ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋ ਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ। षष੍ਠੋ ਵਾਸਿष੍ਠਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵਸੁਮਾਨ੍ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੩.

ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ, ਮਾਣਯੋਗ ਅਤ੍ਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਕ ਪੰਜਵਾਂ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ਵਸੀ਷ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਵਤ੍ਸਾਰਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤਾਃ। ਏਤੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤੇऽਨ੍ਤਰੇ ।। ੩.

ਵਤਸਾਰ ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵੀ, ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਪੂਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੁਣ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਭਾਗੋ ਧृष੍ਟਃ ਸ਼ਰ੍ਯਾਤਿਰੇਵ ਚ। ਨਰਿष੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਭ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟ ਏਵ ਚ ।। ੩.

ਇਕਸ਼੍ਵਾਕੁ, ਨਾਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ; ਨਰਿਸ਼੍ਯੰਤ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਨਾਭ ਤੇ ਉੱਦਿਸ਼ਟ ਵੀ।

ਕਰੁषਸ਼੍ਚ ਪृषਧ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਸੁਮਾਨ੍ਨਵਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਤਸ੍ਯੈਤੇ ਨਵ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ । ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ਵੈ ਮਯਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਪ੍ਤਮਞ੍ਚੈਤਦਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੩.

ਕਰੁਸ਼ ਤੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ, ਤੇ ਨੌਵਾਂ ਵਸੁਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸੱਤਵਾਂ ਅੰਤਰ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਵੈ ਮਯਾ ਪਾਦੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਕਥਿਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਾਦਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਨ੍ਤੁ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸੂਤੇਨ ਧੀਮਤਾ। ਅਤਸ੍ਤृਤੀਯਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਾਦਂ ਵੈ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨਃ ।। ੪.

ਜਦੋਂ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸੂਤ ਨੇ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੁਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਪਾਦ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਮਨੁ षਙ੍ਗੇਣ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ। ਤृਤੀਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ਪਾਦਂ ਸੋਪੋਦ੍ਵਾਤਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯ। ਏਵਮੁਕ੍ਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸੂਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੪.

ਤੂੰ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ ਸਮੇਤ ਦੱਸ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਸੂਤ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।

ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਤृਤੀਯਞ੍ਚ ਸੋਪੋਦ੍ਵਾਤਂ ਸਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਪਾਦਂ ਸਮੁਦਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਦਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੪.

ਮੈਂ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਆਖਾਂ।

ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯੇਮਂ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਨਿਸਰ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੪.

ਮਨੂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਓ।

ਚਤੁਰ੍ਯੁਗੈਕਸਪ੍ਤਤ੍ਯਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤੁ। ਸਹ ਦੇਵਗਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਿਭਿਰ੍ਦਾਨਵੈਃ ਸਹ ।। ੪.

ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੌਂਯੁਗੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਤਰ ਇਕੱਤਰ ਇਕੱਤਰ ਸੱਤਰ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ।

ਪਿਤृਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭੂਤਗਣੈਸ੍ਤਥਾ। ਮਾਨੁषੈਃ ਪਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਸ੍ਥਾਵਰੈਃ ਸਹ ।। ੪.

ਪਿਤਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ; ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ।

ਮਨ੍ਵਾਦਿਕਂ ਭਵਿष੍ਯਾਨ੍ਤਮਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਗਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤੇ ।। ੪.

ਮਨੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕਈ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵਿਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।

ਆਦ੍ਯੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤਾਃ ਸਰ੍ਗਾਃ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਪ੍ਤਾਸਨ੍ ਯੇ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪੁਨਃ ।। ੪.

ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ; ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ; ਤੇ ਚਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ।

ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ऋषੀਣਾਞ੍ਚ ਭृਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਮਹੌਜਸਾਮ੍। ਸ਼ਾਪਾਨ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੪.

ਦਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

ਭੂਯਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ੍ਤੇ ਚ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੪.

ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ; ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ।

ਪ੍ਰਜਾਸਨ੍ਤਾਨਕृਦ੍ਭਿਸ੍ਤੈਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ। ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੪.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਯੋਗਾਭ੍ਯਾਂ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੪.

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯੇषਾਮਨ੍ਵਯਸਮ੍ਭੂਤੈਰ੍ਲੋਕੋऽਯਂ ਸਚਰਾਚਰਃ। ਪੁਨਃ ਸ ਪੂਰਿਤਃ ਸਰ੍ਗੋ ਗ੍ਰਹ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਿਤਃ ।। ੪.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ, ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਮੁੜ ਭਰ ਗਈ, ਰਚਨਾ ਫੇਰ ਤਾਰੇਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਈ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਂਸ਼ਯੋऽਭਵਤ੍ । ਤਤਸ੍ਤਂ ਸਂਸ਼ਯਾਵਿष੍ਟਾਃ ਸੂਤਂ ਸਂਸ਼ਯਨਿਸ਼੍ਚਯੇ। ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੪.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੱਕੇ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਥਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਪ੍ਤ ਮਾਨਸਾਃ। ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਨ੍ਨੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ। ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੂਤ ਪੌਰਾਣਿਕਃ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੪.

ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸੱਤ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੇ ਤੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਗਏ? ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।

ਕਥਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਵੈ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਕਿਲ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੱਤ ਪੂਰਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ?

ਭਵਾਭਿਸ਼ਾਪਾਤ੍ਸਂਵਿਦ੍ਧਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਪਃ। ਉਪਪਨ੍ਨਾ ਜਨੇ ਲੋਕੇ ਸਕृਦਾਗਾਮਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੪.

ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ; ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ।

ਊਚੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤੋऽਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਜਨਲੋਕੇ ਮਹਰ੍षਯਃ। ਊਚੁਰੇਵ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਾਰੁਣੇ ਵਿਤਤੇ ਕ੍ਰਤੌ ।। ੪.

ਫਿਰ ਜਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਯਜਨ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸਰ੍ਵੇ ਵਯਂ ਪ੍ਰਸੂਯਾਮਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਪਿਤਾਮਹਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੪.

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੀ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਪ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਤੇ ਭਵੇਨ ਤੁ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇ ਹ ਜਨਲੋਕਾਦ੍ਦਿਵਂ ਗਤਾ ।। ੪.

ਸੁਆਯੰਭਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੱਤ ਜਣੇ ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਨ ਲੋਕ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਵਾਰੁਣੀਂ ਬਿਭ੍ਰਤਸ੍ਤਨੁਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜੁਹ੍ਵਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਗ੍ਨੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਜੇਪ੍ਸਯਾ। ऋषਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਿਤਿ ਨਃ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੪.

ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ—ਇਹੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਅਸੀਂ ਸੁਣੀ ਹੈ।

ਭृਗੁਰਙ੍ਗਿਰਾ ਮਰੀਚਿਃ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪੁਲਹਃ ਕ੍ਰਤੁਃ। ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਅष੍ਟੌ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੪.

ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਾ, ਮਰੀਚੀ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕਰਤੁ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ—ਇਹ ਅੱਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਨ।

ਤਥਾਸ੍ਯ ਵਿਤਤੇ ਯਜ੍ਞੇ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਾਗਤਾਃ। ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਵषਟ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੪.

ਉਸ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਿ ਚ ਸਾਮਾਨਿ ਯਜੂਂषਿ ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ऋਗ੍ਵੇਦ ਸ਼੍ਚਾਭਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਦਕ੍ਰਮਵਿਭੂषਿਤਃ ।। ੪.

ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਮ ਗੀਤ ਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵੀ, ਪਦਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਭਰ ਆਇਆ।