ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਿਵਾਦੋ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਪਰਿਵਾਦਾਤ੍ ਕृਮਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੧.

ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗਂ ਪਰਿਵਦੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਰਣਮ੍। ਸ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਆਵृਤਂ ਤਮਸਾ ਸਰ੍ਵਂ ਨਰਕਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਪਰੀ ਵਾਦਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਯਾਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। ੨੧.

ਸਾਰਾ ਨਰਕ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਦ੍ਯੋ ਯਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਸ ਹਿ ਕਾਲਂ ਚਿਰਂ ਮਜ੍ਜੇਤ੍ ਕੁਮ੍ਭੀਪਾਕੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ, ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਦ੍ਵੇषਂ ਯੋਗਿषੁ ਵਰ੍ਜ੍ਜਯੇਤ੍। ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਇਹ ਚੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੇ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਨ ਪਾਰਗੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਮਧ੍ਯੇ ਚਰਤਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ। ऋਚੋ ਯਜੁਃਸਾਮਤਦਙ੍ਗਪਾਰਗੋ ਵਿਕਾਰਮੇਵ ਹ੍ਯਨਵਾਪ੍ਯ ਸੀਦਤਿ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਸਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਾਰਪਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪਾਰਗਸ੍ਤ੍ਰਯੀ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨ੍ਤਪਾਰਗਾ। ਤਤ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋ ਗਪਾਰਗਂ ਸ ਪਾਰਗੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਨਾਨ੍ਤਪਾਰਗਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸਰ੍ਗਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਥੈਵ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਸਦਾਤ੍ਮਨਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਰੇਦ੍ਯੋਗਬਲੇਨ ਯੋਗਵਿਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਪਾਰਕ੍ਰਮਯਾਨਗੋਚਰਃ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਸ੍ਯ ਵੇਦਿਤਾ ਯੋ ਵੈ ਵੇਦ੍ਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਯੋਗਵਿਤ੍। ਤਂ ਵੈ ਵੇਦਵਿਦਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵੇਦ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਦ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦ੍ਯਂ ਚ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਵੈ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਏਵਂ ਵੇਦਵਿਦਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯੇ ਵੇਦਚਿਨ੍ਤਕਾਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੇਦ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵੇਦ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਜ੍ਞਾਨ੍ ਵੇਦਾਂਸ੍ਤਥਾ ਕਾਮਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਾਯੁਃ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤृਭਕ੍ਤੋ ਧਨਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਜਨਾ, ਵੇਦ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਂ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਨਿਯਤਂ ਪਠੇਤ੍। ਸਰ੍ਵਾਪ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇ ਦਾਨਫਲਾਨਿ ਚ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਆਖਰੀ ਵਿਧੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਪਾਵਨਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਗ੍ਰਭੁਗ੍ ਭਵੇਤ੍। ਅਧ੍ਯਾਪ੍ਯ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੧.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੰਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਸ਼੍ਨੁਤੇ। ਅਨਸੂਯੋ ਜਿਤਕ੍ਰੋਧੋ ਲੋਭਮੋਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਅਨੰਤ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਫਲਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਦਾਨਾਦੀਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯੋ ਹ੍ਯਯਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਪਾਯੋ ਹ੍ਯਯਂ ਪਰਃ । ਇਹ ਚਾਪਿ ਪਰਾ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੨੧.

ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਮਂ ਵਿਧਿਂ ਯੋ ਹਿ ਪਠੇਦਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ਸਮਾਹਿਤਃ ਸਂਸਦਿ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿषੁ । ਅਪਤ੍ਯਭਾਗ੍ਭਵਤਿ ਪਰੇਣ ਤੇਜਸਾ ਦਿਵੌ ਕਸਾਂ ਸ ਵ੍ਰਜਤੇ ਸਲੋਕਤਾਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਿਧੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਧੀ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਜੋਤਿ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇਨ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਕਲ੍ਪੋ ਨਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵੇ। ਮਹਾਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਚ ਪ੍ਰਣਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨੧.

ਜਿਸ ਸਵੈਭੂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇਪਿਤਰ ਸ੍ਤਾਤ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੇਵਤਾਃ। ਸਪ੍ਤਸ੍ਵੇਤੇषੁ ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਪਿਤਰੋऽਵ੍ਯਥਾਃ ।। ੨੧.

ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਪਿਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਆਦ੍ਯੋ ਗਣਸ੍ਤੁ ਯੋਗਾਨਾਂ ਸ ਨਿਤ੍ਯੋ ਯੋਗਵਰ੍ਦ੍ਧਨਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਗਰੁੱਪ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਤੁ ਤृਤੀਯੋ ਦੇਵਤਾऽਰਿਣਾਮ੍। ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਇਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੧.

ਦੂਜਾ ਗਰੁੱਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਹੈ, ਤੀਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵੈ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇष੍ਵਵਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਸ੍ਤੁ ਯਜਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਂਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੧.

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਜਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਂਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੁ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਤਥਾ ਸਙ੍ਕਰਜਾਤਾਸ਼੍ਚ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਜਨ੍ਤਿ ਵੈ ।। ੨੧.

ਚਾਰੇ ਵਰਗ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਲੇ-ਜੁਲੇ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚ ਯੋ ਯਜੇਦ੍ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਤਰਃ ਪੂਜਯਨ੍ਤਿ ਤਮ੍। ਪਿਤਰਃ ਪੁष੍ਠਿਕਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ। ਪੁष੍ਠਿਂ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਚ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਉਸਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵਾਧੂ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਉਸਨੂੰ ਵਾਧੂ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਾਦਪਿ ਸੂਨੋਃ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਹਿ ਪਿਤਰਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨੧.

ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਪਿਉ ਲਈ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਉ-ਪੁਰਖ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਨ।

ਨ ਹਿ ਯੋਗਗਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਪਰਾ ਗਤਿਃ। ਤਪਸਾ ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਾਂਸਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੨੧.

ਨਾ ਤਾਂ ਜੋਗ ਦੀ ਸੁਖਮ ਰਹਿ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਾਹ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜ਼ਿਲ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸ ਦੇ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਤਂ ਪਾਤ੍ਰਮਥਵਾ ਰਜਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍। ਪਾਵਨਂ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ ।। ੨੧.

ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਾਤਰ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਾਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਯੇषਾਂ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਣ੍ਡਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਤਃ। ਭੂਮੌ ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਯਾਞ੍ਚ ਅਪਸਵ੍ਯਵਿਧਾਨਤਃ ।। ੨੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾਂ ਤੇ ਗੋਤ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਪਿਣ੍ਡਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍। ਯਦਾਹਾਰੋ ਭਵੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਰਾਹਾਰਃ ਸੋऽਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ ।। ੨੧.

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਭੋਜਨ ਜੀਵ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਗੋष੍ਠੇ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਂ ਵੈ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਥਾ ਤਂ ਨਯਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਗੋਸ਼ਾਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੋਈ ਹੋਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।