ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਵਿਰ੍ਦ੍ਧਾਨਾਤ੍षਡਾਗ੍ਨੇਯੀ ਧਿषਣਾऽਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿषਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਯਂ ਕृष੍ਣਂ ਵ੍ਰਜਾਜਿਨੌ ।। ੨.

ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼, ਸ਼ੁਕਰ, ਗਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਅਜਿਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਬਲੁਸ਼੍ਰੁਤਤਪੋਵੀਰ੍ਯੈਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੇਕਰਾਢਸੌ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਗ੍ਰਾਃ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਰ੍ਹ੍ਯਸੌ ।। ੨.

ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਪਿਆ।

ਸਮੁਦ੍ਰਤਨਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਕृਤਦਾਰਃ ਸ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਮਹਤਸ੍ਤਮਸਃ ਪਾਰੇ ਸਵਰ੍ਣਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਸਵਰ੍ਣਾऽऽਧਤ੍ਤ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਰ੍ਹਿषਃ ।। ੨.

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਸਵਰਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜੰਮੀ ਸੀ; ਸਵਰਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸੋ ਨਾਮ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਾਃ। ਅਪृਥਗ੍ਧਰ੍ਮਚਰਣਾਸ੍ਤੇऽਤਪ੍ਯਨ੍ਤ ਮਹਤ੍ਤਪਃ। ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮੁਦ੍ਰਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ।। ੨.

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨਾਮੀ ਸਨ, ਜੋ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਤਪਸ਼੍ਚਰਤ੍ਸੁ ਪृਥਿਵੀਂ ਪ੍ਰਚੇਤਃਸੁ ਮਹੀਰੁਹਾਃ। ਅਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਮਾਵਵृਰ੍ਬਭੂਵਾਥ ਪ੍ਰਜਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਬੇਲਗਾਮ ਵਧ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈ ਗਈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ । ਨਾਸ਼ਕਨ੍ ਮਾਰੁਤੋ ਵਾਤੁਂ ਵृਤਂ ਖਮਭਵਦ੍ਦ੍ਰੁਮੈਃ। ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ੇਕੁਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤੁਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਹਵਾ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜਨਾਵਰ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।

ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਮੁਖੇਭ੍ਯੋ ਵਾਯੁਮਗ੍ਨਿਞ੍ਚ ਸਸृਜੁਰ੍ਜ੍ਜਾਤਮਨ੍ਯਵਃ ।। ੨.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

ਉਨ੍ਮੂਲਾਨਥ ਤਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਰਸ਼ੋषਯਤ੍। ਤਾਨਗ੍ਨਿਰਦਹਦ੍ਵੋਰ ਏਵਮਾਸੀਦ੍ ਦ੍ਰੁਮਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੨.

ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

ਦ੍ਰੁਮਕ੍ਸ਼ਯਮਥੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇषੇषੁ ਸ਼ਾਖਿषੁ। ਉਪਗਮ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਦੇਤਾਨ੍ ਰਾਜਾ ਸੋਮਃ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਲੋਕਸਨ੍ਤਾਨਕਾਰਣਾਤ੍। ਕੋਪਨ੍ਤ੍ਯਜਤ ਰਾਜਾਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿषਃ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੰਧ ਵਾਧ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਯਾਂ ਜਨਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤਾਮਗ੍ਨਿਮਾਰੁਤੌ। ਰਤ੍ਨਭੂਤਾ ਤੁ ਕਨ੍ਯੇਯਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੨.

ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜੰਮਣਗੇ। ਹੁਣ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਹ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੈ।

ਭਵਿष੍ਯਂ ਜਾਨਤਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਮਯਾ ਗੋਭਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ। ਮਾਰਿषਾ ਨਾਮ ਨਾਮ੍ਨੈषਾ ਵृਕ੍ਸ਼ੈਰੇਵ ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ। ਭਾਰ੍ਯਾ ਭਵਤੁ ਵੋ ਹ੍ਯੇषਾ ਸੋਮਗਰ੍ਭਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾ ।। ੨.

ਭਵਿੱਖ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੇ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਬਣੇ।

ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਤੇਜਸੋऽਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਮਮ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਤੇਜਸਃ। ਅਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨.

ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅੱਧ ਅੱਧ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਸ ਕੁੜੀ ਤੋਂ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ ਇਮਾਂ ਦਗ੍ਧਭੂਯਿष੍ਠਾਂ ਯੁष੍ਮਤ੍ਤੇਜੋਮਯੇਨ ਵੈ। ਅਗ੍ਨਿਨਾਗ੍ਨਿਸਮੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.

ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਸਾੜੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵ ਜਨਾਵਰ ਮੁੜ ਵਧਾਏਗਾ।

ਤਤਃ ਸੋਮਸ੍ਯ ਵਚਨਾਜ੍ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਸਂਹृਤ੍ਯ ਕੋਪਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਪਤ੍ਨੀਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਮਾਰਿषਾਮ੍ ।। ੨.

ਫਿਰ ਸੋਮ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਮਨਸਾ ਗਰ੍ਭਮਾਦਧੁਃ। ਦਸ਼ਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚੇਤੋਭ੍ਯੋ ਮਾਰਿषਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨.

ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਦਸ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਰੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜੰਮਿਆ।

ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਜਜ੍ਞੇ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੋਮਸ੍ਯਾਂਸ਼ੇਨ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਅਸृਜਨ੍ਮਾਨਸਾਨਾਦੌ ਪ੍ਰਜਾ ਦਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਮੈਥੁਨਾਤ੍ ।। ੨.

ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਜੰਮਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਫਿਰ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ।

ਅਚਰਾਂਸ਼੍ਚ ਚਰਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਪਦੋऽਥ ਚਤੁष੍ਪਦਾਨ੍। ਵਿਸृਜ੍ਯ ਮਨਸਾ ਦਕ੍ਸ਼ਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਸृਜਤ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੨.

ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਨੋਂ ਹੀ ਅਚਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਔਰਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ।

ਦਦੌ ਸ ਦਸ਼ ਧਰ੍ਮਾਯ ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼। ਕਾਲਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਤਿਮਿਨ੍ਦਵੇ ।। ੨.

ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਤੇਰਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਸੱਤੀ ਵੀਂਚਣ ਲਈ ਸੱਤੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਕੁੜੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।

ਏਭ੍ਯੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋऽਨ੍ਯਾ ਵੈ ਚਤਸ੍ਰੋऽਰਿष੍ਟਨੇਮਿਨੇ । ਦ੍ਵੇ ਚੈਵ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰਾਯ ਦ੍ਵੇ ਚੈਵਾਙ੍ਗਿਰਸੇ ਤਥਾ। ਕਨ੍ਯਾਮੇਕਾਂ ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਾਯ ਤੇਭ੍ਯੋऽਪਤ੍ਯਂ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨.

ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਨੂੰ, ਦੋ ਬਾਹੁਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਦੋ ਅੰਗੀਰਸ ਨੂੰ, ਤੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ।

ਅਨ੍ਤਰਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਮਨੋਃ षष੍ਠਨ੍ਤੁ ਹੀਯਤੇ। ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ ।। ੨.

ਇੱਥੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਤੇ ਛੇਵੇਂ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ, ਜੋ ਸੱਤਵਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।

ਤਾਸੁ ਦੇਵਾਃ ਖਗਾ ਗਾਵੋ ਨਾਗਾ ਦਿਤਿਜਦਾਨਵਾਃ। ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋਪ੍ਸਰਸਸ਼੍ਚੈਵ ਜਜ੍ਞਿਰੇऽਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਯਃ ।। ੨.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਛੀ, ਗਾਂ, ਸੱਪ, ਦਿਤਿ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਜਾ ਮੈਥੁਨਸਮ੍ਭਵਾਃ। ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਸृष੍ਟਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਵੇਖਣ ਤੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਞ੍ਚ ਦੇਵਰ੍षੀਣਾਞ੍ਚ ਤੇ ਸ਼ੁਭਃ। ਸਮ੍ਭਵਃ ਕਥਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨.

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਦੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ। ਕਥਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਲੇਭੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੨.

ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਾਂਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਤਪਸਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ?

ਏਤਨ੍ਨਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸੂਤ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਤ੍ਵਮਿਹਾਰ੍ਹਸਿ। ਸ ਦੌਹਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕਥਂ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਤਾਙ੍ਗਤਃ ।। ੨.

ਸੂਤਾ ਜੀ, ਸਾਡਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ—ਸੋਮ ਦਾ ਨਾਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਸੱਸੁਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?

ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭੂਤੇषੁ ਸਤ੍ਤਮਾਃ। ऋषਯੋऽਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ ।। ੨.

ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਜੀਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੁੱਲਦੇ ਨਹੀਂ।

ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ।। ੨.

ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਦੱਖ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕਦੇ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਜ੍ਯੈष੍‌ਠ੍ਯਂ ਕਾਨਿष੍ਠ੍ਯਮਪ੍ਯੇषਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਸੀਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਤਪ ਏਵ ਗਰੀਯੋऽਭੂਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰਣਮ੍ ।। ੨.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਵੱਡਾ-ਛੋਟਾ ਸੀ, ਨਾਂ ਛੋਟਾ-ਵੱਡਾ; ਕੇਵਲ ਤਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ।