ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਥ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਗਰ੍ਭਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਕਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍। ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਦੀਪ੍ਤੇਨ ਵਪੁषਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ।। ੨੯.

ਫਿਰ ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਤਮृਚੀਕਸ੍ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਗੇਨਾਪ੍ਯਨੁਮृਸ਼੍ਯ ਚ। ਤਦਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀਮ੍ ।। ੨੯.

ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਜਰੀਏ ਸਮਝ ਕੇ, ਰੁਚੀਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਮਾਤੁਃ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਚਰੁਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਹੇਤੁਨਾ। ਜਨਿष੍ਯਤਿ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਤਿਦਾਰੁਣਃ ।। ੨੯.

ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਾਰੂ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਰਤਬ ਕਠੋਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹੋਣਗੇ, ਓ ਭਲੀ।

ਮਾਤਾ ਜਨਿष੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਤਥਾਭੂਤਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਪਸਾ ਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ ।। ੨੯.

ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਤਪ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਪ ਉਸ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤਦਾ। ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮਾਸ ਪਤਿਂ ਸੁਤੋ ਮੇ ਨੇਦृਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਪਸਦਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਆਖੀ ਗਈ ਮਹਾਨ ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ: 'ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੋਵੇ,' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:

ਨੈष ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਃ ਕਾਮੋ ਮਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਤਥਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਉਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾ ਭਵੇਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤੁਰ੍ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਓ ਭਲੀ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਨਾ ਮੇਰੀ ਸੀ, ਨਾ ਤੇਰੀ; ਪਰ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਠੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਵਾਕ੍ਯਮੇਵਮੁਕ੍ਤਾਬ੍ਰਵੀਦਿਦਮ੍। ਇਚ੍ਛਁਲ੍ਲੋਕਾਨਪਿ ਮੁਨੇ ਸृਜੇਥਾਃ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸੁਤਮ੍ ।। ੨੯.

ਫਿਰ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੁਨੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਰਚ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?'

ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਮृਜੁਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੇ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਕਾਮਮੇਵਂਵਿਧਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਮ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੯.

'ਪਤੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੋ; ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ।'

ਮਯ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵੈ ਕਰ੍ਤੁਮੇਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮਕਰੋਤ੍ ਸ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਪਸੋ ਬਲਾਤ੍ ।। ੨੯.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਬਦਲਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪੁਤ੍ਰੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਮੇ ਪੌਤ੍ਰੇ ਵਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ। ਤ੍ਵਯਾ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਤਥਾ ਭਦ੍ਰੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨੯.

ਓ ਸੋਹਣੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਓ ਭਲੀ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਭਾਰ੍ਗਵਮ੍। ਤਪਸ੍ਯਭਿਰਤਨ੍ਦਾਨ੍ਤਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ ।। ੨੯.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਤੀਵਤੀ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਜਮਦਗਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਸੀ।

ਭृਗੋਸ਼੍ਚਰੁਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇ ਰੌਦ੍ਰਵੈष੍ਣਵਯੋਃ ਪੁਰਾ। ਯਮਨਾਦ੍ਵੈष੍ਣਵਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਰਜਾਯਤ ।। ੨੯.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰੂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਚਾਰੂ ਸਨ, ਜਮਦਗਨੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦਾਯਾਦਂ ਗਾਧਿਃ ਕੁਸ਼ਿਕਨਨ੍ਦਨਃ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਹਿਤੋ (ਸਵਿਤਾ) ਜਗਾਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਵृਤਃ ।। ੨੯.

ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਧੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਬਣਾਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਲ ਪਿਆ।

ਸਾ ਹਿ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਾ। ਕੌਸ਼ਿਕੀਤਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਯਂ ਮਹਾਨਦੀ ।। ੨੯.

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਦੀ ਭਗਤ, 'ਕੌਸ਼ਿਕੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਦਰਿਆ ਚੱਲ ਪਿਆ।

ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾ। ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ੇ ਤ੍ਵਭਵਤ੍ਸੁਵੇਣੁਰ੍ਨਾਮ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।। ੨੯.

ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਵੇਣੁ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਕਾਮਲੀ ਨਾਮ ਰੇਣੁਕਾ। ਰੇਣੁ ਕਾਯਾਨ੍ਤੁ ਕਾਮਲ੍ਯਾਂ ਤਪੋਧृਤਿਸਮਨ੍ਵਿਤਃ। ਆਰ੍ਚੀਕੋ ਜਨਯਾਮਾਸ ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ।। ੨੯.

ਉਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁਭਾਗੀ ਧੀ ਰੇਣੁਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਮਲੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ। ਕਾਮਲੀ, ਜੋ ਤਪ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਆਰਚੀਕ ਨੇ ਜਮਦਗਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤਗਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਮ੍। ਰਾਮਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਹਨ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮਿਵ ਪਾਵਕਮ੍ ।। ੨੯.

ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ ਤੇ ਧਨੁਰਵੈਦ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਰਾਮ ਸੀ — ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

ਔਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਯੈਵਮृਚੀਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਮਨਾਃ। ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ੍ਤਤੋ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ। ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਫਃ ਸ਼ੁਨਃਪੁਚ੍ਛਃ ਕਨਿष੍ਠਕਃ ।। ੨੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਰਚੀਕ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਜਮਦਗਨੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸੀ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਸ਼ੁਨਹਪੁਛਾ ਸੀ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰਥਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਜਜ੍ਞੇ ਭृਗੁਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ਵਂਸ਼ਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ ।। ੨੯.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ 'ਵਿਸ਼ਵਰਥ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਫੋऽਭਵਨ੍ਮੁਨਿਃ। ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਤੁ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵੇ ਨਿਯੁਤਃ ਸਵੈ। ਦੇਵੈਰ੍ਦਤ੍ਤਃ ਸ ਵੈ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਰਾਤਸ੍ਤਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੨੯.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਸੀ, ਜੋ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਰਤ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੁਨਃ ਸ਼ੇਫੋऽਗ੍ਰਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਮਧੁਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਨਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕृਤਦੇਵੌ ਧ੍ਰੁਵਾष੍ਟਕੌ ।। ੨੯.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਚਛੰਦ, ਨਯਾ, ਕ੍ਰਿਤਦੇਵ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵਾ਷ਟਕ ਵੀ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਚ੍ਛਪਃ ਪੂਰਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸੁਤਾਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਤੇषਾਂ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਬਹੁਧਾ ਕੌਸ਼ਿਕਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੨੯.

ਕੱਛਪ ਤੇ ਪੂਰਨ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਬਹੁਤਾਂ ਹੀ ਬਣੇ।

ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਦੇਵਰਾਤਾਸ਼੍ਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾ ਸਮਰ੍षਣਾਃ । ਉਦੁਮ੍ਬਰਾ ਉਦੁਮ੍ਲਾਨਾਸ੍ਤਾਰਕਾ ਯਮਮੁਞ੍ਚਤਾਃ ।। ੨੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥਿਵ, ਦੇਵਰਤ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਸਮਰਸ਼ਣ, ਉਦੁੰਬਰ, ਉਦੁੰਮਲਾਨ, ਤਾਰਕ ਤੇ ਯਮ ਵਲੋਂ ਛੁਟੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹਨ।

ਲੋਹਿਣ੍ਯੋ ਰੇਣਵਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਕਾਰੀषਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਬਭ੍ਰਵਃ ਪਾਣਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਯਾਵਜਪ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੯.

ਲੋਹਿਨ, ਰੇਣਵ, ਤੇ ਕਾਰੀਸ਼ਵ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਭ੍ਰਵ, ਪਾਣਿਨ ਤੇ ਧਿਆਨ-ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ੍ਯਙ੍ਕृਤਾ ਗਾਲਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਦੇਵਲਾ ਯਾਮਦੂਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਙ੍ਕਾਯਨਬਾष੍ਕਲਾਃ ।। ੨੯.

ਸ਼ਾਲਾਵਤੀ ਤੋਂ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼, ਸਿਆੰਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਗਾਲਵ ਜਨਮਿਆ। ਦੇਵਲ, ਯਮਦੂਤ, ਸ਼ਾਲੰਕਾਯਨ ਤੇ ਬਾਸ਼ਕਲ ਵੀ ਹਨ।

ਦਦਾਤਿ ਬਾਦਰਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ऋष੍ਯਨ੍ਤਰਵਿਵਾਙ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਬਹਵਃ ਸ਼ੌਸ਼ਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੯.

ਦਦਾਤੀ, ਬਾਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬਹੁਤ ਸੌਸ਼ਿਕ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੌਸ਼ਿਕਾਸੋਸ਼੍ਰੁਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਸੈਧਵਾਯਨਾਃ। ਪੌਰੋਰਵਸ੍ਯ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਃ ਕੌਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੨੯.

ਕੌਸ਼ਿਕ, ਓਸ਼ਰੁਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸੈਧਵਾਯਨ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ।

ਦृषਦ੍ਵਤੀਸੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਤ੍ਤਥਾष੍ਟਕਃ। ਅष੍ਟਕਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਯੋ ਹਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਜਹ੍ਨੁਗਣੋਮਯਾ ।। ੨੯.

ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਸ਼ਟਕਾ। ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਹਨੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ ।। ਕਿਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਧਰ੍ਮੇਣ ਤਪਸੇਹ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਵਾ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਨृਪੈਃ ।। ੨੯.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਿਸ ਗੁਣ, ਕਿਸ ਧਰਮ, ਕਿਸ ਤਪ ਜਾਂ ਕਿਸ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ?