ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸ਼ਾਲਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਯਨਿਰ੍ਮਿਤਾ। ਵਿਸ਼ਾਲਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਰਾਜਾ ਹੇਮਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹਾਬਲਃ ।। ੨੪.

ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਧੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਬਣੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੇਮਚੰਦਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ।

ਸੁਚਨ੍ਦ੍ਰ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਹੇਮਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍। ਸੁਚਨ੍ਦ੍ਰਤਨਯੋ ਰਾਜਾ ਧੂਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੨੪.

ਹੇਮਚੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਚੰਦ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਚੰਦ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਧੂਮ੍ਰਾਸ਼੍ਵਤਨਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸृਞ੍ਜਯਃ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਸृਞ੍ਜਯਸ੍ਯ ਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਹਦੇਵਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਦੇਵ ਸੀ।

ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਃ ਸਹਦੇਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ। ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੋਮਦਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤੀਜੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੋਮਦੱਤ ਸੀ।

ਸੋਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਸੁਤੋਭੂਜ੍ਜਨਮੇਜਯਃ। ਜਨਮੇਜਯਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਮਤਿਰ੍ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।। ੨੪.

ਸੋਮਦੱਤ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਜਯਾ ਸੀ। ਜਨਮੇਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਤृਣਬਿਨ੍ਦੁਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈਸ਼ਾਲਕਾ ਨृਪਾਃ । ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤਃ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ।। ੨੪.

ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹੋਏ।

ਸ਼ਰ੍ਯਾਤੇਰ੍ਮਿਥੁਨਂ ਤ੍ਵਾਸੀਦਾਨਾਰ੍ਤੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸੁਕਨ੍ਯਾ ਕਨ੍ਯਾ ਨ ਭਾਰ੍ਯਾਯਾ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੨੪.

ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਦੇ ਜੁੜਵੇਂ ਬੱਚੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਆਨਾਰਤ ਸੀ, ਤੇ ਧੀ ਸੁਕੰਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਚਯਵਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ।

ਆਨਾਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਦਾਯਾਦੋ ਰੇਵੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਆਨਰ੍ਤ੍ਤੋ ਵਿषਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੀ ਚਾਪਿ ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲੀ ।। ੨੪.

ਆਨਾਰਤ ਦਾ ਵਾਰਸ ਰੇਵਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਆਨਾਰਤ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ।

ਰੇਵਸ੍ਯ ਰੈਵਤਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਕੁਝੀ ਨਾਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਃ। ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਭ੍ਰਾਤृਸ਼ਤਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲੀਮ੍ ।। ੨੪.

ਰੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਧਮੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

ਕਨ੍ਯਯਾ ਸਹ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨ੍ਤਿਕੇ। ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਤ੍ਯਂ ਬਹੁਯੁਗਂ ਵਿਭੋਃ ।। ੨੪.

ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।

ਆਜਗਾਮ ਯੁਵਾ ਚੈਵ ਸ੍ਵਾਂ ਪੁਰੀਂ ਯਾਦਵੈਰ੍ਵृਤਾਮ੍। ਕृਤਾਂ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਂ ਨਾਮ ਬਹੁਦ੍ਵਾਰਾਂ ਮਨੋਰਮਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕਈ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਵਤੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਭੋਜਵृष੍ਟ੍ਯਨ੍ਧਕੈਰ੍ਗੁਪ੍ਤਾਂ ਵਸੁਦੇਵਪੁਰੋਗਮੈਃ। ਤਾਙ੍ਕਥਾਂ ਰੈਵਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਮਰਿਨ੍ਦਮਃ ।। ੨੪.

ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰੈਵਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਚਮੁਚ ਸੁਣੀ।

ਕਨ੍ਯਾ ਤੁ ਬਲਦੇਵਾਯ ਸੁਵ੍ਰਤਾਂ ਨਾਮ ਰੇਵਤੀਮ੍। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮ ਸ਼ਿਖਰਂ ਮੇਰੋਸ੍ਤਪਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੪.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਵਰਤ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਰੇਮੇ ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰੇਵਤ੍ਯਾ ਸਹਿਤਃ ਕਿਲ। ਤਾਂ ਕਥਾਮृषਯਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਰਾਮਾ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ऋष੍ਯ ਊਚੁਃ ।। ਕਥਂ ਬਹੁਯੁਗੇ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਸੂਤਨਨ੍ਦਨ। ਨ ਜਰਾਂ ਰੇਵਤੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪਲਿਤਞ੍ਚ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨੪.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਸੂਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਨੇ ਯੁਗਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੇਵਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਢੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਨਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ?'

ਮੇਰੁਂ ਗਤਸ੍ਯ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰ੍ਯ੍ਯਾਤੇਃ ਸਨ੍ਤਤਿਃ ਕਥਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਾ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਦ੍ਯਾਪਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ।। ੨੪.

ਮੈਰੂ ਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਕਿਯਨ੍ਤੋ ਵਾ ਸੁਰਗਣਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੀਦृਸ਼ਾਃ। ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰੈਵਤਃ ਕਾਲਾਨ੍ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਤੇ ।। ੨੪.

