ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮੇषਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਂਸ੍ਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ । ਪਿਤॄਣਾਮਾਦਿਸਰ੍ਗਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਯਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਇਹ ਸਾਰੀ ਵੱਧੀਆ ਰੀਤ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਸੀ—ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਃ ਪੁਨਃ। ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਯਜਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਯਾऽਨਘਾਃ ।। ੨੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਹਨ। ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੌਹਿਤਰੇ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤੋ।

ਲੋਕਾ ਦੁਹਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦੌਹਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸੁਤਾਸ੍ਤਥਾ। ਦਾਨਾਨਿ ਸਹ ਸ਼ੌਚੇਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਲੋਕ, ਧੀਆਂ, ਦੌਹਿਤਰੇ, ਪੁੱਤਰ, ਦਾਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਅਕ੍ਸ਼ਯਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਯਾਵਰਵਿਧਿਸ੍ਤਥਾ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪੁਰਾ ।। ੨੧.

ਅਮਰਤਾ, ਦੁਜਾਤੀ ਤੇ ਯਾਤਰੀ ਰੀਤ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ।। ਇਤ੍ਯੇਤਦਙ੍ਗਿਰਾਃ ਪ੍ਰਾਹ ऋषੀਣਾਂ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਂ ਤਦਾ। ਪृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸਂਸਦਿ ।। ੨੧.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਉਹ ਸਮਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੱਸਿਆ। ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਭ ਸੰਦੇਹ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਸਤ੍ਰੇ ਵੈ ਵਿਤਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਦਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਿਕੇ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਗृਹਪਤਿਰ੍ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੧.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਚੱਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ।

ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤਾਨ੍ਯਂ ਚ ਤਤ੍ਰੋਪੇਤਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ। ਸ਼੍ਲੋਕਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪੁਰਾ ਗੀਤਾ ऋषਿਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ ।। ੨੧.

ਉਥੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ।

ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਸਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਾਤਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਂ ਪਿਤॄਣਾਮਕ੍ਸ਼ਯਾਰ੍ਥਿਨਾ। ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਟਿਨਾ ।। ੨੧.

ਉਸ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਦীক্ষਿਤ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਹੀ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ।। ਏਵਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪृष੍ਟਃ ਪੁਤ੍ਰ੍ਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਪਿਤृਵਂਸ਼ਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਤਦ੍ਵੈਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੨੧.

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਹਰ੍षਮੁਪਾਗਤਾਃ। ਪਰਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋ ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੨.

ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਛਿਆ।

ऋषਯ ਊਚੁਃ ।। ਵਂਸ਼ਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾਞ੍ਚਾਮਿਤਤੇਜਸਾਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਿਞ੍ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਬ੍ਰੂਹਿ ਨਃ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।। ੨੨.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਕਥਾ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਸੂਤਸ੍ਤਥਾऽਸੌ ਲੋਮਹਰ੍षਣਃ। ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਮੁਤ੍ਤਰਾਖ੍ਯਾਨੇ ऋषੀਣਾਂ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ।। ੨੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ, ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ ਰਥੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਗਲੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਆਖ੍ਯਾਨਕੁਸ਼ਲੋ ਭੂਯਃ ਪਰਂ ਵਾਕ੍ਯਮੁਵਾਚ ਹ । ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਸ੍ਵ ऋषਿਰਾਹ ਯਥਾ ਮਮ ।। ੨੨.

ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇਵੇਂ ਸੁਣੋ।"

ਵਂਸ਼ਾਨਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਰਾਜ੍ਞਾਞ੍ਚਾਮਿਤਤੇਜਸਾਮ੍। ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਚੈषਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਞ੍ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੇਧਤ ।। ੨੨.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਕਥਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀਤ੍ਯੁਦਾਹृਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਕਲਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਸੁਤਾ ਚ ਸੁਰਸੁਨ੍ਦਰੀ ।। ੨੨.

ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਮੁਦਰੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਨੋਦੇਵੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਕਲਿ ਤੇ ਵੈਦਯ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੁੰਦਰ ਸੁਰਸੁੰਦਰੀ ਹੋਈ।

ਕਲਿ ਪੁਤ੍ਰੌ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਜਯਸ਼੍ਚ ਵਿਜਯਸ਼੍ਚ ਹ। ਵੈਦ੍ਯਪੁਤ੍ਰੌ ਘृਣਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮੁਨਿਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਬਲੌ ।। ੨੨.

