ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਜਗਾਮ ਯੁਵਾ ਚੈਵ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਯਾਦਵੈਰ੍ਵृਤਾਮ੍। ਕृਤਾਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਨਾਮ ਬਹੁਦ੍ਵਾਰਾਂ ਮਨੋਰਮਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕਈ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਵਤੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭੋਜਵृष੍ਟ੍ਯਨ੍ਧਕੈਰ੍ਗੁਪ੍ਤਾਂ ਵਸੁਦੇਵਪੁਰੋਗਮੈਃ। ਤਾਙ੍ਕਥਾਂ ਰੈਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ।। ੨੪.

ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰੈਵਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਚਮੁਚ ਸੁਣੀ।

ਕਨ੍ਯਾ ਤੁ ਬਲਦੇਵਾਯ ਸੁਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਮ ਰੇਵਤੀਮ੍। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਖਰਂ ਮੇਰੋਸ੍ਤਪਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਵਰਤ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਰੇਮੇ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰੇਵਤ੍ਯਾ ਸਹਿਤਃ ਕਿਲ। ਤਾਂ ਕਥਾਮृषਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਰਾਮਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ऋष੍ਯ ਊਚੁਃ ।। ਕਥਂ ਬਹੁਯੁਗੇ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਸੂਤਨਨ੍ਦਨ। ਨ ਜਰਾਂ ਰੇਵਤੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਲਿਤਞ੍ਚ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਨੇ ਯੁਗਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੇਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਢੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਨਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?'

ਮੇਰੁਂ ਗਤਸ੍ਯ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰ੍ਯ੍ਯਾਤੇਃ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ਕਥਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਦ੍ਯਾਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੨੪.

ਮੈਰੂ ਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਕਿਯਨ੍ਤੋ ਵਾ ਸੁਰਗਣਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੀਦृਸ਼ਾਃ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰੈਵਤਃ ਕਾਲਾਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਤੇ ।। ੨੪.

ਉਥੇ ਕਿੰਨੇ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰੈਵਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਨ ਜਰਾ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾ ਵਾ ਨ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਭਯਂ ਤਤਃ। ਨ ਚ ਰੋਗਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਤਸ੍ਯ ਹਿ ।। ੨੪.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਥੇ ਬੁਢਾਪਾ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਤਤੋऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੨੪.

ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।

ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ। ਤਾਲਾਸ਼੍ਚੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸ੍ਵਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੨੪.

ਸੱਤ ਸੁਰ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ, ਇਕੀ ਮੂਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲ ਹਨ; ਇਹ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

षਡ੍ਜਰ੍षਭੌ ਚ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਮਧ੍ਯਮਃ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤਥਾ। ਧੈਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਥਾ ਚਾਪਿ ਨਿषਾਦਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ, ਮੱਧਮ, ਪੰਚਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ।

ਸੌਵੀਰੀ ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮੋ ਹਰਿਣਾਸ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਲੋਪਬਲੋਪੇਤਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਧ੍ਯਮਾ ।। ੨੪.

ਮੱਧਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੌਵੀਰੀ ਅਤੇ ਹਰੀਣਾਸਿਆ ਹਨ, ਚੌਥੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਚ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਦृष੍ਟਾਕਾ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਮ੍ਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮਿਕੀਃ ਖ੍ਯਾਤਾਃ षਡ੍ਜਗ੍ਰਾਮਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੪.

ਸ਼ਾਰੰਗੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਕਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੱਧਮਗ੍ਰਾਮੀ ਮੂਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਸੜਜਗ੍ਰਾਮ ਸੁਣੋ।

ਉਤ੍ਤਰਮਨ੍ਦ੍ਰਾ ਰਜਨੀ ਤਥਾ ਯਾ ਚੋਤ੍ਤਰਾਯਤਾ। ਸ਼ੁਦ੍ਧषਡ੍ਜਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਮਾਂ ਚ ਤਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਉੱਤਰਮੰਧਰਾ, ਰਜਨੀ, ਉੱਤਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੜਜਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਗ੍ਰਾਮਿ ਕਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਨਿਬੋਧਤ। ਆਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਿਕਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾਜਪੇਯਿਕਮ੍ ।। ੨੪.

ਹੁਣ ਗਾਂਧਾਰ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੁਣੋ: ਪਹਿਲਾ ਆਗਨਿਸ਼ਟੋਮਿਕ, ਦੂਜਾ ਵਾਜਪੇਯਿਕ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਂ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਚਾਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕਮ੍। ਪਞ੍ਚਮਂ ਰਾਜਸੂਯਂ ਵ षष੍ਠਂ ਚਕ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍ ।। ੨੪.

