ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਯਾਂ ਜਨਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤਾਮਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤੌ। ਰਤ੍ਨਭੂਤਾ ਤੁ ਕਨ੍ਯੇਯਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੨.

ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜੰਮਣਗੇ। ਹੁਣ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।

ਭਵਿष੍ਯਂ ਜਾਨਤਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਮਯਾ ਗੋਭਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ। ਮਾਰਿषਾ ਨਾਮ ਨਾਮ੍ਨੈषਾ ਵृਕ੍ਸ਼ੈਰੇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ। ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਤੁ ਵੋ ਹ੍ਯੇषਾ ਸੋਮਗਰ੍ਭਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ ।। ੨.

ਭਵਿੱਖ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੇ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣੇ।

ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਤੇਜਸੋऽਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਮਮ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਤੇਜਸਃ। ਅਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨.

ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੱਧ ਅੱਧ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ ਇਮਾਂ ਦਗ੍ਧਭੂਯਿष੍ਠਾਂ ਯੁष੍ਮਤ੍ਤੇਜੋਮਯੇਨ ਵੈ। ਅਗ੍ਨਿਨਾਗ੍ਨਿਸਮੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਸਾੜੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਜਨਾਵਰ ਮੁੜ ਵਧਾਏਗਾ।

ਤਤਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਚਨਾਜ੍ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਸਂਹृਤ੍ਯ ਕੋਪਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮਾਰਿषਾਮ੍ ।। ੨.

ਫਿਰ ਸੋਮ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਮਨਸਾ ਗਰ੍ਭਮਾਦਧੁਃ। ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੋਭ੍ਯੋ ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨.

ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜੰਮਿਆ।

ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਜਜ੍ਞੇ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੋਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਅਸृਜਨ੍ਮਾਨਸਾਨਾਦੌ ਪ੍ਰਜਾ ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਮੈਥੁਨਾਤ੍ ।। ੨.

ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਜੰਮਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ।

ਅਚਰਾਂਸ਼੍ਚ ਚਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਪਦੋऽਥ ਚਤੁष੍ਪਦਾਨ੍। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਮਨਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸृਜਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੨.

ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਦਦੌ ਸ ਦਸ਼ ਧਰ੍ਮਾਯ ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼। ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਮਿਨ੍ਦਵੇ ।। ੨.

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਸੱਤੀ ਵੀਂਚਣ ਲਈ ਸੱਤੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਕੁੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਏਭ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਵੈ ਚਤਸ੍ਰੋऽਰਿष੍ਟਨੇਮਿਨੇ । ਦ੍ਵੇ ਚੈਵ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦ੍ਵੇ ਚੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸੇ ਤਥਾ। ਕਨ੍ਯਾਮੇਕਾਂ ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਾਯ ਤੇਭ੍ਯੋऽਪਤ੍ਯਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨.

ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਤੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ।

ਅਨ੍ਤਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਮਨੋਃ षष੍ਠਨ੍ਤੁ ਹੀਯਤੇ। ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੨.

ਇੱਥੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।

ਤਾਸੁ ਦੇਵਾਃ ਖਗਾ ਗਾਵੋ ਨਾਗਾ ਦਿਤਿਜਦਾਨਵਾਃ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਜਜ੍ਞਿਰੇऽਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਯਃ ।। ੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਛੀ, ਗਾਂ, ਸੱਪ, ਦਿਤਿ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਜਾ ਮੈਥੁਨਸਮ੍ਭਵਾਃ। ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਵੇਖਣ ਤੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਞ੍ਚ ਤੇ ਸ਼ੁਭਃ। ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨.

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ। ਕਥਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਲੇਭੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੨.

ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਾਂਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਏਤਨ੍ਨਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸੂਤ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤ੍ਵਮਿਹਾਰ੍ਹਸਿ। ਸ ਦੌਹਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕਥਂ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਤਾਙ੍ਗਤਃ ।। ੨.