ਕਲਿ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਯ ਤੇ ਵਿਜਯ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। ਵੈਦਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਘ੍ਰਣੀ ਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ।

ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਤ੍ਤੁਕਾਮਾਨਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਿਣੌ। ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਸਮਵਾਪਤੁਃ ।। ੨੨.

ਜੋ ਦੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ।

ਕਲਿਃ ਸੁਰਾਯਾਂ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਦਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਹਿਂਸਾ ਕਲੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਯਾ ਨਿਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੨੨.

ਕਲਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਦ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਵਾਸ਼ਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ, ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸੂਤਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਕਲੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਪੁਰੁषਾਦਕਾਨ੍। ਨਾਕਂ ਵਿਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਸਦ੍ਰਮਂ ਵਿਧਮਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੨.

ਉਸ (ਤਵਾਸ਼ਤਰੀ) ਨੇ ਕਲਿ ਦੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਨਾਕ, ਵਿਘਨ, ਸਦਰਮ ਤੇ ਵਿਧਮ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਅਸ਼ਿਰਸ੍ਕਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਿਘ੍ਨੋ ਨਾਕਸ਼੍ਚੈਵਾਸ਼ਰੀਰਵਾਨ੍। ਸਦ੍ਰਮਸ਼੍ਚੈਕ ਹਸ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਵਿਧਮਸ਼੍ਚੈਕਪਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੨.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਘਨ ਬਿਨਾ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਾਕ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਦਰਮ ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਵਿਧਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਦ੍ਰਮਸ੍ਯ ਤਥਾ ਪਤ੍ਨੀ ਤਾਮਸੀ ਪੂਤਨਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਰੇਵਤੀ ਵਿਧਮਸ੍ਯਾਪਿ ਤਯੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੨੨.

ਸਦਰਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਮਸੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਤਨਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਿਧਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਵਤੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਹੋਏ।

ਨਾਕਸ੍ਯ ਸ਼ਕੁਨਿਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਘ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਅਯੋਮੁਖੀ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸ੍ਤੁ ਮਹਾਸ਼ੀਰ੍षਾਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਵਯਵਿਚਾਰਿਣਃ ।। ੨੨.

ਨਾਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਕੁਨੀ ਸੀ ਤੇ ਵਿਘਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਯੋਮੁਖੀ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਰ ਸਨ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ।

ਰੇਵਤੀਪੂਤਨਾਪੁਤ੍ਰਾ ਨੈऋਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਤੇषਾਮਧਿਪਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਨੁਮਤੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੨.

ਰੇਵਤੀ ਤੇ ਪੂਤਨਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੈਰਿਤ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ। ਸਕੰਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰ੍ਯਾ ਭਗਿਨੀ ਵਰਸ੍ਤ੍ਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀ। ਯੋਗਸਿਦ੍ਧਾ ਜਗਤ੍ਕृਤ੍ਸ੍ਨਮਸਕ੍ਤਾ ਚਰਤੇ ਸਦਾ ।। ੨੨.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੀ, ਜੋਗ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ ਸਦਾ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਭਾਸਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਵਸੂਨਾਮष੍ਟਮਸ੍ਯ ਤੁ। ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਜਾਤਃ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੨੨.

ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਠਵੇਂ ਵਸੂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲਾ-ਕੌਸ਼ਲਾਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।

ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਿਰਾਜੋ ਰੂਪਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਪੌਤ੍ਰ ਉਦਾਰਧੀਃ। ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਨਾਞ੍ਚ ਵਾਸ੍ਤੁਕृਤ੍ ।। ੨੨.

ਤਵਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਦਾ ਮਕਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਯਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਦੇਵਤਾਨਾਞ੍ਚਕਾਰ ਹ। ਮਾਨੁषਾਸ਼੍ਚੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।। ੨੨.

ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵਿਮਾਨ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦੀ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵष੍ਟੁਃ ਪਤ੍ਨੀ ਵਿਰੋਚਨਾ। ਵਿਰੋਚਨਸ੍ਯ ਭਗਿਨੀ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸਸ੍ਤੁ ਸਾ ।। ੨੨.

ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀਰੋਚਨਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੀਰੋਚਨ ਦੀ ਭੈਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਮਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੨੨.

ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਮਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।