ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਗੋਰੂਪਾਣਾਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾਂਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ। ਤਯੋਰ੍ਵਿਭਾਗੋ ਗੀਤਾਨਾਂ ਲਾਵਣ੍ਯਮਾਰ੍ਗਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫.

ਗੋ-ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਹਿੱਸਾ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਅਨੁषਙ੍ਗਂ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸ੍ਵਸਾਰਞ੍ਚ ਸ੍ਵਰਾਨ੍ਤਰਮ੍। ਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤੇਤ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਰਪਦਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੫.

ਮੈਂ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਸੁਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਲਟ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਾਂਸ਼ੇਨ ਗੀਯਨ੍ਤੇ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਮਨ੍ਦ੍ਰਕਾਣਿ ਚ। ਪਞ੍ਚਮੋ ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ਚੈਵ ਧੈਵਤੇ ਤੁ ਨਿषਾਦਜੈਃ। षਡ੍ਜਰ੍षਭੈਸ਼੍ਚ ਜਾਨੀਮੋ ਮਨ੍ਦ੍ਰਕੇष੍ਵੇਵ ਨਾਨ੍ਤਰੇ ।। ੨੫.

ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਮੰਦਰ ਸੁਰ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੰਜਵਾਂ ਮੱਧਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸਾਦ; ਸੜਜਾ ਅਤੇ ਰਿਸਭਾ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਮੰਦਰ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

ਦ੍ਵੇ ਚਾਪਰਾਨ੍ਤਿਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਯਸ਼ੁਲ੍ਲਾष੍ਟਕਸ੍ਯ ਤੁ। ਪ੍ਰਾਕृਤੇ ਵੈਣਵੈਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਨ੍ਧਾਰਾਂਸ਼ੇ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ।। ੨੫.

ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵੈਣਵ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧਾਰ ਹਿੱਸਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਦਸ੍ਯ ਤੁ ਤ੍ਰਯਂ ਰੂਪਂ ਸਪ੍ਤਰੂਪਨ੍ਤੁ ਕੌਸ਼ਿਕਮ੍। ਗਾਨ੍ਧਾਰਾਂਸ਼ੇਨ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਪਰ੍ਯਯਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਏਵਞ੍ਚੈਵ ਕ੍ਰਮੋਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਮਧ੍ਯਮਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਮਃ ।। ੨੫.

ਪਦ ਦਾ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦਾ ਸੱਤ ਰੂਪ; ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਦਾ ਨਿਯਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਧਮ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਮੱਧਮ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਯਾਨਿ ਗੀਤਾਨਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਪੇਣ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਤਤ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤਸ੍ਵਰਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤਰੂਪਞ੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕਮ੍ ।। ੨੫.

ਜੋ ਗੀਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰੂਪ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਾਨੇ ਦ੍ਵੇ ਸਮਕੇ ਤਥਾ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਭਾਵਾਚਰਣਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਨਾਭਿਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ ।। ੨੫.

ਇਸ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੋ ਮਾਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਮਾਪ ਨਾਭੀ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਉਤ੍ਤਰੇ ਚ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯੇਵਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤਲ੍ਲੀਯਤੇ ਤਥਾ । ਹਨ੍ਤਾਰਃ ਪਿਣ੍ਡਕੋ ਯਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੫.

ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਵਾਂਗ, ਮਾਪ ਇਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਇਕ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਾਪ ਵੱਧਦਾ ਨਹੀਂ।

ਪਾਦੇਨੈਕੇਨ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਪਾਦੋਨਾਮਤਿ ਵੀਰਣਾ। ਸਂਖ੍ਯਾਯਾਸ਼੍ਚੋਪਹਨਨਂ ਤਤ੍ਰ ਯਾਨਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫.

ਇੱਕ ਪੈਰ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਵੀਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਉਥੇ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਨੂੰ 'ਚਲਣ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਾਦਭਙ੍ਗਞ੍ਚ ਗ੍ਰਹੇਣਾਭਿਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍। ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮष੍ਟਤृਤੀਯੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚਾਪਰੀਤਕੇ ।। ੨੫.

ਦੂਜੇ ਪੈਰ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਫੜਨ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠਵੇਂ ਤੇ ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਹੋਰ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਪਾਦਸਾਮ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਭਾਗਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕੇ। ਪਾਦਭਾਗਂ ਸਪਾਦਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾਮਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।। ੨੫.

ਅੱਧਾ ਪੈਰ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ ਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਮਦ੍ਰਵਤ੍ਯਾਂ ਚ ਮਦ੍ਰਕੇ। ਮਦ੍ਰਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਕਲਾ ।। ੨੫.

ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ, ਮਦਰਾਵਤੀ ਤੇ ਮਦਰਕ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਮਦਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਹੜੀ ਮਾਪ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮੇਵਾਨੁਯੋਗਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿष੍ਯਤੇ। ਪਾਦੌ ਚਾਹਰਣਂ ਚਾਸ੍ਮਤ੍ ਪਾਰਂ ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨੫.

ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਸਮਝ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੈਰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ—ਇਥੇ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਏਕਤ੍ਵਮੁਪਯੋਗਸ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਯਦ੍ਧਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ। ਅਨੇਕਸਮਵਾਯਸ੍ਤੁ ਪਤਾਕਾਹਰਿਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫.

ਉਪਯੋਗ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦੋ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਈ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ 'ਪਤਾਕਾ-ਹਰਿਣ' ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਿਸॄਣਾਂ ਚੈਵ ਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਵृਤ੍ਤੌ ਵृਤ੍ਤਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ। ਅष੍ਟੌ ਤੁ ਸਮਵਾਯਾਸ੍ਤੇ ਸੌਵੀਰਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾ ਤਥਾ। ਕੁਸ਼ਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਰਃ ਸਤ੍ਯਂ ਸਪ੍ਤ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਵਰਂ ਤੁ ਯਃ ।। ੨੫.

ਤਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਛੰਦ ਸੱਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਠ ਮਿਲਾਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਮੂਰਛਨਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਸ਼ਤਯ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਸੁਤੰਤਰ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਕਕੁਦ੍ਮਿਨਸ੍ਤੁ ਤਂ ਲੋਕਂ ਰੈਵਤਸ੍ਯ ਗਤਸ੍ਯ ਹ। ਹਤਾਃ ਪੁਣ੍ਯਜਨੈਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸਾ ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲੀ ।। ੨੬.

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਰੈਵਤ ਉਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਰਾਖਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਥਲੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ।

ਤਦ੍ਵੈ ਭ੍ਰਾਤृਸ਼ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਨਿਬਧ੍ਯਮਾਨਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰ੍ਦਿਸ਼ਃ ਸਂਪ੍ਰਾਦ੍ਰਵਨ੍ ਭਯਾਤ੍ ।। ੨੬.

ਉਸ ਧਰਮੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੌ ਭਰਾ, ਜਦ ਰਾਖਸਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਏ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਤੇ ਭਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਹਿ। ਅਨ੍ਵਵਾਯਸ੍ਤੁ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਮਹਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੨੬.

ਉਹ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵਿਖਰ ਗਏ; ਪਰ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਵੰਸ਼ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ।

ਪ੍ਰਯਤਾ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਸੁ ਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਾਃ। ਧृष੍ਟਸ੍ਯ ਧਾਰ੍ष੍ਟਕਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਰਣਧृष੍ਟਂ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੨੬.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਤਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਸਨ; ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਧਾਰਸ਼ਟਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋਏ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰ ਸਨ।

ਤ੍ਰਿਸਾਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸਗਣਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਨਭਗਸ੍ਯ ਚ ਦਾਯਾਦੋ ਨਾਭਾਗੋ ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਥੀ ਸਨ; ਤੇ ਨਭਗ ਦਾ ਵਾਰਸ ਨਭਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ।

ਅਮ੍ਬਰੀषਸ੍ਤੁ ਨਾਭਾਗਿਰ੍ਵਿਰੂਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ। ਪृषਦਸ਼੍ਵੋ ਵਿਰੂਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਰਥੀਤਰਃ ।। ੨੬.

ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਵਿਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਵਿਰੂਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਸ਼ਦਸ਼ਵ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਥੀਤਰ ਸੀ।

ਏਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪ੍ਰਸੂਤਾ ਵੈ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਰਥੀਤਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੨੬.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਰਥੀਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਮੂਲ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੁਵਤਸ੍ਤੁ ਮਨੋਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮਿਕ੍ਸ਼੍ਯਾਕੁਰਭਿਨਿਃਸृਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਤ੍ਵਾਸੀਦਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੋਰ੍ਭੂਰਿਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ।। ੨੬.

ਕਸ਼ੁਵਤ ਤੋਂ, ਜੋ ਮਨੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਬਹੁਤ ਦਾਨੀ ਸੀ।

ਤੇषਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ਼੍ਚ ਨੇਮਿਰ੍ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ। ਸ਼ਕੁਨਿਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਂਚਾਸ਼ਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੨੬.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇਮੀ ਤੇ ਡੰਡਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਕੁਨੀ ਆਦਿ, ਪੰਜਾਹ ਸਨ।

ਉਤ੍ਤਰਾਪਥਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰੋ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ। ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾष੍ਟੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਯਾਞ੍ਚ ਤੇ ਦਿਸ਼ਿ ।। ੨੬.

ਉੱਤਰਾ ਪਥ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਅਠਤਾਲੀ ਹਨ।

ਵਿਂਸ਼ਤਿਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਰਕ੍ਸ਼ਿਣਃ। ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਵੈ ਅष੍ਟਕਾਯਾਮਥਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੬.

ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਵੀਹ ਮੁੱਖੀ ਰਖਵਾਲੇ ਸੀ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਰਾਜੋਵਾਚ।। ਮਾਂਸਮਾਨਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਯਂ ਮृਗਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਲ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਦ੍ਯ ਨੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮष੍ਟਕਾਯਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੬.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਮਾਸ ਲਿਆ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ। ਅੱਜ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।"

ਸ ਗਤਸ੍ਤੁ ਮृਗਵ੍ਯਾਂ ਵੈ ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਮृਗਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੋ ਹਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਵਾਨ੍। ਭਕ੍ਸ਼ਯਚ੍ਛਸ਼ਕਨ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰ੍ਮृਗਯਾਙ੍ਗਤਃ ।। ੨੬.

ਉਹ, ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਖਰਗੋਸ਼ ਖਾ ਲਿਆ।

ਆਗਤੇ ਸ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਤੁ ਸਮਾਂਸੇ ਸਹਸੈਨਿਕੇ। ਵਸਿष੍ਠਞ੍ਚੋਦਯਾਮਾਸ ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਯਤਾਮਿਤਿ ।। ੨੬.

ਜਦੋਂ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਮਾਸ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮਾਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।