ਤੀਜਾ ਪੌਂਡਰਕ, ਚੌਥਾ ਆਸ਼ਵਮੇਧਿਕ, ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਚਕ੍ਰਸੁਵਰਨਕ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਮਂ ਗੋਸਵਂ ਨਾਮ ਮਹਾਵृष੍ਟਿਕਮष੍ਟਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਨਞ੍ਚ ਨਵਮਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਸੱਤਵਾਂ ਗੋਸਵ ਨਾਮ, ਅਠਵਾਂ ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕ, ਨੌਂਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਦਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਹੈ।

ਨਾਗਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗੋਤਰਞ੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ। ਹਯਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮृਗਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਨਾਗਪੱਖਾਸ਼੍ਰਯ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਵੀ ਜਾਣੋ, ਹਯਕ੍ਰਾਂਤ, ਮ੍ਰਿਗਕ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਿਸ਼ਨੁਕ੍ਰਾਂਤ ਵੀ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਰੇਣ੍ਯਞ੍ਚ ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਵਾਦਿਨਮ੍। ਸਾਵਿਤ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਧਸਾਵਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਮਦ੍ਰਮੇਵ ਚ ।। ੨੪.

ਸੂਰਿਆਕ੍ਰਾਂਤ, ਵਰੇਣਯ ਅਤੇ ਮੱਤ ਕੋਕਿਲ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ; ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਅਰਧ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਦ੍ਰਮਾ।

ਸੁਵਰ੍ਣਞ੍ਚ ਸੁਤਨ੍ਦ੍ਰਞ੍ਚ ਵਿष੍ਣੁਵੈष੍ਣੁਵਰਾਵੁਭੌ। ਸਾਗਰਂ ਵਿਜਯਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਸੁਵਰਨ, ਸੁਤੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਵਰਾ ਦੋਵੇਂ; ਸਾਗਰ ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਹਂਸਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਵਿਜਾਨੀਮਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਪ੍ਰਿਯਮੇਵ ਚ। ਮਨੋਹਰਮਧਾਤ੍ਰ੍ਯਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨੁਗਤਸ਼੍ਚ ਯਃ ।। ੨੪.

ਹੰਸ, ਜੈਸ਼ਠ ਅਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ; ਮਨੋਹਰ ਮਧਾਤ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।

ਅਲਮ੍ਬੁषੇष੍ਟਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਾਰਦਪ੍ਰਿਯ ਏਵ ਚ। ਕਥਿਤੋ ਭੀਮਸੇਨੇਨ ਨਾਗਰਾਣਾਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਿਯਃ ।। ੨੪.

ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਪਸੰਦ; ਭੀਮਸੇਨ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ।

ਕਰੋਪਨੀਤ ਵਿਨਤਾ ਸ਼੍ਰੀਰਾਖ੍ਯੋ ਭਾਰ੍ਗਵਪ੍ਰਿਯਃ। ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮਃ षਡ੍ਜਗ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ ।। ੨੪.

ਕਰੋਪਨੀਤਾ, ਵਿਨਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਰਾਖਿਆ, ਭਰਗੁ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ; ਮੱਧਮਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਵੀਹ ਤੇ ਸੜਜਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਗਾਨ੍ਧਾਰਗ੍ਰਾਮਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ । ਸਸੌਵੀਰਾ ਤੁ ਗਾਨ੍ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਹ੍ਯੁਪਗੀਯਤੇ ।। ੨੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਦਰਾਂ ਲੋਕ ਗਾਂਧਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧਾਰੀ, ਸੌਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰਾਦਿਸ੍ਵਰਸ੍ਯੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਦੇਵਤਾऽਤ੍ਰ ਚ। ਹਰਿਦੇਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹਰਿਣਾਸ੍ਯਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾ ਹਰਿਣਾਸ੍ਯੈਵ ਅਸ੍ਯਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਧਿਦੈਵਤਮ੍ ।। ੨੪.

ਉੱਤਰ ਦੇ ਸੁਰ ਦਾ ਇਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੂੜਚਨ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

ਕਰੋਪਨੀਤਵਿਤਤਾ ਮਰੁਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਵਰਮਣ੍ਡਲੇ। ਸਾ ਕਲੋਪਨਤਾ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੈਵਤਮ੍ ।। ੨੪.

ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾਇਆ ਤੇ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਥੇ ਮਰੁਤ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ।

ਮਨੁਦੇਸ਼ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਧ੍ਯਮ੍। ਮਧ੍ਯਮੋऽਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ।। ੨੪.

ਮਨੁ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਮੂੜਚਨ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਇਥੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮ ਸੁਰ ਹੈ, ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

ਮृਗੈਃ ਸਹ ਸਞ੍ਚਰਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨੇ। ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਾ ਮਾਰ੍ਗੀ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾ ।। ੨੪.

ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਗੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

ਸਾ ਚਾਸ਼੍ਰਮਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨੇਕਾਨ੍ ਪੌਰਵਾਨ੍ ਰਵਾਨ੍। ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾ ਯੋਜਨਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਰਜਸਾ ਰਜਨੀ ਤਤਃ ।। ੨੪.

ਇਹ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਪੌਰਵ ਤੇ ਰਵ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਮੂੜਚਨ ਜੋੜ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਧੂੜ ਨਾਲ ਹੈ।