ਉਥੇ ਕਿੰਨੇ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਹਨ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰੈਵਤ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਨ ਜਰਾ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾ ਵਾ ਨ ਚ ਮृਤ੍ਯੁਭਯਂ ਤਤਃ। ਨ ਚ ਰੋਗਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਤਸ੍ਯ ਹਿ ।। ੨੪.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਥੇ ਬੁਢਾਪਾ, ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਚ੍ਚਾਪਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਤਤੋऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੨੪.

ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।

ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਗ੍ਰਾਮਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ। ਤਾਲਾਸ਼੍ਚੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸ੍ਵਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੨੪.

ਸੱਤ ਸੁਰ, ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮ, ਇਕੀ ਮੂਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲ ਹਨ; ਇਹ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

षਡ੍ਜਰ੍षਭੌ ਚ ਗਾਨ੍ਧਾਰੋ ਮਧ੍ਯਮਃ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤਥਾ। ਧੈਵਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਥਾ ਚਾਪਿ ਨਿषਾਦਵਾਨ੍ ।। ੨੪.

ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਜ, ਰਿਸ਼ਭ, ਗਾਂਧਾਰ, ਮੱਧਮ, ਪੰਚਮ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ।

ਸੌਵੀਰੀ ਮਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮੋ ਹਰਿਣਾਸ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਲੋਪਬਲੋਪੇਤਾ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਧ੍ਯਮਾ ।। ੨੪.

ਮੱਧਮ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੌਵੀਰੀ ਅਤੇ ਹਰੀਣਾਸਿਆ ਹਨ, ਚੌਥੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਧਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੀ ਚ ਪਾਵਨੀ ਚੈਵ ਦृष੍ਟਾਕਾ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਮ੍ਧ੍ਯਮਗ੍ਰਾਮਿਕੀਃ ਖ੍ਯਾਤਾਃ षਡ੍ਜਗ੍ਰਾਮਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੪.

ਸ਼ਾਰੰਗੀ, ਪਾਵਨੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਕਾ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮੱਧਮਗ੍ਰਾਮੀ ਮੂਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਸੜਜਗ੍ਰਾਮ ਸੁਣੋ।

ਉਤ੍ਤਰਮਨ੍ਦ੍ਰਾ ਰਜਨੀ ਤਥਾ ਯਾ ਚੋਤ੍ਤਰਾਯਤਾ। ਸ਼ੁਦ੍ਧषਡ੍ਜਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਮਾਂ ਚ ਤਾਮ੍ ।। ੨੪.

ਉੱਤਰਮੰਧਰਾ, ਰਜਨੀ, ਉੱਤਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਸੜਜਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ।

ਗਾਨ੍ਧਾਰਗ੍ਰਾਮਿ ਕਾਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਾਨ੍ ਨਿਬੋਧਤ। ਆਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਿਕਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਾਜਪੇਯਿਕਮ੍ ।। ੨੪.

ਹੁਣ ਗਾਂਧਾਰ ਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਸੁਣੋ: ਪਹਿਲਾ ਆਗਨਿਸ਼ਟੋਮਿਕ, ਦੂਜਾ ਵਾਜਪੇਯਿਕ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਂ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਚਾਸ਼੍ਵਮੇਧਿਕਮ੍। ਪਞ੍ਚਮਂ ਰਾਜਸੂਯਂ ਵ षष੍ਠਂ ਚਕ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਕਮ੍ ।। ੨੪.

ਤੀਜਾ ਪੌਂਡਰਕ, ਚੌਥਾ ਆਸ਼ਵਮੇਧਿਕ, ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਚਕ੍ਰਸੁਵਰਨਕ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਮਂ ਗੋਸਵਂ ਨਾਮ ਮਹਾਵृष੍ਟਿਕਮष੍ਟਮਮ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਨਞ੍ਚ ਨਵਮਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਸੱਤਵਾਂ ਗੋਸਵ ਨਾਮ, ਅਠਵਾਂ ਮਹਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕ, ਨੌਂਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਦਾਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿਆ ਹੈ।

ਨਾਗਪਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗੋਤਰਞ੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ। ਹਯਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮृਗਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ ।। ੨੪.

ਨਾਗਪੱਖਾਸ਼੍ਰਯ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਵੀ ਜਾਣੋ, ਹਯਕ੍ਰਾਂਤ, ਮ੍ਰਿਗਕ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਵਿਸ਼ਨੁਕ੍ਰਾਂਤ ਵੀ।

ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵਰੇਣ੍ਯਞ੍ਚ ਮਤ੍ਤਕੋਕਿਲਵਾਦਿਨਮ੍। ਸਾਵਿਤ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਧਸਾਵਿਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਮਦ੍ਰਮੇਵ ਚ ।। ੨੪.

ਸੂਰਿਆਕ੍ਰਾਂਤ, ਵਰੇਣਯ ਅਤੇ ਮੱਤ ਕੋਕਿਲ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ; ਸਾਵਿਤ੍ਰ, ਅਰਧ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਦ੍ਰਮਾ।