ਸੂਤਾ ਜੀ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ—ਸੋਮ ਦਾ ਨਾਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸੱਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?

ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂਤੇषੁ ਸਤ੍ਤਮਾਃ। ऋषਯੋऽਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ ।। ੨.

ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੁੱਲਦੇ ਨਹੀਂ।

ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ।। ੨.

ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਦੱਖ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਜ੍ਯੈष੍‌ਠ੍ਯਂ ਕਾਨਿष੍ਠ੍ਯਮਪ੍ਯੇषਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਸੀਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਤਪ ਏਵ ਗਰੀਯੋऽਭੂਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰਣਮ੍ ।। ੨.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਸੀ, ਨਾਂ ਛੋਟਾ-ਵੱਡਾ; ਕੇਵਲ ਤਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ।

ਇਮਾਂ ਵਿਸृष੍ਟਿਂ ਯੋ ਵੇਦ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਚਰਾਚਰਮ੍। ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਾਯੁਰੁਤ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ।। ੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸੁਗਤਿ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏष ਸਰ੍ਗਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯ ਸਮਾ ਸਤਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ षਢਵਿਸਰ੍ਗਾ ਹਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਾਦ੍ਯਾ- ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਚ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਨ੍ਤਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੀ ਇਹ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਤੱਕ ਇਹ ਛੇ ਉਪ-ਸਰਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਏਤੇ ਸਰ੍ਗਾ ਯਥਾਪ੍ਰਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਵੈਵਸ੍ਵਤਨਿਸਰ੍ਗੇਣ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਃ ।। ੨.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰਗ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਾ ਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਗਾ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ। ਆਰੋਗ੍ਯਾਯੁष੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਧਰ੍ਮਤਃ ਕਾਮਤੋऽਰ੍ਥਤਃ। ਏਤਾਨੇਵ ਗੁਣਾਨੇਤਿ ਯਃ ਪਠਤ੍ਯਨਸੂਯਕਃ ।। ੨.

ਵਿਵਸਵਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਤਪੱਤੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ ਪਰ ਵੱਧ ਨਹੀਂ; ਆਰੋਗਤਾ, ਉਮਰ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਵੈਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸਮਾਸਾਦ੍ਵ੍ਯਾਸਤਃ ਸਰ੍ਗਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਸਪ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਥ ਪਰ੍ਯਾਯੇ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ। ਮਾਰੀਚਾਤ੍ਕਸ਼੍ਯਪਾਦ੍ਦੇਵਾ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।। ੩.

ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੱਤਵੇਂ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਰੀਚੀ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਵਸਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ। ਭृਗਵੋऽਙ੍ਗਿਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਦੇਵਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੩.

ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ, ਵਿਸ਼ਵੇ, ਮਰੁਤ, ਭਰਗੁ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ—ਇਹ ਅੱਠ ਦੇਵ ਗਣ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਦਿਤ੍ਯਾ ਮਰੁਤੋ ਰੁਦ੍ਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ਮਜਾਃ। ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਸਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗਣਾਃ ।। ੩.

ਆਦਿਤ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਇਹ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸਾਧ, ਵਸੁ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗਣ ਹਨ।

ਭृਗੋਸ੍ਤੁ ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਦੇਵੋ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰੋऽਙ੍ਗਿਰਸਃ ਸੁਤਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤੇਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੇ ਛਨ੍ਦਜਾਃ ਸੁਰਾਃ ।। ੩.

ਭਰਗੁ ਤੋਂ ਭਾਰਗਵ ਦੇਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਤੋਂ ਅੰਗਿਰਸਾ ਪੁੱਤਰ; ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਸਦਾ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏष ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਮਾਰੀਚੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਃ ਸ਼ੁਭਃ। ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੩.

ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮਰੀਚੀ ਸਰਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੁਣ ਦਾ ਤੇਜੀਲਾ ਇੰਦਰ, ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।