ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ऋषਯ ਊਚੁਃ ।। ਵਂਸ਼ਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾਞ੍ਚਾਮਿਤਤੇਜਸਾਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਿਞ੍ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੨.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਕਥਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸੂਤਸ੍ਤਥਾऽਸੌ ਲੋਮਹਰ੍षਣਃ। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮੁਤ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾਨੇ ऋषੀਣਾਂ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ।। ੨੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਰਥੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਗਲੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਆਖ੍ਯਾਨਕੁਸ਼ਲੋ ਭੂਯਃ ਪਰਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ । ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਸ੍ਵ ऋषਿਰਾਹ ਯਥਾ ਮਮ ।। ੨੨.

ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇਵੇਂ ਸੁਣੋ।"

ਵਂਸ਼ਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾਞ੍ਚਾਮਿਤਤੇਜਸਾਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੇਧਤ ।। ੨੨.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਕਥਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਲਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸੁਤਾ ਚ ਸੁਰਸੁਨ੍ਦਰੀ ।। ੨੨.

ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਮੁਦਰੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਲਿ ਤੇ ਵੈਦਯ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰਸੁੰਦਰੀ ਹੋਈ।

ਕਲਿ ਪੁਤ੍ਰੌ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਜਯਸ਼੍ਚ ਵਿਜਯਸ਼੍ਚ ਹ। ਵੈਦ੍ਯਪੁਤ੍ਰੌ ਘृਣਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲੌ ।। ੨੨.

ਕਲਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਯ ਤੇ ਵਿਜਯ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਵੈਦਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘ੍ਰਣੀ ਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ।

ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਤ੍ਤੁਕਾਮਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਿਣੌ। ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਸਮਵਾਪਤੁਃ ।। ੨੨.

ਜੋ ਦੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

ਕਲਿਃ ਸੁਰਾਯਾਂ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਹਿਂਸਾ ਕਲੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਯਾ ਨਿਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੨੨.

ਕਲਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਵਾਸ਼ਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸੂਤਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਕਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਪੁਰੁषਾਦਕਾਨ੍। ਨਾਕਂ ਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਸਦ੍ਰਮਂ ਵਿਧਮਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੨.

ਉਸ (ਤਵਾਸ਼ਤਰੀ) ਨੇ ਕਲਿ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਨਾਕ, ਵਿਘਨ, ਸਦਰਮ ਤੇ ਵਿਧਮ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਅਸ਼ਿਰਸ੍ਕਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਘ੍ਨੋ ਨਾਕਸ਼੍ਚੈਵਾਸ਼ਰੀਰਵਾਨ੍। ਸਦ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਕ ਹਸ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਵਿਧਮਸ਼੍ਚੈਕਪਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੨.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਘਨ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਾਕ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਦਰਮ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਵਿਧਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਰਮਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪਤ੍ਨੀ ਤਾਮਸੀ ਪੂਤਨਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਰੇਵਤੀ ਵਿਧਮਸ੍ਯਾਪਿ ਤਯੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੨੨.

ਸਦਰਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਮਸੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਤਨਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਵਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋਏ।

ਨਾਕਸ੍ਯ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਘ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਅਯੋਮੁਖੀ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਸ਼ੀਰ੍षਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਵਯਵਿਚਾਰਿਣਃ ।। ੨੨.

ਨਾਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਕੁਨੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਘਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਯੋਮੁਖੀ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਰ ਸਨ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

ਰੇਵਤੀਪੂਤਨਾਪੁਤ੍ਰਾ ਨੈऋਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਤੇषਾਮਧਿਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨੁਮਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੨.

ਰੇਵਤੀ ਤੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੈਰਿਤ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ। ਸਕੰਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਾ ਭਗਿਨੀ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ। ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਾ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਸਕ੍ਤਾ ਚਰਤੇ ਸਦਾ ।। ੨੨.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੀ, ਜੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ ਸਦਾ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਤੁ। ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਜਾਤਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨੨.

ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਠਵੇਂ ਵਸੂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।

ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਿਰਾਜੋ ਰੂਪਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਪੌਤ੍ਰ ਉਦਾਰਧੀਃ। ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਞ੍ਚ ਵਾਸ੍ਤੁਕृਤ੍ ।। ੨੨.

ਤਵਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਦਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਯਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਦੇਵਤਾਨਾਞ੍ਚਕਾਰ ਹ। ਮਾਨੁषਾਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੨.

ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਮਾਨ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੀ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵष੍ਟੁਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਰੋਚਨਾ। ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤੁ ਸਾ ।। ੨੨.

ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀਰੋਚਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀਰੋਚਨ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੨.

ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਮਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੁਰੇਣੁਰਿਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਸ੍ਵਸਾ ਤਸ੍ਯ ਯਵੀਯਸੀ। ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਸਾ ਸਵਿਤੁਰ੍ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਪੁਨਃ ਸਂਜ੍ਞੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ।। ੨੨.

ਉਹ ਜੋ ਸੁਰੇਣੂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਟਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ, ਉਹ ਸਵੀਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਜ੍ਨਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ।

ਅਸੂਤ ਤਪਸਾ ਸਾ ਤੁ ਮਨੁਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ। ਯਮੌ ਪੁਨਰਸੂਤਾਸੌ ਯਮਞ੍ਚ ਯਮੁਨਾਞ੍ਚ ਹ ।। ੨੨.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜੁੜਵਾ ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸਾ ਤੁ ਗਤ੍ਵਾ ਕੁਰੂਨ੍ ਦੇਵੀ ਵਡਵਾਰੂਪਧਾਰਿਣੀ। ਸਵਿਤੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ ਨਾਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ।। ੨੨.

ਉਹ ਦੇਵੀ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ। ਸਵੀਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਸੂਤ ਸਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇऽਸ਼੍ਵਿਨੌ ਕਿਲ। ਨਾਸਤ੍ਯਞ੍ਚੈਵ ਦਸ੍ਰਞ੍ਚ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਵੁਭੌ ।। ੨੨.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰਾਂ—ਨਾਸਤਯ ਅਤੇ ਦਸਰਾ—ਜੋ ਮਾਰਤੰਡ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ।। ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡ ਇਤ੍ਯੇष ਵਿਵਸ੍ਵਾਨੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ। ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਸਾऽਸ਼੍ਵਰੂਪਾ ਵੈ ਨਾਸਿਕਾਭ੍ਯਾਮਸੂਯਤ। ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਬ੍ਰੂਹਿ ਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੨.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮਾਰਤੰਡ ਕਿਉਂ ਆਖਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਘੋੜੀ ਬਣ ਕੇ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ? ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਓ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਚਿਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮਤਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਮਣ੍ਡਂ ਤ੍ਵष੍ਟ੍ਰਾ ਵਿਦਾਰਿਤਮ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਵਧਾਦ੍ਭੀਤਃ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਦੁਃਸ਼ਿਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੨੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਡਾ ਟਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਡਰ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਧਾਕृਤੇ ਤ੍ਵਣ੍ਡਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਨੈਤਦਣ੍ਡਂ ਭਵਾਨ੍ਨੂਨਂ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਾਨਘ ।। ੨੨.

ਜਦੋਂ ਅੰਡਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਟਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਅੰਡਾ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।'

ਨ ਖਲ੍ਵਯਂ ਮृਤੋऽਣ੍ਡੇ ਚ ਇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਪਿਤਾऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਮਾਨ੍ਵਰ੍ਥਮੁਦਾਹਰਤ੍ ।। ੨੨.

ਪਿਓ ਨੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਯਨ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡੋ ਭਵੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਿਤ੍ਰਾऽਣ੍ਡੇ ਵੈ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤੇ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞੈਰ੍ਵਿਭਾष੍ਯਤੇ ।। ੨੨.

ਜਦੋਂ ਪਿਓ ਨੇ ਅੰਡਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਮਾਰਤੰਡ ਹੈਂ,' ਇਸ ਲਈ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਮਾਰਤੰਡ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਣ੍ਡਸ੍ਯ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ। ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਸਵਿਤੁਃ ਸਂਜ੍ਞਾਭਾਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਂ ਪੁਰਾ ।। ੨੨.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਾਰਤੰਡ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸਵੀਤ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਜ੍ਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।