। ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਪੂਜਣਗੇ।

ਅਥ ਚ ਤ੍ਵਂ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਸਿ। ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵੀ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋऽਯਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਬ੍ਜਯੋਨਿਨਾ ।। ੩੦.

ਫਿਰ ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਵਿਤਾ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਣੁਰਨ੍ਤਰ੍ਦਘੇ ਤਤਃ ।। ੩੦.

ਜਦ ਦੂਜਾ ਦਵਾਪਰ ਆਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੌਨਹੋਤ੍ਰਃ ਸ ਕਾਸ਼ਿਰਾਟ੍। ਪੁਤ੍ਰਕਾਮ ਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਨृਪੋ ਦੀਰ੍ਘਤਪਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੩੦.

ਦੂਜੇ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੌਨਹੋਤ੍ਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਪ ਕਰਿਆ; ਰਾਜਾ ਦਿਰਘਤਪਾਸ ਨੇ ਵੀ ਤਪ ਕੀਤਾ।

ਅਜਂ ਦੇਵਨ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਹ੍ਯਾਰਿਰਾਧਯਿषੁਰ੍ਨृਪਃ। ਵਰੇਣ ਚ੍ਛਨ੍ਦਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰੀਤੋ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰ੍ਨृਪਮ੍ ।। ੩੦.

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਜਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਇਸ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

ਨृਪ ਉਵਾਚ।। ਭਗਵਨ੍ ਯਦਿ ਤੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਭਵ। ਤਥੇਤਿ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਯ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੩੦.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ।' ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਗੇਹੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਦੇਵੋ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸ੍ਤਦਾ। ਕਾਸ਼ਿਰਾਜੋ ਮਹਾਰਾਜਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਰੋਗਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਃ ।। ੩੦.

ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮਿਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਭਿषਕ੍ਕ੍ਰਿਯਮ੍। ਤਮष੍ਟਧਾ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍ ।। ੩੦.

ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੇਤੁਮਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਅਥ ਕੇਤੁਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿਭੋ ਭੀਮਰਥੋ ਨृਪਃ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਧਿਪੋऽਭਵਤ੍ ।। ੩੦.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਕੇਤੁਮਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ। ਕੇਤੁਮਾਨ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਭੀਮਰਥ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਭੀਮਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਵੋਦਾਸਾ, ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।