ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤੇ ਸਤ੍ਫਲਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਾਤਾ ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਬਾਲਿਸ਼ਃ। ਯੋ ਵੇष੍ਟਿਤਸ਼ਿਰਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ ।। ੨੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਦਾਨੀ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਜਿਹੜਾ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੋਪਾਨਤ੍ਕਸ਼੍ਚ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯਚ੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਭਾਗਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਾਨ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਵਾਨਸ਼੍ਚ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਨਾਵੇਕ੍ਸ਼ੇਰਨ੍ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਿਵृਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵਵਕੀਰਯਨ੍ ।। ੨੧.

ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਦੈਤ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ। ਇਸ ਲਈ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਤਿਲਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਨਾਂ ਪਰਿਵृਤਿਸ੍ਤਥਾ। ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਸੂਕਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੇਨ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ ।। ੨੧.

ਤਿਲ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੇਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਲਈ। ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਸੂਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਮੁਰਗਾ।

ਰਜਸ੍ਵਲਾਨੁਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ। ਯਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਪ੍ਰਦੇ ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਚ ਹਵੀਂषਿ ਚ। ਨ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਪਿਤॄਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨ ਚ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੨੧.

ਰਜਸਵਲਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ, ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਨਦੀਤੀਰੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਸਰਿਤ੍ਸੁ ਚ ਸਰਸ੍ਸੁ ਚ। ਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਚ ਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤੇਨੇਹ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।। ੨੧.

ਸੁੰਦਰ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਚਾਸ਼੍ਰੁਂ ਪਾਤਯੇਜ੍ਜਾਤੁ ਨ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਚਮੀਰਯੇਤ੍। ਨ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਮਤ੍ਸਰਸ੍ਤਦਾ ।। ੨੧.

ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਸੂ ਨਾ ਵਗਾਓ, ਨਾ ਗਲਤ ਬੋਲ ਬੋਲੋ, ਤੇ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਨਾ ਰੱਖੋ।

ਅਪਸਵ੍ਯੇ ਕृਤੇ ਤੇਨ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦਰ੍ਭਪਾਣਿਨਾ । ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਮਾਨਿਧਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵਂ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਭ ਘਾਸ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਅਨੁਮਤ੍ਯਾਦਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਨਗ੍ਨੌ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਨਿਰ੍ਵ੍ਵਪੇਦ੍ਭੂਮੌ ਸ਼ੂਰ੍ਪੇ ਵਾ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰੇ ।। ੨੧.

ਅਨੁਮਤੀ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਸੂਰੀ (ਛਾਣਣ ਵਾਲਾ ਟੋਕਰਾ), ਜਾਂ ਦਰਭ ਘਾਸ ਵਾਲੀ ਚਟਾਈ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇऽਪਰਾਹ੍ਨੇ ਤੁ ਰੌਹਿਣਂ ਨ ਵਿਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਦੇ ਸਵੇਰੇ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰੇ। ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿਚ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਏਵਮੇਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾ ਯੋਗਾ ਮਹੌਜਸਃ। ਸਦਾ ਵੈ ਪਿਤਰਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦ੍ਰष੍ਟਾਰੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਯੋਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਜੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਸਦਾ ਪਿਤਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਪਿਤृਭਕ੍ਤਿਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯੋਗਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੨੧.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਜ੍ਞਹੇਤੋਰ੍ਯਦੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਤਦਾ। ਗੁਹਾਯਾਂ ਨਿਹਤਂ ਯੋਗਂ ਕਸ਼੍ਯਪੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੨੧.

ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇ ਕੇ, ਗੁਪਤ ਜੋਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—

ਅਮृਤਂ ਗੁਹ੍ਯਮृਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਯੋਗਂ ਯੋਗਵਿਦਾਂ ਵਰ। ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੇਣ ਮਹਤ੍ਤਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੨੧.

ਗੁਪਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਜੋਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਮृषੀਣਾਂ ਚ ਪਰਾਯਣਮ੍। ਪਿਤृਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਿਤृਭਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਲਕੜ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਭਗਤਾਂ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਞ੍ਚ ਯੋਗਂ ਸਮਾਸੇਨ ਪਿਤृਭਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਇਹ ਜੋਗ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰ ਭਗਤ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਯਸ੍ਮੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਯਚ੍ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਫਲਮ੍। ਯੇषੁ ਵਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤੀਰ੍ਥषੁ ਚ ਨਦੀषੁ ਚ । ਯੇषੁ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਸਂਗ੍ਰਹਮ੍ ।। ੨੧.

ਕਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਾਧ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ।। ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਵਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਂ ਤੁ ਯੋऽਸੂਯਾਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨਰਃ। ਸ ਮਜ੍ਜੇਨ੍ਨਰਕੇ ਘੋਰੇ ਨਾਸ੍ਤਿਕਸ੍ਤਮਸਾਵृਤਃ ।। ੨੧.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰੋਗਾਵਸਾਯਸ੍ਤੁ ਸ ਯਃ ਸਂਯਤਮਾਨਸਃ। ਵੇਦਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਃ ਕੁਮ੍ਭੀਕਾ ਨਧਿਗਚ੍ਛਤਿ। ਜਿਹ੍ਵਾਚ੍ਛੇਦਂ ਸ੍ਤੇਨਮੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯੁਸ੍ਤੇਨ ਚੈਵ ਹ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਜੀਭ ਕੱਟਦੇ ਜਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਾਗਰੇ ਲੋष੍ਟਭੂਤਾ ਯੋਗਦ੍ਵਿषਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਵਦੁਰ੍ਵ੍ਵੀ । ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟ ਏष ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੇਨ ਪੁਂਸਾ ।। ੨੧.

ਜੋ ਜੋਗ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸ੍ਰਾਧ ਦਾ ਧਰਮ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਵਾਦੋ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਪਰਿਵਾਦਾਤ੍ ਕृਮਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੧.

ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗਂ ਪਰਿਵਦੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਨਿਨਾਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਰਣਮ੍। ਸ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਰਕਂ ਘੋਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਆਵृਤਂ ਤਮਸਾ ਸਰ੍ਵਂ ਨਰਕਂ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਯੋਗੀਸ਼੍ਵਰਪਰੀ ਵਾਦਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਯਾਤਿ ਮਾਨਵਃ ।। ੨੧.

ਸਾਰਾ ਨਰਕ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਂ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਦ੍ਯੋ ਯਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਸ ਹਿ ਕਾਲਂ ਚਿਰਂ ਮਜ੍ਜੇਤ੍ ਕੁਮ੍ਭੀਪਾਕੇ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕੀਤਾ, ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਦ੍ਵੇषਂ ਯੋਗਿषੁ ਵਰ੍ਜ੍ਜਯੇਤ੍। ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਇਹ ਚੈਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੨੧.

ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੇ ਵੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਨ ਪਾਰਗੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਮਧ੍ਯੇ ਚਰਤਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ। ऋਚੋ ਯਜੁਃਸਾਮਤਦਙ੍ਗਪਾਰਗੋ ਵਿਕਾਰਮੇਵ ਹ੍ਯਨਵਾਪ੍ਯ ਸੀਦਤਿ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਸਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਪਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਅਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਾਰਪਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਪਾਰਗਸ੍ਤ੍ਰਯੀ ਗੁਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਨ੍ਤਪਾਰਗਾ। ਤਤ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਯੋ ਗਪਾਰਗਂ ਸ ਪਾਰਗੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਨਾਨ੍ਤਪਾਰਗਃ ।। ੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਾਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਥਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸਰ੍ਗਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਥੈਵ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਸਦਾਤ੍ਮਨਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਰੇਦ੍ਯੋਗਬਲੇਨ ਯੋਗਵਿਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਪਾਰਕ੍ਰਮਯਾਨਗੋਚਰਃ ।। ੨੧.

ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਸ੍ਯ ਵੇਦਿਤਾ ਯੋ ਵੈ ਵੇਦ੍ਯਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਯੋਗਵਿਤ੍। ਤਂ ਵੈ ਵੇਦਵਿਦਂ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍ ।। ੨੧.

ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸਮਝ ਕੇ ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵੇਦ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੇਦ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।